Toυ Κώστα Μπογδανίδη

Στη δημιουργία αμπελώνα διατήρησης όλων των τοπικών ποικιλιών αμπέλου (οινοποιήσιμες και επιτραπέζιες) καθώς και των αμερικάνικων υποκειμένων αμπέλου προχωρά η Περιφέρεια Κρήτης σε συνεργασία με τον «ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ» στο πλαίσια του Στρατηγικού της σχεδιασμού. Παράλληλα προχωρά στη δημιουργία ενός πιλοτικού πειραματικού αμπελώνα στη Χερσόνησο.
Τις σχετικές αποφάσεις πήρε το περιφερειακό συμβούλιο που ενέκρινε και τις συμβάσεις με τις οποίες η Περιφέρεια θέλει να συνδράμει και να βοηθήσει τους Κρητικούς αμπελουργούς εξασφαλίζοντάς τους όλες εκείνες τις προϋποθέσεις προκειμένου να μπορέσει να ξεπεράσει τα πολύ σοβαρά προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα.
Η Κρήτη αποτελεί μια χαρακτηριστική πλεονεκτική αμπελουργική περιοχή με σημαντικό αυτόχθονο ποικιλιακό υλικό που διατηρήθηκε διαμέσου των αιώνων μέχρι και σήμερα. Εκτός των αξιόλογων γνωστών ποικιλιών (Σουλτανίνα, Κοτσιφάλι, Μανδηλάρι, Βηλάνα), που συγκροτούν τους επιχειρηματικούς αμπελώνες και στηρίζουν την παραγωγή οίνων ΟΠΑΠ, υφίστανται διασκορπισμένοι αμπελουργικοί πυρήνες με ποικιλίες σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητες ή εντελώς ξεχασμένες.
Η σημερινή επιτακτική αναγκαιότητα εκσυγχρονισμού του κρητικού αμπελώνα περιλαμβάνει πλειάδα στοχευόμενων δράσεων, μεταξύ των οποίων πρωταρχικής σπουδαιότητας θεωρείται και η διάσωση του αμπελουργικού υλικού που δημιουργήθηκε από διάφορα ερευνητικά έργα και προγράμματα των Ινστιτούτων της Γενικής Διεύθυνσης Αγροτικής Έρευνας του ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ (πρώην ΕΘΙΑΓΕ). Το συγκεκριμένο αμπελουργικό υλικό αποτελείται από οινοποιήσιμες τοπικές ποικιλίες, επιτραπέζιες και αμερικάνικα αντιφυλλοξηρικά υποκείμενα και διακρίνεται σε δύο κατηγορίες:
Α. Υλικό αξιόλογης γενετικής καθαρότητας και φυτοϋγείας: επτά κρητικές οινοποιήσιμες ποικιλίες (Λιάτικο, Κοτσιφάλι, Βιδιανό, Μοσχάτο Σπίνας, Βηλάνα, Δαφνί και Πλυτό), δέκα επιτραπέζιες (Αττική, Ραζακί, Αυγουλάτο, Christmas Rose, Black Rose, Crimson, Loose Perlette, Calmeria, Red Globe & Autumn Royal), δύο κλώνους σταφιδοποίησης - Σουλτανίνα και πέντε αμερικάνικα υποκείμενα (140 Ru, 110R, 1103P, Kober 5BB & Rupestris SG).
Οι ευρωπαϊκές ποικιλίες βρίσκονται στον αμπελώνα του Αγροκτήματος Κατσαμπά (φύτευση αρχές του 2012 αυτόριζες τρία αμπελόφυτα / ποικιλία-κλώνο), ενώ για τα αμερικάνικα υποκείμενα φυτεύθηκαν επτά /υποκείμενο.
Β. Υλικό άγνωστης φυτοϋγιεινής κατάστασης: 40 πρέμνα-κλώνοι Σουλτανίνας και 23 οινοποιήσιμες ποικιλίες (Τσαούσι, Πετραχλάδι, Κολοκυθιά, Ταχτάς, Ρωμέϊκο, Σουλτανίνα ερυθρή, Αγγελίνα, Μέλισσα, Δαφνί, Ακίκι, Καρυδάτο, Πλάτανος, Αλατσατιανό, Άσπρο Σκάφης, Αθηναϊδα, Ρογδάτο, Ασπρικόριθο, Κορίθι, Ψευτοσύρικο, Ολλανδικό) και τρία άγνωστα (περιοχής Καλάθαινας, Δαρμαροχώρι, Νο 17 Αθήρι Ινστιτούτο). Το υλικό παραμένει σε γλάστρες των δύο λίτρων σε δικτυοκήπιο στο Αγρόκτημα Κατσαμπά.
H διάρκεια του προγράμματος διατήρησης των τοπικών ποικιλιών είναι 4 χρόνια και το κόστος υπολογίζεται στις 110.457 ?. Ο αμπελώνας θα εγκατασταθεί στο κτήμα του Κατσαμπά, έκτασης 8 στρεμμάτων περίπου.

