Του Γιάννη Σπανάκη

Ένα από τα μεσημέρια του εφετινού Σεπτέμβρη δύο ζευγάρια Σκοτσέζων, φτάνουν στην κάτω πλατεία της Επισκοπής- Πεδιάδας και κάθονται κάτω από τη σκιά των πεύκων που περιστοιχίζουν το ηρώο των πεσόντων. Μια από τις γυναίκες της παρέας μʼ ένα χάρτη και ένα φυλλάδιο αναζητά πληροφορίες. Ο λόγος για τη Mary Robertson, παραγωγό τηλεοπτικών εκπομπών που στο παρελθόν είχε συνεργαστεί και με το BBC. Για καλή της τύχη πέφτει πάνω στον Μανόλη Σταυρουλάκη, που είναι γλωσσομαθής καθώς για χρόνια δούλευε σε κεντρικό ξενοδοχείο της Αθήνας. Οι Σκοτσέζοι έψαχναν για το Πολεμικό Μουσείο της Επισκοπής, γνωστό και ως «Αργυράκειο», το οποίο ωστόσο ήταν κλειστό. Ήθελαν, λέει, νʼ αντλήσουν πληροφορίες για τον Λούις Κουίν, που τα χρόνια της Κατοχής έζησε για περίπου τρεις μήνες στο χωριό, τον οποίο έκρυψαν και περιέθαλψαν οι ντόπιοι. Η κόρη του Μάγκυ, με το σπινθηροβόλο βλέμμα, παρά τα 54 της χρόνια, έφτασε μέχρι την Επισκοπή, για να εκπληρώσει ένα τάμα, που δεν πρόλαβε ο πατέρας της. Η ίδια γεννήθηκε και μεγάλωσε ακούγοντας ιστορίες για την Επισκοπή και τον «Περιστεριώνα» (την περιοχή που ήταν η κρυψώνα του πατέρα της), καθώς και για τους λεβεντάνθρωπους του χωριού. «Να πάρω σύνταξη και να πάω στην Επισκοπή να δω τους φίλους μου» της έλεγε συνέχεια πατέρας της. Το 1976 ο Λούις Κουίν πήρε σύνταξη και άρχισε να ετοιμάζει το μεγάλο ταξίδι. Όμως τον πρόλαβε ο θάνατος και το όνειρο του έμεινε ανεκπλήρωτο. Αυτό το όνειρο ήρθε να εκπληρώσει στην Επισκοπή η κόρη του Μάγκυ με το σύζυγο της Τζιμ και ένα ακόμα φιλικό ζευγάρι, τιμώντας παράλληλα τη μνήμη του πατέρα της, για τη συμπλήρωση ενός αιώνα από τη γέννησή του. Να σημειωθεί ότι στις 31 Μαΐου του 1941, το τελευταίο βρετανικό πλοίο παραλαμβάνει μέρος των συμμαχικών στρατευμάτων. Οι δυνάμεις που δεν κατορθώνουν να επιβιβαστούν και που ο αριθμός τους ανέρχεται σε περίπου 5.500 άτομα, παραδίδονται, συλλαμβάνονται ή καταφεύγουν στα βουνά της Κρήτης. Ο στρατιώτης Λούις ανήκει στην τελευταία κατηγορία, αν και η Επισκοπή δεν ήταν ορεινή περιοχή. Είχε όμως κρυψώνες και ανθρώπους που παρείχαν ασφάλεια στο Σκωτσέζο.

Ο Λούις Κουίν εντάχθηκε στον βρετανικό στρατό το 1939 και βρέθηκε με τις συμμαχικές δυνάμεις στην Κρήτη, με το σύνταγμα στο οποίο ανήκε (που εικάζεται ότι ήταν το Royal Engineers). Μετά την Επισκοπή ο Λούις Κουιν πιάστηκε αιχμάλωτος από τον γερμανικό στρατό και όταν αποφυλακίστηκε το 1945 ή 1946, επέστρεψε στη γενέτειρα του τη Γλασκόβη.

