Του Κώστα Μπογδανίδη
Σοβαρές ενδείξεις ότι το Ολοκαύτωμα της Βιάννου ήταν προμελετημένο από τους Γερμανούς προκύπτουν από τα “ίχνη” που άφησαν πίσω τους οι κατακτητές. Ο Γερμανός Καθηγητής της Ιστορίας του Δικαίου στο Πανεπιστήμιο της Βρέμης Christophe Schminck-Gustavus παρουσίασε εντυπωσιακά στοιχεία κατά την έναρξη του 2ου Πανελλήνιου Συνεδρίου για τα Ολοκαυτώματα και τις Γερμανικές Αποζημιώσεις που γίνεται στη Βιάννο, ενώ έδωσε και φωτογραφίες της περιοχής που τραβήχτηκαν έξι εβδομάδες πριν τη σφαγή! Την πρώτη μερα έγιναν πολύ σημαντικές εισηγήσεις, με πρώτη εκείνη του Μανόλη Γλέζου, ενώ συγκίνησε και η παρουσία των επιζώντων από το Ολοκαύτωμα.
“Αυτές οι φωτογραφίες που παρουσιάζω για πρώτη φορά από τα γερμανικά αρχεία δείχνουν ότι υπήρχε μια μεθόδευση, κάτι ετοίμαζαν από καιρό” τόνισε ο Γερμανός καθηγητής Christophe Schminck-Gustavus ο οποίος με την πολύχρονη έρευνά του συνέβαλε στην τεκμηρίωση και ανάδειξη του Ολοκαυτώματος στις Λυγκιάδες Ιωαννίνων, τους Ασπραγγέλους Ζαγορίου και γενικά στην 'Ηπειρο. Ο Γερμανός παραδέχθηκε ότι για χρόνια οι μαθητές, στα σχολεία τους δεν μαθαιναν τίποτα για τα εγκλήματα της Βερμαχτ στην Ελλάδα.
“Αργότερα εγώ έμαθα γι αυτά και άρχισα να ψάχνω τα αρχεία” τόνισε και πρόσθεσε ότι οι υπεύθυνοι για τα στυγερά εγκλήματα της Βέρμαχτ στην Ελλάδα ουδέποτε τιμωρήθηκαν, ενώ η Ελλάδα και οι Έλληνες ουδέποτε έλαβαν αποζημιώσεις ή επανορθώσεις από τη Γερμανία. Εξέφρασε, παράλληλα, την υποστήριξή του προς τον αγώνα για τη διεκδίκηση των γερμανικών οφειλών, σημειώνοντας ότι απαιτείται κλιμάκωση της πίεσης προς τη γερμανική κυβέρνηση για να αλλάξει την αδιάλλακτη στάση της.
Κορυφαία στιγμή της πρώτης μέρας του συνεδρίου και η κατάθεση ψυχής του Μανόλη Γλέζου. Ο Γλέζος αναρωτήθηκε για την αδιάλλακτη στάση των Γερμανών σχετικά με τις αποζημιώσεις και ανέλυσε τα πιθανά κίνητρά τους. “Μήπως το κάνουν γιατί εδώ ηττήθηκε η ναζιστική μηχανή; Μήπως γιατί βοηθήσαμε να είναι ελεύθερη σήμερα η Γερμανία; τόνισε με δηκτικό τρόπο ο Γλέζος.
Είπε ότι είναι μεγάλη αδικία αυτό που γίνεται στην Ελλάδα με τις αποζημιώσεις και επεσήμανε ότι αγώνας εισέρχεται σε μία νέα φάση και το Συνέδριο της Βιάννου, με τους σημαντικούς Έλληνες, Γερμανούς και Ιταλούς ομιλητές θα βοηθήσει αποφασιστικά στην περαιτέρω ανάδειξη και διεθνοποίηση του θέματος.
Στο συνέδριο ακόμη μίλησε η κ.Ρηγοπούλου που αναφέρθηκε στα τραύματα μιας ολόκληρης επαρχίας, η κ.Δούρου, επιστήμονες από την Ελλάδα και το εξωτερικό ενώ έγινε και προβολή ντοκιμαντέρ.
Η θηριωδία
Θυμίζουμε ότι οι ομαδικές εκτελέσεις στη Βιάννο έγιναν από τις 14 έως τις 16 Σεπτέμβρη, 401 κάτοικοι της περιοχής έχασαν τη ζωή τους και 980 κατοικίες σε 10 χωριά καταστράφηκαν. Στη φοβερή ώρα της δοκιμασίας, οδηγούμενοι στην εκτέλεση οι πατριώτες, έδειξαν το μεγαλείο της ψυχής των και τη δύναμη τους. Κανείς δεν λύγισε, κανείς δεν έκλαψε, κανείς δεν παρακάλεσε. Απʼ όσους επέζησαν, τους μόνους μάρτυρες των τραγικών εκείνων στιγμών, κανείς δεν ανέφερε περίπτωση λιποψυχίας. Αντίθετα, ανέφεραν περιπτώσεις αρκετών που αντέδρασαν κι έπεσαν νεκροί ύστερα από πάλη με τους δολοφόνους τους.
