Της Ευαγγελίας Καρεκλάκη

Να επιστρέψουν έως και το 50% της αποζημίωσης που είχαν λάβει πριν από χρόνια για την απαλλοτρίωση ακινήτων τους στο πλαίσιο εκτέλεσης μεγάλων έργων τόσο στην πόλη του Ηρακλείου όσο και σε επίπεδο νομού καλούνται τώρα εκατοντάδες ιδιοκτήτες, οι οποίοι βρίσκονται σε κατάσταση αναβρασμού. Πρόκειται για πολίτες, των οποίων τα ακίνητα είχαν απαλλοτριωθεί για την εκτέλεση των Ολυμπιακών έργων του 2004 (για παράδειγμα στην πεταλοειδή) για την δημιουργία κόμβων αλλά και άλλων μεγάλων έργων όπως π.χ. του δρόμου των Μαλίων, του δρόμου της Επισκοπής, των κάθετων οδικών αξόνων, φραγμάτων κλπ.  Οι περιπτώσεις αυτές αφορούν απαλλοτριώσεις που συντελέστηκαν κυρίως από το 2004 έως και το 2007. Οι ιδιοκτήτες αποζημιώθηκαν με βάση την προσωρινή τιμή μονάδος που είχε οριστεί από το Πρωτοδικείο Ηρακλείου και τις αντικειμενικές αξίες που ίσχυαν τότε. Σήμερα, τόσα χρόνια μετά, καλούνται ακόμα και να επιστρέψουν χρήματα  καθώς οι αποφάσεις του Εφετείου για  την οριστική τιμή μονάδος είναι επηρεασμένες από την οικονομική κρίση.
Ενδεικτικό είναι το παράδειγμα που ανέφεραν στην «Π» δικηγόροι που ασχολούνται με το συγκεκριμένο ζήτημα. Για τις απαλλοτριώσεις που έγιναν για την κατασκευή του κόμβου Παπαναστασίου, ιδιοκτήτης διαμερίσματος (τριάρι) είχε αποζημιωθεί τότε με βάση την απόφαση του Πρωτοδικείου Ηρακλείου με ποσό 90.000 ευρώ. Σήμερα καλείται, όπως αναφέρεται, να επιστρέψει 40.000 ευρώ. Ανάλογες περιπτώσεις ισχύουν για ιδιοκτήτες επιχειρήσεων (βενζινάδικο), θερμοκηπίων, λιόφυτων κλπ. Σε οικιστές περιοχές του Ηρακλείου, π.χ. στο Μασταμπά, σε δημοτικές απαλλοτριώσεις, έχουμε προσδιορισμό της αξίας στο 50-60% όταν τότε ήταν στο 150%. 

Αδικία με αναδρομική ισχύ

Οι δικηγόροι μιλούν για μεγάλη αδικία που συντελείται λόγω της μεγάλης χρονικής απόστασης που μεσολαβεί μέχρι να ξεκαθαρίσουν οι υποθέσεις αυτές από τα αρμόδια δικαστήρια (Πρωτοδικείο-Εφετείο). Όπως λένε, ιδιοκτήτες θα αναγκαστούν να πουλήσουν γη για να επιστρέψουν τα χρήματα που τους ζητάνε τώρα. Αυτό το κλίμα έχει προκαλέσει αναταραχή και αρκετοί είναι οι ιδιοκτήτες που επιδιώκουν αναβολή της υπόθεσης, θέλοντας να κερδίσουν χρόνο με την ελπίδα ότι θα αποδώσει ο διάλογος που βρίσκεται σε εξέλιξη με τους δικαστές για την ερμηνεία της συνταγματικής διάταξης ως προς τον πραγματικό (κρίσιμο) χρόνο της απαλλοτρίωσης.
Το θέμα συζητήθηκε αναλυτικά σε ημερίδα που συνδιοργάνωσαν  ο Δικηγορικός Σύλλογος Ηρακλείου και ο Λογαριασμός Ενίσχυσης και Αλληλοβοήθειας Δικηγόρων Ηρακλείου με κεντρικό ομιλητή τον καθηγητή Συνταγματικού Δικαίου   της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Ανδρέα Δημητρόπουλο. Αυτό που υπογραμμίζεται είναι ότι ως κρίσιμος χρόνος θα πρέπει να θεωρείται ο χρόνος που συντελείται η απαλλοτρίωση, δηλαδή ο χρόνος που ορίζεται η προσωρινή τιμή μονάδος από το Πρωτοδικείο. Με αυτό το σκεπτικό θα πρέπει να ερμηνεύεται η σχετική συνταγματική διάταξη καθώς η κατά γράμμα ερμηνεία της αποβαίνει σε βάρος του ιδιοκτήτη  και έρχεται σε αντίθεση με την βασική Αρχή μη χειρότερευσης της θέσης του. Επισημαίνεται ότι υπάρχει θέμα καθώς δεν είχε προβλεφθεί από τον συνταγματικό νομοθέτη της αναθεώρησης του 2001  η περίπτωση πτώσης των τιμών.

Η δικαιολογία για την υποτίμηση της αξίας των ακινήτων

Σύμφωνα με τον κ. Μανούσο Ξενάκη, πρόεδρο του ΛΕΑΔΗ, «το πρόβλημα είναι στις απαλλοτριώσεις που έχουν συντελεστεί, οι άνθρωποι έχουν πάρει τα χρήματα τους από το 2004, το 2005, το 2006, το 2007 και σήμερα έρχεται να κριθεί το θέμα με σημερινά δεδομένα υποτίμησης αξίας των ακινήτων, άρα πρέπει να επιστρέψουν χρήματα. Το Εφετείο μπορεί κατά την κρίση του να μειώσει τις τιμές με βάση όμως τα κριτήρια και τα δεδομένα που υπήρχαν κατά τον κρίσιμο χρόνο που είναι η συζήτηση στο Πρωτοδικείο και όχι να αναφέρεται κατά κόρον ως δικαιολογία της απόφασης ότι λόγο κρίσης έχουν υποτιμηθεί οι αξίες των ακινήτων. Αυτό δεν δικαιολογείται ως αιτιολογία με βάση όλες τις ερμηνείες που δόθηκαν, δηλαδή και με βάση την ιστορική ερμηνεία της συνταγματικής διάταξης και με την βασική Αρχή μη χειροτέρευσης της θέσης του διαδίκου.».
Για «ειδικό ζήτημα» κάνει λόγο ο  δικηγόρος Μπάμπης Πυροβολάκης, εκ των ομιλητών της ημερίδας. «Το θέμα που μας απασχολεί είναι τι θα γίνει με τις απαλλοτριώσεις που αποζημιώθηκαν πριν από χρόνια όταν οι αξίες ήταν διαφορετικές και τώρα μετά από τόσα χρόνια εκδικάζονται υποθέσεις και  ζητούν πίσω λεφτά.   Ο κ. Πυροβολάκης μιλάει για δεκάδες περιπτώσεις ιδιοκτητών που βρίσκονται σε αυτήν την κατηγορία. «Υπάρχει πρόβλημα καθώς τα δικαστήρια κρίνουν τις τιμές με τα σημερινά δεδομένα». Για σοβαρό ζήτημα που βάζει σε περιπέτειες δεκάδες ιδιοκτήτες έκανε λόγο και ο πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Ηρακλείου, Άρης Ροζάκης.