Του Γιάννη Ζωράκη
«Δεν υπάρχει ούτε ένας κλάδος που να μην μπορεί να ωφεληθεί από την εφαρμοσμένη έρευνα».
Αυτό υποστηρίζει ο πρόεδρος της Επιτροπής Έρευνας και Τεχνολογίας της Βουλής κ. Κωνσταντίνος Κόλλιας, δίνοντας μεγάλη βαρύτητα στο ερευνητικό πεδίο ως μοχλό ανάπτυξης και επανεκκίνησης της οικονομίας.
Σε μια αποκλειστική συνέντευξη του στην «Π» ο κ. Κόλλιας αναφέρεται στην πρόσφατη επίσκεψη της Επιτροπής στο Ι.Τ.Ε., στις αναπτυξιακές δυνατότητες της χώρας μέσα από την έρευνα και την καινοτομία, στα δυνατά και στα αδύνατα σημεία τα οποία μπορεί να βελτιώσει η χώρα.
Ερ.: Κύριε Κόλλια, ποιος ο ρόλος της Επιτροπής Έρευνας και Τεχνολογίας και ποια η σπουδαιότητά της;
Απ.: Η Επιτροπή μας αποτελεί τον κατʼ εξοχήν κοινοβουλευτικό θεσμό, ο οποίος ασχολείται με θέματα έρευνας, τεχνολογίας και καινοτομίας. Ρόλος της είναι να παρακολουθεί και να αξιολογεί τις εξελίξεις στον εν λόγω τομέα, να βρίσκεται σε επαφή με κυβερνητικούς φορείς, με τα αρμόδια όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με την επιστημονική και ερευνητική κοινότητα, αλλά βεβαίως και με παράγοντες της αγοράς. Στόχος της Επιτροπής είναι να συμβάλει στη βελτίωση του περιβάλλοντος μέσα στο οποίο παράγεται και αξιοποιείται η έρευνα. Αυτός ο σπουδαίος στόχος προσδιορίζει και τη σπουδαιότητα του ρόλου της Επιτροπής μας, διότι θεωρώ ότι ένας θεσμός που υπηρετεί τον τομέα της έρευνας υπηρετεί την ελληνική κοινωνία.
Ερ.: Ποια θεωρείτε ότι ήταν τα περισσότερο σημαντικά συμπεράσματα που έχουν προκύψει από τον ένα περίπου χρόνο της θητείας σας ως προέδρου της Επιτροπής;
Απ.: Θα ξεκινήσω από τα θετικά. Παρʼ όλες τις δυσκολίες, οι Έλληνες επιστήμονες και τα ερευνητικά κέντρα παράγουν αξιέπαινο έργο, με σπουδαία αποτελέσματα και διεθνείς διακρίσεις. Τα πρωτοποριακά προγράμματα που «τρέχουν» σε πολλά επιστημονικά αντικείμενα παράγουν νέους επιστήμονες, νέα γνώση, νέες εφαρμογές. Το θετικό συμπέρασμα λοιπόν είναι ότι οι άνθρωποι, οι λαμπροί επιστήμονες που στελεχώνουν τα επιστημονικά μας ιδρύματα, κατορθώνουν με τη δουλειά τους να ξεπερνούν τα προβλήματα, να διακρίνονται και να προσφέρουν στην κοινωνία.
Από την άλλη βεβαίως υπάρχουν και αρνητικές διαπιστώσεις, σημαντικότερη από τις οποίες είναι κατά τη γνώμη μου η καθόλου ικανοποιητική απορροφητικότητα του ΕΣΠΑ στον τομέα της έρευνας και της τεχνολογίας. Οι αρχικές δεσμεύσεις ξεπερνούσαν το 1,5 δισ. ευρώ, πλην όμως στην πραγματικότητα από το αρχικό 1,5 δισ. δεσμεύθηκαν μόλις 48 εκατομμύρια ευρώ και απορροφήθηκαν λίγο περισσότερα από 6 εκατομμύρια. Πρόσφατα υπήρξαν σημάδια βελτίωσης: οι δεσμεύσεις είναι γύρω στο 30-40%, αλλά οι εκροές παραμένουν χαμηλά στο 10%. Οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους και, εν μέσω μία εξαιρετικά δύσκολης οικονομικής συγκυρίας, δεν έχουμε την πολυτέλεια να χάνουμε ούτε ένα ευρώ. Θεωρώ ότι αυτό το θέμα πρέπει να μπει σε πρώτη προτεραιότητα.
