Της Κατερίνας Μυλωνά
Η κλιματική αλλαγή απειλεί να αφανίσει την πολιτιστική κληρονομιά μας, αφού επιφέρει φθορές σε ιστορικά κτίρια και πολύτιμες συλλογές. Τις επιπτώσεις που έχει η κλιματική αλλαγή στην ευρωπαϊκή πολιτιστική κληρονομιά αλλά και τρόπους αντιμετώπισής τους μελετούν οι επιστήμονες που συμμετέχουν στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα «Climate for Culture».
Η ετήσια διεθνής συνάντηση εργασίας του προγράμματος πραγματοποιήθηκε την προηγούμενη βδομάδα στο Ινστιτούτο Ηλεκτρονικής Δομής και Λέιζερ (ΙΗΔΛ) του ΙΤΕ.
«Απειλή για το μέλλον»
«Η κλιματική αλλαγή αφορά κάθε πεδίο της ανθρώπινης δραστηριότητας. Απειλεί το μέλλον, τις επόμενες γενιές, τη συνέχεια της ανθρωπότητας και της Γης όπως την ξέρουμε μέχρι σήμερα, τον πολιτισμό των ανθρώπων και ό, τι πολιτιστική κληρονομιά έχουμε μέχρι σήμερα», τονίζει στην «Π» η ερευνήτρια του ΙΤΕ –ΙΗΔΛ, κ. Βιβή Τορνάρη.
Όπως εξηγεί, «προσπαθούμε να δούμε μέσα από αυτή την απειλή πώς δημιουργούνται οι μηχανισμοί καταστροφής και επιδείνωσης της πολιτιστικής κληρονομιάς για τα κτίρια και τις συλλογές που υπάρχουν εντός των κτιρίων».
Οι ερευνητές που συμμετέχουν στο πρόγραμμα θα δημιουργήσουν έναν πανευρωπαϊκό χάρτη, από τον οποίο θα μπορεί κάποιος (αρχαιολόγος, συντηρητής κ.α.) να επιλέγει το κτίριο που τον ενδιαφέρει και να βλέπει τις επιπτώσεις που θα κρύβουν διάφοροι κίνδυνοι, για αυτό και τις συλλογές που διαθέτει όπως είναι οι ατμοσφαιρικοί ρύποι, η αύξηση της θερμοκρασίας, της υγρασίας και η μούχλα.
Σημειώνεται πως το ΙΤΕ- ΙΗΔΛ μελετά το κομμάτι της υγρασίας σε πειραματικό επίπεδο και οι ερευνητές δεν ασχολούνται με έντονα καιρικά φαινόμενα, όπως μία ξαφνική βροχόπτωση ή την υπερχείλιση ενός ποταμού αλλά με φυσιολογικά μετεωρολογικά και κλιματικά δεδομένα.
Τα αποτελέσματα της έρευνας θα μπορούν να εφαρμοστούν σε άλλα κτίρια, όπως είναι τα νοσοκομεία, όπου υπάρχουν σοβαρές συνέπειες από την αύξηση της σχετικής υγρασίας.
Τα δεδομένα που θα προκύψουν θα δοθούν σε φορείς, όπως είναι της τοπικής αυτοδιοίκησης ή από το χώρο του πολιτισμού, την αρχαιολογική υπηρεσία, ένα μουσείο ή μια γκαλερί. Οι επιστήμονες θα δώσουν οδηγίες για τη φροντίδα των κτιρίων και την αποφυγή περαιτέρω φθορών. «Θα παραδώσουμε ενεργειακές επιταγές του μέλλοντος για να διατηρηθεί το εσωτερικό κλίμα σε ασφαλή επίπεδα», εξηγεί η κ. Τορνάρη.
Με αυτό τον τρόπο, μπορούν να διασωθούν, για παράδειγμα, πολύτιμες συλλογές μουσείων.