Με τη φωτογραφία

στο χέρι

Μάλιστα η κόρη του Μάγκυ για να βρίσκεται πιο κοντά στην Επισκοπή επέλεξε ξενοδοχείο στην περιοχή Κοκκίνη Χάνι, σε μια απόσταση δέκα χιλιομέτρων. Ο Μανόλης Σταυρουλάκης συγκινήθηκε από την ιστορία και το ίδιο βράδυ κρατώντας τη φωτογραφία του Λούις Κουίν με τα στρατιωτικά και σε ηλικία περίπου 27 χρονών, πήρε σβάρνα τα καφενεία του χωριού, αναζητώντας θαμώνες άνω των 85 ετών και μʼ ενεργή συμμετοχή στα δρώμενα της εποχής, που θα μπορούσαν να γνωρίζουν το Λούις, ο οποίος έμεινε στην Επισκοπή, προφανώς σε διατεταγμένη υπηρεσία, ενώ οι σύμμαχοι είχαν προχωρήσει για την Αφρική. Το ίδιο μεσημέρι ωστόσο φίλεψε τους Σκοτσέζους στο σπίτι του, καθώς η μάνα του η κυρά Θεονύμφη, είχε φτιάξει μουσακά, που «τρέλανε» τους επισκέπτες. Οι επισκέπτες έφυγαν για το ξενοδοχείο τους και ο Μανόλης συνέχισε την αναζήτηση και την επόμενη ημέρα. Κατέληξε στο συμπέρασμα ύστερα και από τις συμβουλές των χωριανών, ότι για τον Λούις ίσως ήξεραν οι κόρες του καπετάν Τζατζά, ο οποίος συμμετείχε στην απαγωγή του στρατηγού Κράιπε και είχε αποδεδειγμένα πολλά πάρε - δώσε με τους συμμάχους, κρύβοντας (και όχι μόνο αυτός) κάποιους εξ αυτών περιμετρικά της Επισκοπής, καθώς μέσα στο χωριό θα ήταν μεγάλο ρίσκο.

Ο Λούις που έγινε…

Ανδρέας

Οι Σκοτσέζοι έρχονται πάλι στην Επισκοπή και πάνε στην πλατεία με τα καφενεία, όπου είχε κλειστεί ραντεβού με την Κατίνα και την Ελευθερία, τις κόρες του Καπετάν Τζατζά, οι οποίες την επίμαχη περίοδο ήταν πάνω από 12 ετών. Το ζητούμενο ήταν η αναγνώριση του Λούις μέσα από την τσαλακωμένη από το χρόνο φωτογραφία, που κρατούσε η κόρη του. Η Κατίνα Ορφανάκη την πιάνει στα χέρια της και αρχίζει να την περιεργάζεται. Η όραση της δεν τη βοηθάει και πολύ. Την παίρνει στα χέρια της και βγαίνει έξω από το καφενείο μπας και διακρίνει κάτι που θα βοηθούσε τη μνήμη της. Μʼ ένα πλατύ χαμόγελο στο ζαρωμένο της πρόσωπο επιστρέφει στο καφενείο, λίγα λεπτά αργότερα. «Ο Ανδρέας, είναι σίγουρα ο Ανδρέας! Ψιλός, λιγνός και με τα μάγουλα του να μπαίνουν μέσα. Τον θυμάμαι, ο πατέρας μου τον είχε φέρει μια φορά στο σπίτι κρυφά. Και εγώ του είχα πάει μερικές φορές φαγητό στη σπηλιά που κρυβόταν. Δεν το είχα δώσει στον ίδιο, αλλά σʼ ένα βοσκό που μόνο αυτός πήγαινε μέχρι τη σπηλιά». (Σε τέτοιες περιπτώσεις οι σύμμαχοι έπαιρναν ελληνικά ονόματα. Πολλές φορές τους έβαζαν και σαρίκια ή ακόμα τους έβαφαν και τα μαλλιά για να φαίνονται ντόπιοι και να μην «προδίδουν» την καταγωγή τους). Η συγκίνηση της Μάγκυ και του Τζιμ ήταν έκδηλη. Επιτέλους γνώριζαν ανθρώπους που γνώριζαν το πατέρα τους. Ο Τζιμ, γνήσιος Κέλτης, ήθελε να κεράσει όλους τους θαμώνες από ευγνωμοσύνη, αλλά όταν του εξήγησαν τα δικά μας έθιμα έκανε πίσω ευγενικά.

Στη «σπηλιά

του Κουφού»