Πειραματικός αμπελώνας

Παράλληλα η Περιφέρεια Κρήτης προχωρά στη δημιουργία πειραματικού αμπελώνα με την αξιοποίηση του κτήματος των 24 στρεμμάτων, ιδιοκτησίας του Δήμου Χερσονήσου Δημοτικού Διαμερίσματος Επισκοπής, που καλύπτει πλήρως και τους περιορισμούς που έχει βάλει η δωρήτρια προς το Δήμο για τη χρήση του κτήματος.
Η επιλογή της αξιοποίησης του κληροδοτήματος ως Πιλοτικού-πειραματικού αμπελώνα θα προσθέσει σημαντικά πλεονεκτήματα, καθόσον τα παραδοτέα θα ενισχύσουν μέσο-μακροπρόθεσμα την αναγκαία διαφοροποίηση, αναγνωρισιμότητα και ποιοτική αναβάθμιση του κρητικού αμπελώνα. Ο πιλοτικός-πειραματικός χαρακτήρας των αμπελοτεμαχίων που θα συγκροτηθούν με εγγυημένο αμπελουργικό υλικό, θα εγγυηθεί την αξιοπιστία των αξιολογήσεων και μεσοπρόθεσμα θα δώσει έμπρακτες αποδείξεις για την καταλληλότητα των επιτραπέζιων, οινοποιήσιμων και σταφιδοποίησης - τοπικών και μη - ποικιλιών/κλώνων, ενώ η δυνατότητα παράλληλης παροχής πρακτικής αμπελουργικής εκπαίδευσης (επισκέψιμος αμπελώνας) θα βελτιώσει τις δεξιότητες των κρητικών αμπελουργών.
Έχοντας υπόψη το κοντινό παρελθόν της αναμπέλωσης του κρητικού αμπελώνα λόγω της εισόδου της φυλλοξήρας, καθώς και τις σύγχρονες απαιτήσεις για δημιουργία αμπελώνων ολοκληρωμένης ή βιολογικής διαχείρισης, οι επιλογές για την ανασύσταση και εκσυγχρονισμό του οδηγούν σε συγκεκριμένους προσανατολισμένους στόχους. Μεταξύ αυτών πρωτεύοντα ρόλο έχει η χρήση πολλαπλασιαστικού υλικού εγγυημένο για το επίπεδο φυτοϋγείας και γενετικής καθαρότητας (ποικιλία ή «κλώνος»), καθώς και υλικού αποδεδειγμένα προσαρμοσμένου στις τοπικές συνθήκες. Το συγκεκριμένο αμπελουργικό υλικό αναμένεται να αποτελέσει “τα παραδοτέα” της Προγραμματικής Σύμβασης μεταξύ της Περιφέρειας Κρήτης, του ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ & του Δήμου Χερσονήσου σχετικά με τη συγκρότηση «Αμπελώνα Διατήρησης Ποικιλιών Αμπέλου».
Η άμεση αναγκαιότητα αξιοποίησης ενός κληροδοτήματος έκτασης 24 στρεμμάτων, ιδιοκτησίας του Δήμου Χερσονήσου του Δημοτικού Διαμερίσματος Επισκοπής, το οποίο τίθεται υπό τους περιορισμούς που έχει βάλει η δωρήτρια προς το Δήμο για τη χρήση του κτήματος αποκλειστικά για τη βελτίωση της κρητικής αμπελουργίας, διαμορφώνει μια μοναδική ευκαιρία για επιτυχή και πρακτική άμεση αξιοποίηση αμφότερων των στόχων, τόσο εκείνων της δημιουργίας Αμπελώνα Διατήρησης Ποικιλιών Αμπέλου, όσο και της τήρησης των όρων του κληροδοτήματος. Η προγραμματισμένη εκμετάλλευση του κληροδοτήματος με τη διαμόρφωση πιλοτικών –πειραματικών αμπελώνων με επιτραπέζιες, οινοποιήσιμες και ποικιλίες σταφιδοποίησης με υλικό εγγυημένης φυτοϋγείας και γενετικής καθαρότητας, κρίνεται απαραίτητη και χρήσιμη για το μέλλον του κρητικού αμπελώνα.