Χαρακτηριστικές είναι οι περιπτώσεις του Βασίλη Πνευματικάκη στον Βαχό, του Αποστόλη Βαρδάκη στον Άγιο Βασίλειο στην επίθεση που έκαναν στους δολοφόνους τους. Χαρακτηριστικά τα ενθαρρυντικά λόγια και οι ζητωκραυγές για την πατρίδα του Ηρακλή Πνευματικάκη στον Βαχό, των Νίκου Τσαγκαράκη, Μανώλη Μπαριτάκη και Νίκου Μαθιουδάκη στʼ Αμιρά, του Στάθη Μάστορα στον Άγιο Βασίλειο που έψαλε τον Εθνικό Ύμνο, τα λόγια «θάρρος μπαμπά, για την πατρίδα πεθαίνουμε» της 17χρονης μαθήτριας Μαρίας Χ. Παπαδημητροπούλου προς τον πατέρα της, που τον έβλεπε δακρυσμένο γιατί σκεφτόταν το χαμό της κόρης του.
Μια όμως μαρτυρία που βρήκε και καταχώρησε ο ιστορικός της εποχής εκείνης Γιάννης Μουρέλλος στο έργο του «Ιστορία της Κρήτης» μας λέει πολλά. Γράφει:«Όπως με διαβεβαίωσαν αυτήκοοι μάρτυρες, ένας Γερμανός έφεδρος αξιωματικός, ενώ διατελούσε σε ευθυμία από κρασί που έπινε μαζί τους, άρχισε να λέει: Έχω παρακολουθήσει πολλές εκτελέσεις σε άλλες χώρες που έχομε κατακτήσει. Μα αυτό που συνάντησα στα χωριά της Βιάννου δεν το (δα πουθενά. Άντρες και γυναίκες αντίκριζαν τον θάνατο ψύχραιμα και στήναν το κορμί τους περήφανα μπροστά στις κάνες των τουφεκιών. Μήτʼ ένας τους δεν έκλαψε, μήτʼ ένας τους δεν ζήτησε οίκτο ή χάρη. Μα τη ζωηρότερη εντύπωση μου έκανε ένας ογδοντάρης σʼ ένα χωριό της Βιάννου. Βρισκότανε στη μέση, στη γραμμή των ανδρών που θα εκτελούσαμε. Ζήτησε να πει κάτι στον αξιωματικό. Πλησίασα μʼ ένα διερμηνέα. Αυτός βγήκε από τη γραμμή και βγάζοντας το δακτυλίδι του μου το πρόσφερε λέγοντας: «Πάρε τούτο το δακτυλίδι. Σου το χαρίζω, για να θυμάσαι σʼ όλη σου τη ζωή πως σκότωσες έναν αθώο γέρο 80 χρονών». Έπειτα ο γέρος γύρισε ατάραχος στη γραμμή του προσπαθώντας να σηκώσει το γέρικο κορμί του, όσο του επέτρεπαν τα χρόνια του. Σάστισα και πέρασαν μερικά δευτερόλεπτα, όσο να βρω την ψυχραιμία να θυμηθώ την εντολή που είχα λάβει. Και όμως τη στιγμή που έλεγα «πυρ» έτρεμα σύγκορμος. Ποτέ δεν θα ξεχάσω την τραγική εκείνη στιγμή».
Και είναι πολλά τα περιστατικά που δείχνουν την αντρειοσύνη, την παλικαριά, και τον πραγματικό ηρωισμό των ηρώων της 14ης Σεπτέμβρη μπροστά στο θάνατο. Είναι όμως πολλές, από την άλλη μεριά, οι βάρβαρες και απάνθρωπες εκδηλώσεις των Γερμανών εκείνες τις ημέρες: Ο φόνος με ξιφολόγχη των αδελφών Βαρδάκη στον Άγιο Βασίλειο, ο βασανισμός κατά την εκτέλεση των παιδιών του Βερβελάκη, το ξεκοίλιασμα της εγκύου Αικατερίνης Παπαδημητροπούλου στη Λυγιά, ο φόνος της Συγγελάκη με το μικρό στην αγκαλιά της στο Λουτράκι, ο φόνος των αδελφών Παπαδάκη στην Πάνω Σύμη με την ανάπηρη μάνα στα χέρια τους, η εκτέλεση του ανάπηρου Γεωργίου Κοντάκη με ξιφολόγχη στο Κεφαλοβρύσι, η εκτέλεση του εξαετούς αγοριού (Συμβουλάκη) στην αγκαλιά του πατέρα του στη Λυγιά και πολλά άλλα που δεν έγιναν γνωστά.
Στις 17 του Σεπτέμβρη οι ομαδικές εκτελέσεις σταμάτησαν. Η γριά Συγγελάκαινα στʼ Αμιρά θρήνησε τον άντρα της και τέσσερις γιους της.
Η οικογένεια Βερυκοκάκη θρήνησε 17 μέλη της. Η οικογένεια Ραπτάκη 12 συγγενείς εξ αίματος και 10 γαμβρούς, οικογένεια Ηλιάκη 10 αδερφούς και εξαδέλφους, ρεις αδελφούς η οικογένεια Βασιλάκη, η Μαρία Γ. Χαλκιαδάκη έχασε τον άνδρα της, τον πεθερό της, τον κουνιάδο της, δύο πρώτους θείους της και έξι πρώτα ξαδέλφια.
