Της Κατερίνας Μυλωνά

Την πρώτη θέση σε αριθμό γυπών κατέχει η Κρήτη αφού στο νησί βρίσκονται περίπου 1.100, όπως τόνισαν οι επιστήμονες που μετείχαν στο έργο «Γύπας», για την προστασία και ενίσχυση του πληθυσμού του γύπα (Όρνιο, Gyps fulvus) στην Κύπρο, στο πλαίσιο του Προγράμματος Διασυνοριακής Συνεργασίας «Ελλάδα – Κύπρος 2007-2013, που ολοκληρώθηκε με επιτυχία.

Το έργο διήρκησε από τον Σεπτέμβριο του 2011 και έληξε πριν μερικές ημέρες και σε αυτό επικεφαλής εταίρος ήταν η Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας (Ταμείο Θήρας), και εταίροι ο Πτηνολογικός Σύνδεσμος Κύπρου, το Τμήμα Δασών Κύπρου, το Πανεπιστήμιο Κρήτης – Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης (ΜΦΙΚ) και ο Δήμος Γόρτυνας.

Στόχος του έργου «ΓΥΠΑΣ» ήταν η διάσωση του πληθυσμού του γύπα στην Κύπρο, ο οποίος τα τελευταία χρόνια έχει μειωθεί δραματικά. Συνολικά στην Κύπρο έχουν απομείνει μόνο 12 άτομα, εκ των οποίων ελάχιστα αναπαράγονται (1-2 ζευγάρια). Η ανάκαμψη του πληθυσμού δεν θεωρείται εφικτή χωρίς τον εμπλουτισμό του με άτομα από άλλες περιοχές (κατά προτίμηση από τους γεωγραφικά και γενετικά πλησιέστερους πληθυσμούς). Αντικείμενο του έργου αποτέλεσε ο εμπλουτισμός του κυπριακού πληθυσμού γυπών με άτομα από την Κρήτη, καθώς και η δημιουργία κατάλληλων υποδομών και στα δύο νησιά για τη διατήρηση και υποστήριξη του είδους. Στην Κρήτη, οι κύριες υποδομές αποσκοπούσαν στη δημιουργία ενός κέντρου φιλοξενίας και αποκατάστασης εξαντλημένων και δηλητηριασμένων ατόμων που βρίσκονται στο στάδιο της αποθεραπείας πριν την επανένταξή τους στο φυσικό περιβάλλον, ενώ στην Κύπρο δημιουργήθηκαν κλωβοί φιλοξενίας και εγκλιματισμού (κρητικών) γυπών προς απελευθέρωση. Επιπλέον, πραγματοποιήθηκαν δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού, αφού η πληθυσμιακή μείωση του είδους στην Κύπρο οφείλεται πρωτίστως σε ανθρωπογενή αίτια.

Δράσεις στην Κρήτη

Τα έτη 2011-2013 έγινε απογραφή του πληθυσμού του είδους σε όλη την Κρήτη με πέντε επισκέψεις σε όλες τις γνωστές θέσεις αναπαραγωγής του είδους (αποικίες). Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα δεδομένα καταμέτρησης (2013), ο πληθυσμός του είδους στην Κρήτη απαντάται σε 68 αποικίες διάσπαρτες σε όλο το νησί, με τις περισσότερες από αυτές να βρίσκονται στην κεντρική και ανατολική Κρήτη. Οι μεγαλύτερες αποικίες εντοπίζονται στο κεντρικό Ρέθυμνο, στα Αστερούσια Όρη την Περιφερειακή Ενότητα Ηρακλείου και στην ανατολική Δίκτη στην Περιφερειακή Ενότητα Λασιθίου.

Ο πληθυσμός του είδους αριθμεί περίπου 1.100 άτομα, αριθμός ρεκόρ σε παγκόσμιο επίπεδο για νησιωτικό πληθυσμό.

Ο αναπαραγωγικός πληθυσμός του είδους στην Κρήτη αριθμεί 270-300 ζευγάρια, ενώ ο αριθμός των νεοσσών που πτερώνονται κάθε χρόνο είναι περισσότερα από 250 πουλιά.

Στο πλαίσιο αυτής της δράσης, ραδιο-παρακολουθήθηκαν με πομπούς VHF περισσότερα από δέκα όρνια (μετά από περίθαλψη) και εκτιμήθηκε το μέγεθος και η έκταση των μετακινήσεών τους στο χώρο και το χρόνο.

Επίσης, έγινε μελέτη της πληθυσμιακής δομής του είδους με τη χρήση γενετικών δεικτών (μικροδορυφορικές αλληλουχίες) και καθορισμός του φύλου.

Ο πληθυσμός της Κύπρου εμφανίζει μειωμένη γενετική ποικιλότητα σε σύγκριση με τον αντίστοιχο της Κρήτης, επιβεβαιώνοντας το γεγονός ότι έχει περάσει ένα είδος στενωπού λόγω της σημαντικής μείωσής του τις τελευταίες δεκαετίες.

Η αναλογία φύλου του κυπριακού πληθυσμού δεν διαφέρει από την επιθυμητή, δηλαδή 1:1. Όμοια και τα πουλιά που αποστάλθηκαν από την Κρήτη είχαν όμοια αναλογία φύλου.

Συνολικά τα αποτελέσματα έδειξαν για την Κύπρο ένα σχετικά «υποβαθμισμένο» γενετικά πληθυσμό όρνεων, του οποίου η ενίσχυση με άτομα από ένα πιο «ισορροπημένο» πληθυσμό, όπως αυτός της Κρήτης, θα συμβάλει σημαντικά στη μελλοντική διατήρησή του.

Οι επιστήμονες κατασκέυσαν έναν ειδικά διαμορφωμένο κλωβό φιλοξενίας – εγκλιματισμού και απελευθέρωσης όρνεων μετά από περίθαλψη. O κλωβός είναι χωρητικότητας 20-30 πουλιών, τα οποία θα μπορούν να εξασκούν πτήσεις στο εσωτερικό του.

Επίσης, προχώρησαν στην κατασκευή ενός παρατηρητηρίου αρπακτικών στην περιοχή του Ρούβα (ΝΑ Ψηλορείτης) καθώς και την κατασκευή και λειτουργία «εστιατορίου γυπών» (ταΐστρας) στην περιοχή του Ρούβα.

Υλοποίησαν, ακόμα, πρόγραμμα τεχνητής παροχής τροφής για όρνια.

Φρόντισαν τα όρνια

Την περίοδο του έργου (2011-2014) περισυνελέχθηκαν στην Κρήτη 84 όρνια (τραυματισμένα, δηλητηριασμένα ή εξαντλημένα), εκ των οποίων 25 αποστάλθηκαν στην Κύπρο για τους σκοπούς του προγράμματος.

Τα όρνια αυτά παρέμειναν σε ειδικούς κλωβούς διατήρησης για τον εγκλιματισμό τους στις τοπικές συνθήκες και δεκατρείς (13) από αυτούς έχουν ήδη απελευθερωθεί στην Κύπρο την περίοδο Δεκέμβριος 2013 – Ιανουάριος 2014.

Το ΜΦΙΚ ανέλαβε την αποθεραπεία, περίθαλψη και μεταφορά των πουλιών στην Κύπρο, σε συνεργασία με την Δ/νση Δασών της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Κρήτης και τις Κυπριακές Αερογραμμές.

από την παρουσίαση των αποτελεσμάτων του προγράμματος.