«Σε επίπεδο περιφέρειας Κρήτης, μπορούμε να κάνουμε καταγραφή των αλλοιώσεων όλων των υπέροχων βυζαντινών τοιχογραφιών που έχει το νησί σήμερα και να γίνει συστηματική μελέτη των περιβαλλοντικών συνθηκών που υπάρχουν ώστε να βγάλουμε τα όρια των παραμορφώσεων και να κατατεθούν», αναφέρει η κ. Τορνάρη και σημειώνει πως «θα καταστραφούν αν αφεθούν στην τύχη τους».
«Κλίμα για την
πολιτιστική κληρονομιά»
Το έργο “CLIMATE for CULTURE”επιδιώκει να συνδέσει για πρώτη φορά την μελλοντική εξέλιξη της κλιματικής αλλαγής και τις επιπτώσεις της σε ιστορικά κτίρια σε επίπεδο γεωγραφικής περιοχής. Η δυνατότητα εστίασης σε γεωγραφική περιοχή απαιτεί ανάπτυξη προσομοιώσεων με μεγάλη χωρική ευκρίνεια 10x10 km. Η καινοτομία της προβολής των κλιματικών αλλαγών σε επίπεδο 10x10 km θα επιτρέπει τον συσχετισμό των μετεωρολογικών αλλαγών και τις επιπτώσεις τους μέσω νέων τεχνικών προσομοίωσης και διαδικασιών καταπόνησης σε συγκεκριμένα κτίρια.
Μη-παρεμβατικές τεχνικές θα χρησιμοποιηθούν για πρώτη φορά σε μελέτες πεδίου εξασφαλίζοντας συνεχή καταγραφή της άμεσης παραμόρφωσης κατευθείαν από την παθητικά πάσχουσα τις επιπτώσεις επιφάνεια στο πλαίσιο εκτίμησης επίδρασης της καταπόνησης και φθοράς λόγω των φυσικών συνεχόμενων περιβαλλοντικών αλλαγών. Τα μετεωρολογικά δεδομένα και δεδομένα μικροκλίματος θα προσομοιωθούν εργαστηριακά σε δοκίμια και θα συσχετιστούν με τις επιφανειακές αντιδράσεις δίνοντας δεδομένα παθητικής περιβαλλοντικής παραμόρφωσης και νέα κριτήρια εκτίμησης της φυσικής παθητικής καταπόνησης. Αντιπροσωπευτικά έργα τέχνης, μνημεία και ιστορικά κτίρια θα χρησιμοποιηθούν ως παραδείγματα εφαρμογής του ερευνητικού προγράμματος. Ήδη στην Κρήτη, σε συνεργασία με την 13η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων ελήφθησαν δεδομένα και έχουν γίνει περιβαλλοντικές μετρήσεις αφενός με συμβατικά μέσα και αφετέρου με καινοτόμα φορητά συστήματα του ΙΤΕ και με νέους πειραματικούς αισθητήρες στους ναούς: Άγιος Πέτρος Δομηνικάνων (Ηράκλειο), Άγιος Φανούριος (Βαλσαμόνερο), Εισόδια Θεοτόκου (Καστέλι) και Αγία Τριάδα (Αρχάνες).
Το ΙΗΔΛ του ΙΤΕ είναι υπεύθυνο του πακέτου εργασιών που αφορά στην εκτίμηση επιπτώσεων κατευθείαν από την επιφάνεια με νέες τεχνικές και αισθητήρες. Προγραμματίζει, διαχειρίζεται και ολοκληρώνει τις μετρήσεις παραμορφώσεων από τις υπό εξέταση επιφάνειες μέσω επιτόπιων μετρήσεων και προσομοιώσεων κλιματικών συνθηκών στο εργαστήριο δημιουργώντας νέες μεθοδολογίες εκτίμησης των κλιματικών επιπτώσεων και καταπονήσεων βάσει των συστημάτων μη-παρεμβατικού ελέγχου με λέιζερ που έχει δημιουργήσει σε προηγούμενα ερευνητικά προγράμματα.