Ερ.: Ποιο νομίζετε ότι ήταν το σπουδαιότερο θέμα με το οποίο ασχολήθηκε η Επιτροπή;
Απ.: Όπως προανέφερα, τα προβλήματα στην απορροφητικότητα του ΕΣΠΑ και στη χρηματοδότηση, καθώς επίσης η έλλειψη συντονισμού και συνεργασίας, η απουσία προσανατολισμού της έρευνας σε κρίσιμους τομείς της εθνικής οικονομίας, είναι τα βασικότερα θέματα που αναδείχθηκαν. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι, ανεξάρτητα από τις επιμέρους εισηγήσεις, αυτά τα ζητήματα αναδείχθηκαν από το σύνολο σχεδόν των προσκεκλημένων της Επιτροπής. Αυτά είναι τα κρίσιμα προβλήματα και σε αυτά πρέπει η ελληνική πολιτεία να δώσει ιδιαίτερη βαρύτητα, αναγνωρίζοντας έμπρακτα τον τομέα της έρευνας ως πρώτη προτεραιότητα.
Ερ.: Είχατε την ευκαιρία να γνωρίσετε από κοντά το Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας και τα σημαντικότερα εργαστήριά του. Ποια είναι η άποψή σας γιʼ αυτό;
Απ.: Όταν τον Απρίλιο η Επιτροπή μας ενημερώθηκε από εκπροσώπους του Ινστιτούτου Πληροφορικής του ΙΤΕ, είχαμε την ευκαιρία να πάρουμε μια γεύση για το έργο, την αποστολή και τα επιτεύγματα του Ιδρύματος. Οφείλω όμως να ομολογήσω ότι οποιαδήποτε περιγραφή ωχριά μπροστά στην πραγματικά εντυπωσιακή δουλειά που γίνεται εδώ και την οποία μας δόθηκε η ευκαιρία να γνωρίσουμε από κοντά, έπειτα από πρόσκληση του ΙΤΕ, για την οποία με την ευκαιρία θα ήθελα να ευχαριστήσω και δημοσίως τον πρόεδρο του ΙΤΕ, το Διοικητικό Συμβούλιο, αλλά και τον καλό συνάδελφο κύριο Σενετάκη, ο οποίος συνέβαλε τα μέγιστα στην πραγματοποίηση της επίσκεψης. Οι σπουδαίες διακρίσεις που έχει αποσπάσει το επιστημονικό προσωπικό και, βεβαίως, η έρευνα και η καινοτομία που παράγονται στα Ινστιτούτα του, έχουν καταστήσει το ΙΤΕ ένα από τα κορυφαία ερευνητικά κέντρα παγκοσμίως. Επισκεφθήκαμε σχεδόν όλα τα Ινστιτούτα του ΙΤΕ και η εντύπωση που αποκόμισα είναι ότι πρόκειται για ένα ερευνητικό κέντρο – πρότυπο, αντάξιο ευρωπαϊκών χωρών. Και δεν σας κρύβω ότι η επίσκεψή μου σε ένα Ίδρυμα όπως το ΙΤΕ, με το πρωτοποριακό έργο και τις διεθνείς διακρίσεις, σε εμένα προσωπικά επέτεινε τη συναίσθηση και την αναγκαιότητα του ρόλου που οφείλει να παίξει η Επιτροπή Έρευνας και Τεχνολογίας.
Ερ.: Με ποιο τρόπο θα μπορούσε να βοηθήσει η Επιτροπή και η Κυβέρνηση το τόσο μεγάλο έργο που γίνεται από την Κρήτη για όλη την Ελλάδα;
Απ.: Η βοήθεια που μπορεί να προσφέρει η Επιτροπή μας είναι διαφορετικής υφής και περιεχομένου από τη βοήθεια που μπορεί να προσφέρει η Κυβέρνηση. Η Επιτροπή μπορεί να ακροαστεί, να καταγράψει, να προτείνει. Η Κυβέρνηση μπορεί να οργανώσει, να χρηματοδοτήσει, να εφαρμόσει.
Σε ό,τι αφορά την Επιτροπή μας, και σε σχέση με την τεχνογνωσία που έχει να προσφέρει το ΙΤΕ στον ερευνητικό χώρο, έχουμε στόχο από την ερχόμενη κοινοβουλευτική σύνοδο, να καταστήσουμε την Επιτροπή ένα βήμα διαλόγου και ανταλλαγής απόψεων. Έτσι θα επικοινωνήσουμε το παράδειγμα επιτυχημένων ερευνητικών κέντρων, όπως το ΙΤΕ, και πιστεύω ότι θα συμβάλλουμε στη βελτίωση του ερευνητικού περιβάλλοντος στην Ελλάδα. Σε ό,τι αφορά το ερευνητικό έργο που παράγεται στο ΙΤΕ, είναι σαφές ότι η πολιτεία πρέπει να αξιοποιήσει τα αποτελέσματα και να αναζητήσει τους τρόπους με τους οποίους θα διαχύσει τις εφαρμογές στην οικονομία και την κοινωνία. Το ΙΤΕ διαθέτει έτοιμα προϊόντα και υπηρεσίες από πολλά επιστημονικά πεδία, που μπορούν να υπηρετήσουν μία σειρά από κρίσιμες κοινωνικές δομές. Υπάρχουν εφαρμογές για τα νοσοκομεία, τις δημόσιες υπηρεσίες και υποδομές, για τους αρχαιολογικούς χώρους και πολλά άλλα.
