Του Μανόλη Καρέλλη*

Το τελευταίο άρθρο του Μανόλη Καρέλλη στην “Π”

(Γράφει για τον αγαπημένο του φίλο και γνωστό σκιτσογράφο Γιάννη Ανδρεαδάκη)

Το 1987, αν θυμάμαι καλά, οι δημοσιογράφοι της Κρήτης - τότε “προήδρευε” ο φίλος κ. Νίκος Βιδάκης - οργάνωσαν μια έκθεση με τα σχέδια του κ. Γιάννη Ανδρεαδάκη.

Ήταν μια έκθεση που άφησε εποχή και “δικαίωσε” τους οργανωτές της αλλά και χαρακτηρίσθηκε “αντάξια” της έξοχης Βασιλικής του Αγίου Μάρκου - κάτι που, όχι σπάνια, δεν συμβαίνει με εκθέσεις που της επιβάλλονται, άνωθεν, συνήθως.

Έχοντας, με κάποιον τρόπο, “ειδικευθεί” στην συγγραφή προλόγων, εκλήθηκα να γράψω τον πρόλογο για το βιβλίο της έκθεσης, ενώ τις διεισδυτικότατες “παρατηρήσεις” στο έργο του Γιάννη Ανδρεαδάκη τις ανέλαβε ο αξέχαστος κοινός φίλος μας Νίκος Γιανναδάκης.

Από τον πρόλογό μου του 1988 μεταφέρω τα κύρια σημεία του, με τη δήλωση ότι όσα έγραφα τότε με εκφράζουν απολύτως και σήμερα - κι ας έχει περάσει μια εικοσιπενταετία έκτοτε.

Έγραφα, λοιπόν, το 1988:

“Τα σχέδια - και τι σχέδια! - του Γιάννη Ανδρεαδάκη, είναι από τα λίγα, τα ελάχιστα αξιόπιστα και έγκυρα δημοσιεύματα του ελληνικού τύπου - ο οποίος, σίγουρα (αυτό από καμιά μεριά δεν αμφισβητείται) ακολουθεί κάποια “κατιούσα”. Σε αυτά προσωπικά πάντα δίδω σημασία και προσοχή και προσπαθώ να συλλάβω το μήνυμά τους.

Όταν λ.χ. ο Γιάννης Ανδρεαδάκης με παρουσίαζε σʼ αυτά με περισσότερες οκάδες (ίσχυαν, ακόμα, τότε) από τις προβλεπόμενες από τους πίνακες του φυσιολογικού βάρους, πείθομαι ότι κάτι έκτακτο συμβαίνει με τις οριζόντιες διαστάσεις μου. Καταφέρνει δηλαδή ο Γιάννης Ανδρεαδάκης να με προβληματίσει εκεί που απέτυχε η ίδια η ζυγαριά μου.

Και δεν σημαίνει, βέβαια, αυτό ότι μετά τον προβληματισμό “εδείλιασα” μπροστά σε μια ποσότητα φαγητών που μοιράζεται, μερικές φορές, άνισα, μεταξύ φίλων. Αισθάνθηκα, όμως, οπωσδήποτε τις πρώτες τύψεις.

Όταν, ακόμα, κατά τη διάρκεια της τελευταίας προεκλογικής καμπάνιας ζωγράφισε - ευτυχώς μόνο εκεί περιορίστηκε - το σκύλο του τον Τούτου, να μου βρέχει τα παντελόνια, συνειδητοποίησα ότι ο μαζοχισμός μου να διεκ

δικήσω για τέταρτη φορά τη δημαρχία του Ηρακλείου είχε υπερβεί τα όρια ασφαλείας. Οι επισημάνσεις των άλλων φίλων πάνω στο ίδιο αντικείμενο δεν είχαν πετύχει, ούτε κατά προσέγγιση, το στόχο τους”.

Και συνέχιζα:

“Καταφέρνει ο Γιάννης Ανδρεαδάκης να προκαλέσει, με τα έξοχα σχέδιά του, ένα μειδίαμα, όχι σπάνια πικρό, διαρκείας, και να κάνει ιλαρό το πρωινό μας. Τον ευχαριστούμε γιʼ αυτό το θείο δώρο που μας προσφέρει. Μας κάνει να θυμόμαστε πως είμαστε άνθρωποι - μήπως δεν είναι ο άνθρωπος το μόνο πλάσμα της δημιουργίας που, όπως λένε, μπορεί να χαμογελά;”.

Στη συνέχεια “χαρακτήριζα” τον Γιάννη Ανδρεαδάκη.

“Είναι”, έγραφα, “ο Γιάννης Ανδρεαδάκης από τους ελάχιστους ανθρώπους που έχω γνωρίσει, που δικαιούται τον τίτλο του ανεξάρτητου.

Τον μοναδικό αυτόν τίτλο τον δικαιούται απόλυτα με την καλλιτεχνική εργασία του, που δεν θυμίζει κανένα και τίποτα - μιας και κανέναν και τίποτα δεν έχει μιμηθεί ούτε έχει πάρει σαν πρότυπο. Και με την ανθρώπινη παρουσία του, βέβαια.

- Είναι περήφανος ο Γιάννης Ανδρεαδάκης, και ως άνθρωπος και ως καλλιτέχνης - σαν αράπικο άτι.

Δεν υπάρχει ούτε ένας που να μπορεί να ισχυρισθεί ότι του υπαγόρευε γραμμή ή θέμα για τις συνθέσεις του. Και αν το κάνει, σπεύδω προκαταβολικά να τον χαρακτηρίσω ασύστολο ψεύτη”.

Μετά επιχειρούσα την αξιολόγηση της δουλειάς του Γιάννη Ανδρεαδάκη. Έγραφα:

“Δεν είμαι ο αρμόδιος να μιλήσω για την ταυτότητα της καλλιτεχνικής του εργασίας.

Καίτοι αναρμόδιος, όμως, θα τολμήσω μερικούς χαρακτηρισμούς. (Μήπως, εξάλλου, δεν βρισκόμαστε στις εποχές που θριαμβεύουν οι αναρμόδιοι;).

- Τα σχέδιά του έχουν την ακρίβεια και το βάθος ενός ηθογραφικού μυθιστορήματος του Τουργκένιεφ, τη στιλπνότητα μιας επεξεργασμένης πολύτιμης πέτρας, την αμεσότητα της γκιλοτίνας που έδρασε με τόση αξιοσημείωτη και συμπαθητική συχνότητα στη μεγάλη γαλλική επανάσταση”.

Και τελείωνα με, όχι τυπικές, ευχαριστίες. Έγραφα:

“Θέλω να προσθέσω κάτι ακόμα.

- Ευχαριστώ τον Γιάννη Ανδρεαδάκη που μου έκανε την τιμή να περιλάβει ένα ασήμαντο γραφτό μου στο σημαντικό βιβλίο του. Δεν θα ξεχάσω, όσο ζω, την διάκριση αυτή”.

Πράγματι, εικοσιπέντε χρόνια από τότε, την ανακαλώ στη μνήμη μου.



* Ο Μανόλης Καρέλλης, που έφυγε χθες από τη ζωή, υπήρξε δήμαρχος Ηρακλείου, ευρωβουλευτής αλλά και μαχητικός δημοσιογράφος