Γνώρισα τη Μάρθα Αποσκίτη σε μια σχολική αίθουσα του τότε Αʼ Γυμνασίου Θηλέων, στα 1969. Με έκανε να αγαπήσω την επιστήμη της Φιλολογίας και το εκπαιδευτικό έργο. Σήμερα, 45 χρόνια μετά, της προσφέρω, ως αντίδωρο, τούτο το σύντομο σημείωμα για το μεγάλο της ταξίδι.
Η Μάρθα Αποσκίτη γεννήθηκε το 1924. Σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Υπηρέτησε στη Μέση Εκπαίδευση ως καθηγήτρια στα Γυμνάσια της Μεγαλόπολης, του Λαυρίου, στο Αʼ Θηλέων Ηρακλείου, ως Γυμνασιάρχης στο Καστέλι Πεδιάδος και στο Ηράκλειο και ως Γενική Επιθεωρήτρια ως το 1983, οπότε παραιτήθηκε. Διηύθυνε επί τρία χρόνια τη Σχολή Επιμόρφωσης Μέσης Εκπαίδευσης στο Ηράκλειο. Δίδαξε, επίσης, στη Σχολή Ξεναγών και έχει δώσει σειρά διαλέξεων για διάφορα θέματα και έχει κάνει ανακοινώσεις στα Διεθνή Κρητολογικά Συνέδρια.
Στα 1953 παντρεύτηκε τον νεαρό αρχαιολόγο Στυλιανό Αλεξίου, στη Σμίλα της Ηλείας, και τον συντρόφευσε με αγάπη, συνεχές ενδιαφέρον και επιστημονική στήριξη ώς το τέλος της ζωής του (2013).
Έχει να επιδείξει πλούσια εκδοτική παραγωγή. Συνεργάστηκε με τον Στυλιανό Αλεξίου για την έκδοση της Ερωφίλης (1998), του Ζήνωνος (1991), των Ιντερμεδίων της Ερωφίλης (1992) και του Κρητικού Πολέμου του Τζάνε Μπουνιαλή (1995).
Έχει επιμεληθεί την έκδοση της τραγωδίας Ροδολίνος (1987) και δημοσιεύσει σειρά μελετών σε ποικίλα θέματα. Η χρόνια εξοικείωσή της με την ιταλική αναγεννησιακή λογοτεχνία την οδήγησε σε αρκετές συγκριτικές μελέτες που αφορούν στις επιδράσεις της ιταλικής ποί-ησης στην Κρητική Λογοτεχνία.
Το 1983 δημοσιεύθηκε από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Ηρακλείου και το 1996 από τον «Μικρό Ναυτίλο» η περιήγηση της Κρήτης του Buondelmonti (1415), μεταφρασμένη και σχολιασμένη από την ίδια.
Στις μελέτες της «Άγνωστες ιταλικές επιδράσεις στον Κορνάρο» και «Επιδράσεις της A-driana του Groto στον Ερωτόκριτο» επισημαίνει με ευστοχία αναλογίες ανάμεσα στον Ariosto, τον Bojardo, τον Groto και τον Ερωτόκριτο.
Σχετική με τον Ερωτόκριτο είναι η εργασία της «Παρεμβάσεις του αφηγητή στον Ερωτό-κριτο». Στη μελέτη αυτή εντοπίζει και ερμηνεύει τις παρεμβάσεις του Κορνάρου σε πρώτο πρόσωπο, με τις οποίες εκφράζει τη συμπάθειά του ή επικρίνει φιλικά τη συμπεριφορά των ηρώων του.
Στην εξαιρετικής σημασίας και πολύπλευρου ενδιαφέροντος μελέτη «Ο ιδεολογικός κόσμος της Ερωφίλης, σε σύγκριση με την ιταλική αναγεννησιακή τραγωδία» εξετάζονται οι επιδράσεις της Orbecche, προτύπου της Ερωφίλης, καθώς και των θεατρικών έργων Merope (Torelli) και Aminta (Tasso) στον Χορτάτση.
Τα κοινά στοιχεία στην υπόθεση και τα πρόσωπα των έργων του Μολιέρου και της κρητικής κωμωδίας (κυρίως του Φορτουνάτου) αναλύονται στην εκτενή μελέτη της κ. Αποσκίτη «Μολιέρος και Κρητικό Θέατρο. Συμβολή στη συγκριτική μελέτη των αναγεννησιακών λογοτεχνιών».
Πραγματικός άθλος είναι η μετάφραση των δύο ιταλικών εκδοχών του γαλλικού μεσαι-ωνικού μυθιστορήματος Paris et Vienne, η πεζή διασκευή του 1543 και η έμμετρη του Albani του 1626 (περιοδικό Αμάλθεια).
Οι διαφορές μεταξύ της ιταλικής και της κρητικής κωμωδίας, καθώς και η επιλογή των ιταλικών μοτίβων που έχει χρησιμοποιήσει ο Χορτάτσης στον Κατσούρμπο επηρεασμένος από την Cortigiana (Aretino), La Fantesca (Della Porta) και La Lena (Ariosto) έχουν ανα-λυθεί στην μελέτη «Συγκριτικές παρατηρήσεις στην κρητική και ιταλική κωμωδία».
Όλα τα παραπάνω δημοσιεύματα εντάσσουν την Κρητική Λογοτεχνία στο ίδιο αναγεννησιακό κλίμα με τις αναγεννησιακές λογοτεχνίες της δυτικής Ευρώπης και στον τομέα αυτόν η συνεισφορά της κ. Αποσκίτη είναι ανεκτίμητη.