Η Μάγκυ δεν αρκέστηκε μόνο στη γνωριμία των ανθρώπων, ήθελε να γνωρίσει και τη σπηλιά που κρυβόταν ο πατέρα της, στον «Περιστεριώνα». Μια περιοχή δύσβατη και δυσπρόσιτη, από τη βλάστηση και την αγριάδα, που θέριεψαν με το χρόνο. Ο Μανόλης Σταυρουλάκης τους υποσχέθηκε περιήγηση την επόμενη ημέρα, στην περιοχή που βρίσκεται δυτικά της Επισκοπής, μεταξύ του χωριού και του φαραγγιού. Του φαραγγιού που ξεκινά από τους Αστρακούς και καταλήγει στον Καρτερό. Με πολύ κόπο και με δύο αποχωρήσαντες έφτασαν σε απόσταση θέας από τις δύσβατες σπηλιές. Η Μάγκυ άρχισε σαν τρελή να παίρνει φωτογραφίες στην παράξενη εκείνη κατοικία που έγινε για 3 μήνες τη δύσκολη περίοδο σπίτι του πατέρα της. Κατάκοποι αλλά με πλήρη ικανοποίηση έφυγαν από τη «σπηλιά του Κουφού» και γύρισαν στην Επισκοπή. Η παρέα πήγε όπως ήταν στο σπίτι του Κωστή του Μανωλακάκη, παλιού κοινοτάρχη της Επισκοπής, ο οποίος είναι και από τους τελευταίους επιζώντες της περιοχής που είχε πολεμήσει στο αλβανικό μέτωπο. Ο Κωστής Μανωλακάκης, με πλήρη διαύγεια παρά τα 95 του χρόνια, είχε πάει και αυτός φαγητό στη σπηλιά έστω και για μία φορά, αλλά δεν θυμόταν τον Λούις. «Τη σπηλιά την είχαν προς εκμετάλλευση οι Κουφήδες, οι Παπαδάκηδες δηλαδή, από τους οποίους προέρχεται ο γνωστός ως Αυστραλός, που είχε κρύψει και περιθάλψει στην Κατοχή πολλούς Εγγλέζους και Αυστραλούς, απʼ όπου και το ψευδώνυμό του. Όταν εγώ πήγα στην σπηλιά, μου γνώρισαν ένα Εγγλέζο με κρητικό σαρίκι και γένια. Ειλικρινά από τη φωτογραφία δεν μπορώ να καταλάβω αν ήταν ο Λούις», είπε με συγκίνηση στην κόρη του Κουίν, Μάγκυ, στην αυλή του σπιτιού του. Κεράσματα, καλούδια, ιστορίες και αναμνήσεις, με μια παρέα που δεν φαινόταν να έχει διαφορές, σε αντίδραση, σκέψη και συμπεριφορές. Την εξήγηση έδωσε ο Γιάννης, ο γιος του Κωστή, που επιστράτευσε τη ζωολογία και το σκύλο του Οδυσσέα, ο οποίος σήμερα στον κόσμο φέρεται να έχει συγγένεια μόνο με μια συγκεκριμένη ράτσα της Σκωτίας. Ο Γιάννης ήταν κάθετος και ο Τζιμ δεν μπορούσε παρά να συμφωνήσει. «Κρητικοί, Σκοτσέζοι και Ιρλανδοί είμαστε ένα πράμα». Οι Σκοτσέζοι έφυγαν και από το χωριό και μετά από δυο - τρεις μέρες και από το ξενοδοχείο. Όχι για πολύ όμως, του χρόνου υποσχέθηκαν να ξανάρθουν. Όχι μόνοι τους, μα και με τα εγγόνια του Λούις. Πήραν τηλέφωνα, email, διευθύνσεις και ονόματα. «Τώρα που σας βρήκαμε, δεν σας χάνουμε. Η Επισκοπή θα γίνει το σημείο αναφοράς μας», είπε η Μάγκυ και δακρυσμένη αποχώρησε, δίνοντας ραντεβού για του χρόνου.

Η ζεστασιά

που βιώσαμε

Η «Π» επικοινώνησε με τη Μάγκυ στη Γλασκόβη, η οποία δήλωσε: «Είμαι ευγνώμων στον Μανώλη (Σταυρουλάκη) για το χρόνο που αφιέρωσε, την ευγένεια και τη φιλοξενία του, αλλά και άλλων κατοίκων του χωριού, σʼ εμένα και στην παρέα μου, κατά τη σύντομη παραμονή μας στην Επισκοπή. Η ζεστασιά και η γενναιοδωρία που βιώσαμε ήταν συντριπτική, δεν θα ξεχαστεί ποτέ και δεν μπορεί ποτέ να επιστραφεί».

Έκπληκτη για τις εξελίξεις δήλωσε και η άλλη κόρη του Λούις Κουίν, η 58χρονη Μόιρα, που έμαθε τα ευχάριστα νέα από τη Μάγκυ, καθώς η ίδια είχε επιστρέψει νωρίτερα στη Γλασκόβη. «Με τη βοήθεια του Μανώλη και των κατοίκων της Επισκοπής, τώρα έχουμε μια υπέροχη ιστορία να περάσει στα εγγόνια του πατέρα μας, την Aislyn, τη Stephanie τον Louis και τη μεγαλύτερη Breagha. Ελπίζω να ταξιδέψω και εγώ στην Κρήτη το επόμενο καλοκαίρι και να ευχαριστήσω προσωπικά αυτούς τους ανθρώπους».

Στο μεταξύ και οι δυο αδερφές δεν έκρυψαν τη δυσφορία τους για το γεγονός ότι βρήκαν κλειστό το Πολεμικό Μουσείο της Επισκοπής. Κατανοούμε - δήλωσαν - ότι είναι ιδιωτικό και έχει πεθάνει ο ιδρυτής του, αλλά θα έπρεπε να είχαν φροντίσει για την εύρυθμη λειτουργία του τόσο ο Δήμος όσο και η κεντρική κυβέρνηση, λόγω του μεγάλου ενδιαφέροντος που παρουσιάζει σε παγκόσμιο επίπεδο, ενισχύοντας με τον τρόπο αυτό την τοπική οικονομία αλλά και τις διεθνείς πολιτισμικές και ιστορικές σχέσεις της περιοχής.