Της Πέλλας Λασηθιωτάκη

Κι όμως η Ελλάδα της κρίσης, της φτώχιας, της ανεργίας και της μετανάστευσης είναι μία ακριβή χώρα! Ενώ δύο στους δέκα Έλληνες «έκοψαν» το ψωμί σύμφωνα με επίσημες μελέτες, η τιμή του αυξήθηκε κατά 3,24% λόγω της αύξησης του κόστους του ηλεκτρικού ρεύματος, του πετρελαίου και των φόρων ακινήτων! Αυξήσεις τιμών υπήρξαν και σε άλλα είδη πρώτης ανάγκης όπως αυγά, ζάχαρη και ρύζι, σε μία αγορά τροφίμων η οποία ελέγχεται κατά 80% από τις μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ. Νέα έρευνα του Ινστιτούτου Εμπορίου και Υπηρεσιών (ΙΝΕΜΥ) προσπαθεί να εξηγήσει τι συμβαίνει με τις τιμές προϊόντων και υπηρεσιών που όχι μόνο δεν μειώνονται αλλά παρουσιάζουν μεγάλες αποκλίσεις σε σχέση με άλλες χώρες, ακόμα και όταν η σύγκριση γίνεται με κράτη που βρίσκονται επίσης υπό καθεστώς δημοσιονομικής προσαρμογής και έντονης λιτότητας.

Μεγάλη μερίδα του καταναλωτικού κοινού, έχοντας πληγεί από την οικονομική κρίση επιλέγει οικονομικότερες λύσεις προκειμένου να εξασφαλίσει την επιβίωσή της, «αδιαφορώντας» πολλές φορές για την ποιότητα των προϊόντων που αγοράζει. Αυτό το τμήμα των καταναλωτών, που αυξάνεται διαρκώς με την όξυνση της κρίσης και την αύξηση της ανεργίας, σηματοδοτεί στην ουσία την αλλαγή του «καλαθιού της νοικοκυράς». Προς το παρόν ο Γενικός Δείκτης Τιμών Καταναλωτή αδυνατεί να προβεί στην έγκαιρη ενσωμάτωση και ανάλυσή του νέου «καλαθιού της νοικοκυράς». Από τα αποτελέσματα της έρευνας προκύπτει μεγάλη υποχώρηση των τιμών στον τομέα ένδυσης και υπόδησης στα καταστήματα μικρού μεγέθους, μία τάση η οποία ενισχύεται ακόμη περισσότερο αν ληφθεί υπόψη η διαμόρφωση της τιμής κατόπιν σχετικής διαπραγμάτευσης. Τα κυριότερα συμπεράσματα της έρευνας της ΕΣΕΕ στον τομέα της ένδυσης και υπόδησης μπορούν να συνοψιστούν ως εξής:

-Οι τιμές σε προϊόντα ένδυσης και υπόδησης το 2012 έχουν υποχωρήσει σε αξιοσημείωτο βαθμό σε σχέση με το 2011 (-21,3%).

- Η τελική τιμή πώλησης του αγαθού διαφέρει σε σημαντικό βαθμό από την αναγραφόμενη τιμή αφού ο καταναλωτής δεν αγοράζει πλέον εάν δεν επιτύχει πρώτα περαιτέρω μείωση στην τιμή (τιμή ταμείου κατόπιν διαπραγμάτευσης). Γίνονται παζάρια ακόμα και για είδη κόστους 3 ευρώ και οι καταναλωτές ζητούν αποδείξεις.

- Η επιβολή μιας σειράς νέων φόρων στις επιχειρήσεις επιδείνωσε σε σημαντικό βαθμό τα αποτελέσματά τους. Παρά την πίεση όμως, οι επιχειρήσεις προσπάθησαν όχι μόνο να απορροφήσουν τις αυξήσεις των τιμών αλλά και να τις ελαττώσουν, ώστε να διατηρήσουν, μέρος έστω, του κύκλου εργασιών τους.

- Στις περισσότερες περιπτώσεις οι έμποροι προχωρούν σε ειδικές προσφορές με πολύ χαμηλές τιμές, οι οποίες όσο περνάει ο καιρός και βαθαίνει η κρίση τείνουν να γίνουν μόνιμος τρόπος προσέλκυσης πελατών.

-Η σωρευτική συρρίκνωση του κύκλου εργασιών των μικρομεσαίων εμπορικών επιχειρήσεων για την περίοδο 2010 –2012, κυμαίνεται μεταξύ 40% - 60%, σύμφωνα με δηλώσεις των επιχειρηματιών, με κυριότερη αιτία της εν λόγω τάσης την μείωση του διαθέσιμου πραγματικού εισοδήματος των καταναλωτών, μία παράμετρος η οποία βρίσκεται σε άμεση συνάρτηση με την περικοπή των εορταστικών δώρων στο δημόσιο τομέα.

-Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η διερεύνηση του κατά πόσο είναι σε θέση τελικά οι μικρομεσαίες εμπορικές επιχειρήσεις να επιτύχουν χαμηλό κόστος προμήθειας των προϊόντων τους (χονδρικές τιμές) ώστε με τη σειρά τους να έχουν τη δυνατότητα διαμόρφωσης χαμηλότερων τιμών στον τελικό καταναλωτή (λιανικές τιμές). Οι καταναλωτές προμηθεύονται τρόφιμα από πέντε σημεία: super markets, μικρά super markets, ψιλικατσίδικα, mini markets, λαϊκές αγορές, εξειδικευμένα καταστήματα όπως μανάβικα, κρεοπωλεία και ψαράδικα. Το 65% της αγοράς ελέγχεται από 16 μεγάλες αλυσίδες super markets. Γενικότερα από τα super markets ελέγχεται το 80% της ζήτησης. Αυτή η εξέλιξη υποκρύπτει την ύπαρξη ολιγοπωλιακών χαρακτηριστικών στην ελληνική αγορά τροφίμων. Η ετήσια αύξηση μάλιστα του κύκλου εργασιών των δεκαέξι (16) μεγαλύτερων αλυσίδων super‐market, παρά την οικονομική ύφεση, δείχνει πως η τάση για ενίσχυση των ολιγοπωλιακών πρακτικών γίνεται εντονότερη. Δεν πρέπει να διαφύγει της προσοχής ότι η αύξηση του τζίρου των μεγάλων supermarkets συνεπάγεται αντίστοιχη μείωση του τζίρου των μικρότερων λιανεμπορικών επιχειρήσεων στην αγορά, σε μία ήδη συρρικνούμενη οικονομία. Την περίοδο 2008-2013 σωρευτικά τις μεγαλύτερες αυξήσεις παρουσίασαν η ζάχαρη, τα αυγά, το ρύζι και οι σοκολάτες ενώ οι χυμοί φρούτων και το αλεύρι δεν σημείωσαν μεγάλες μεταβολές. Αν και τα δεδομένα δεν επιτρέπουν την διατύπωση ασφαλών συμπερασμάτων, καταγράφονται ενδείξεις για μείωση των τιμών το πρώτο τρίμηνο του 2013. Μάλιστα οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για περαιτέρω υποχώρηση του επιπέδου των τιμών.

Αξιοσημείωτη είναι η αύξηση της τιμής του ψωμιού που παρατηρείται η οποία φτάνει σωρευτικά το 6,76% ενώ σύμφωνα με έρευνα της MARC ΑΕ δύο στους δέκα Έλληνες καταναλωτές σταμάτησαν να αγοράζουν ψωμί, πιέζοντας έτσι σημαντικά την κατανάλωση. Από τον ΔΤΚ φαίνεται ότι οι προσδοκίες περί αποκλιμάκωσης της τιμής του ψωμιού έως και 30% εξαιτίας της απελευθέρωσης της αγοράς του δεν επαληθεύτηκαν στην πραγματική οικονομία.

Παρά την υποχώρηση της ζήτησης η τιμή του ψωμιού κινήθηκε ανοδικά (3,24%) την περίοδο αʼ διμηνο 2012 -α΄ διμηνο 2011, εξαιτίας κυρίως της αύξησης της τιμής του ηλεκτρικού ρεύματος και της επιβολής φόρων ακινήτων ενώ σε μικρότερο βαθμό επηρέασαν οι αυξήσεις των τιμών του πετρελαίου και των αλεύρων. Ένα από τα πιο σημαντικά ευρήματα των ερευνών του ΔΤΚ και του ΙΝΕΜΥ είναι ότι η μείωση του μισθολογικού κόστους δεν «περνάει» στην κατανάλωση ως μείωση τιμών λιανικής πώλησης από τις μεγάλες εταιρείες. Αυτό γίνεται μόνο από τις μικρές. Οι μεγάλες εμπορικές επιχειρήσεις, οι οποίες συγκεντρώνουν τον μεγαλύτερο αριθμό απασχολουμένων και το μισθολογικό κόστος διαδραματίζει ένα κρίσιμο ρόλο στα λειτουργικά τους έξοδα, δεν φαίνεται να έχουν μεταφέρει την ελάφρυνση από το κόστος εργασίας στις τιμές των προϊόντων. Αντίθετα, οι πολύ μικρές επιχειρήσεις οι οποίες στην Ελλάδα, απασχολούν έως 4 άτομα ενώ μεγάλο ποσοστό είναι αυτοαπασχολούμενοι, άρα το μισθολογικό κόστος επί της ουσίας δεν επηρεάζει τα οικονομικά μεγέθη της επιχείρησης, έχουν προβεί σε μειώσεις τιμών, κυρίως στον κλάδο ένδυσης/υπόδησης. Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η σύγκριση των μεταβολών των τιμών των τροφίμων στην Ελλάδα σε σχέση με την Ε.Ε. των 27 αλλά και την Ευρωζώνη των 17. Η ύφεση εκδηλώθηκε στην Ευρωζώνη νωρίτερα από ότι στην Ελλάδα ενώ οι πολλά κράτη μέλη φάνηκε να ανακάμπτουν, έστω με χαμηλούς ρυθμούς. Αντίθετα στην Ελλάδα η οικονομική κρίση εκδηλώθηκε το 2008 και εξακολουθεί μέχρι σήμερα. Η Eurostat δημοσιεύει τους εναρμονισμένους δείκτες τιμών καταναλωτή για τις κατηγορίες «Τρόφιμα και μη αλκοολούχα ποτά» και «Τρόφιμα» για την ΕΕ των 27 και την Ευρωζώνη των 17. Οι τιμές την περίοδο 2009-2012 σε ευρωπαϊκό επίπεδο κινήθηκαν ανοδικά, και στις δύο κατηγορίες τροφίμων που εξετάζονται, με εξαίρεση την κατηγορία τροφίμων το 2009 οπότε και σημειώθηκε οριακή πτώση στην Ευρωζώνη. Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Έρευνας Λιανεμπορίου και Καταναλωτικών Αγαθών (ΙΕΛΚΑ) ο Διεθνής Δείκτης Πρώτων Υλών, Τροφίμων και Ποτών αυξήθηκε μεταξύ 2010 και 2011 κατά 19,3%, γεγονός που πίεσε τις τιμές των τροφίμων ανοδικά.