Η αγάπη της κ. Αποσκίτη για τα αρχαία ελληνικά κείμενα την οδήγησε σε σειρά μελετών. Η ενασχόλησή της μʼ αυτά εγκαινιάζεται το 1960 με την έκδοση της μελέτης «Κρήτη και Όμηρος» όπου η προσοχή της εστιάζεται στα σχετικά με τη μυκηναϊκή Κρήτη χωρία του Ομήρου.
Απόρροια της μελέτης του Πλάτωνος είναι το άρθρο «Η Κρήτη στον κόσμο του Πλά-τωνος». Με τη μελέτη αυτή πλουτίζονται οι γνώσεις μας από τα έργα του Πλάτωνος, και ειδικότερα από τους Νόμους, για την Κρήτη.
Η κ. Αποσκίτη έχει δημοσιεύσει επίσης τη μελέτη «Η ζωή στη Μινωική Κρήτη», όπου, στηριζόμενη στα αρχαιολογικά ευρήματα, κατορθώνει να αναπαραστήσει με γλαφυρότητα ολόκληρο τον κόσμο της Κρήτης.
Οι επιρροές που άσκησε η μινωική θρησκεία στις θρησκευτικές αντιλήψεις των Δωριέων εξετάζονται στο δημοσίευμα «Επιβιώσεις της προελληνικής θρησκείας» και στη μελέτη «Η πνευματική ζωή στην αρχαία Κρήτη».
Η άποψη ότι ο Παπαδιαμάντης μπορεί να χαρακτηρισθεί ως «βυζαντινός», που διατυπώνουν ορισμένοι μελετητές, αντικρούονται με πειστικά επιχειρήματα στην εργασία της «Παπαδιαμάντης και Βυζάντιο».
Η πνευματική δραστηριότητα του Ηρακλείου στην εποχή του Μεσοπολέμου και περισσότερο στης δεύτερη δεκαετία του δίδεται με γλαφυρότητα στην εργασία της «Προπολεμικά ηρακλειώτικα φιλολογικά περιοδικά».
Στο δημοσίευμα «Κρητοπελοποννησιακά» εξετάζει κοινά γλωσσικά στοιχεία της Κρήτης και της ιδιαίτερης πατρίδας της, της Πελοποννήσου.
Έχει εκδώσει την πολύτιμη συλλογή 34 επιστολών του Νίκου Καζαντζάκη προς τον φίλο του Χαρίλαο Στεφανίδη, που σώθηκαν στο αρχείο του συμοπολίτη Δημοσθένη Στεφανίδη. Από τις επιστολές αυτές φωτίζονται άγνωστες πλευρές του Νίκου Καζαντζάκη που βοηθούν στην κατανόηση της ζωής του. Επίσης έχει εκδώσει τις επιστολές του Οδυσσέα Ελύτη στον Λευτέρη Αλεξίου.
Έχει ασχοληθεί με τους λογίους του Ηρακλείου, τον Μίνωα Καλοκαιρινό, πρώτο ανασκαφέα της Κνωσού, τον ποιητή και θεατρικό συγγραφέα Μιχάλη Αναστασίου, μέλος της συντροφιάς των Αλεξίου στο Κράσι και συνεργάτη του ηρακλειώτικου περιοδικού Νεοελληνικά Γράμματα, και με τον Νεαπολίτη ηθογράφο Γιώργο Καφετζάκη-Μαράντη.
Σε άλλο δημοσίευμά της παρατηρούνται απηχήσεις της Ερωφίλης και του Ερωτόκριτου στη Στέλλα Βιολάντη του Γρηγορίου Ξενόπουλου.
Οι μελέτες και τα άρθρα της έχουν δημοσιευθεί στα περιοδικά: Κρητικά Χρονικά, Παλίμψηστον, Αμάλθεια, Κρητολογία, Λύκτος, Λοιβή, Νέα Εστία, και στα Πεπραγμένα των Κρητολογικών Συνεδρίων και τα βιβλία της στον εκδοτικό οίκο «Στιγμή» των Αθηνών.
Το 2000 εξέδωσε τον συγκεντρωτικό τόμο Κρητολογικά, Αναγεννησιακά και νεώτερα. Περιλαμβάνει τις σημαντικότερες κρητολογικές εργασίες της (1955-2000), που αφορούν στην επισήμανση απηχήσεων της ιταλικής επικής και δραματικής ποίησης στον Ερωτόκριτο, στις σχέσεις του ιταλικού και του γαλλικού θεάτρου με το Κρητικό Θέατρο. Μελετάται, επίσης, ο ρόλος του αφηγητή στον Ερωτόκριτο, σχόλια και το έργο των λογίων Μίνωα Καλοκαιρινού, Μιχάλη Αναστασίου και Γεωργίου Μαράντη, γίνεται παρουσίαση οκτώ σονέτων του Ιταλού ποιητή Bartolomeo που αφορούν την Κρήτη, ερευνώνται οι απηχήσεις της Ερωφίλης και του Ερωτόκριτου στη Στέλλα Βιολάντη του Γρηγορίου Ξενόπουλου.
Το Τμήμα Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης της απένειμε τον τίτλο του Επίτιμου Διδάκτορα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης, στις 16 Οκτωβρίου 2002, για την επιστημονική της δράση στη μελέτη της Κρητικής Λογοτεχνίας και του πολιτισμού της κατά την περίδο της Αναγέννησης.
Το τελευταίο της γραπτό κείμενο με τον τίτλο «Τα κύρια γνωρίσματα της Κρητικής Λογοτεχνίας της περιόδου της ακμής (1590-1650)» διαβάστηκε στην εκδήλωση αυτή.