Όλα αυτά πρέπει να τεθούν στη διάθεση του πολίτη, όχι μόνο διότι μπορούν να υπηρετήσουν βασικές κοινωνικές και οικονομικές ανάγκες, αλλά και διότι με αυτόν τον τρόπο, η επιστημονική έρευνα θα βρει μεγαλύτερη απήχηση στην κοινωνία. Οι περισσότεροι πολίτες αγνοούν τα οφέλη που αποκομίζει η κοινωνία από τα επιτεύγματα της έρευνας. Αυτό δημιουργεί έλλειμμα νομιμοποίησης της χρηματοδότησης της έρευνας. Θεωρώ ότι είναι θέμα προβολής, ενημέρωσης και παιδείας γιʼ αυτό και πιστεύω ότι πρέπει να επικοινωνήσουμε το έργο φορέων όπως το ΙΤΕ, ώστε και η χρηματοδότηση της έρευνας να αποκτήσει ευρύτερη νομιμοποίηση στη συνείδηση της κοινωνίας και τα μεγάλα επιτεύγματα της επιστήμης να τύχουν της αναγνώρισης που δικαιωματικά τους αξίζει.
Ερ.: Πόσο σημαντική θεωρείτε την έρευνα και την τεχνολογία στην αναπτυξιακή προοπτική της χώρας;
Απ.: Ακούμε συχνά ότι εθνική προτεραιότητα πρέπει να είναι ο τουρισμός ή η βιομηχανία ή οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Εγώ προσωπικά έχω πει ότι θεωρώ ως βασική προτεραιότητα τον αγροτικό τομέα. Όμως η έρευνα και η τεχνολογία έχουν μια ιδιαιτερό- τητα: διαπερνούν όχι μόνο όλους αυτούς τους τομείς, αλλά και κάθε άλλο τομέα της παραγωγικής, οικονομικής και κοινωνικής ζωής της χώρας. Μπορούν να προσφέρουν ανταγωνιστικότητα, προστιθέμενη αξία, συγκριτικά πλεονεκτήματα. Δεν υπάρχει ούτε ένας κλάδος που να μην μπορεί να ωφεληθεί από την εφαρμοσμένη έρευνα. Η φυτοπροστασία, για παράδειγμα, ένας κλάδος με τον οποίο ασχολείται και το ΙΤΕ, είναι κεφαλαιώδους σημασίας για τη γεωργία. Και βεβαίως, η ίδια η καινοτομία, μπορεί από μόνη της να αποτελέσει παραγωγικό κλάδο, είναι ένα εν δυνάμει εξαγώγιμο προϊόν. Θεωρώ λοιπόν ότι η έρευνα και η τεχνολογία πρέπει να είναι μία «οριζόντια» προτεραιότητα, θα πρέπει να ενισχύεται και ανεξάρτητα, αλλά και στο πλαίσιο κάθε άλλης αναπτυξιακής πρωτοβουλίας.
Ερ.: Σε ποιο επίπεδο αναφορικά με την έρευνα, την τεχνολογία και την καινοτομία θεωρείτε ότι βρίσκεται η χώρα και πώς θα μπορούσε να βελτιωθεί;
Απ.: Οπωσδήποτε υπάρχουν μεγάλα περιθώρια βελτίωσης. Δυστυχώς δεν μπορούμε να πάρουμε ως δείγμα το εξαιρετικά επιτυχημένο παράδειγμα του ΙΤΕ, μπορούμε όμως να το πάρουμε ως μέτρο σύγκρισης. Πιστεύω ότι ο ερευνητικός χώρος στην Ελλάδα μπορεί να διδαχθεί από τη δομή, την οργάνωση και τον τρόπο δουλειάς στο Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας. Γιʼ αυτό χρειάζεται ένας οργανωμένος διάλογος μεταξύ της πολιτείας, των ερευνητικών φορέων και της αγοράς, ώστε να χαραχθεί ένα θεσμικό πλαίσιο που θα προάγει την έρευνα και την τεχνολογία, θα προσφέρει ευελιξία. Θα πρέπει να οικοδομηθεί ένα υγιές, από οικονομική και οργανωτική άποψη, περιβάλλον όπου θα διεξάγεται η έρευνα, να βελτιωθεί η στόχευσή της και η διάχυσή της στην κοινωνία.
Κυρίως όμως χρειάζονται πράξεις. Ο διάλογος πρέπει να οδηγήσει σε συγκεκριμένα, χειροπιαστά αποτελέσματα, και σε αυτό τον εθνικό, κατά τη γνώμη μου, στόχο φιλοδοξεί να συμβάλει η Επιτροπή μας.
