Του Αλέκου Α. Ανδρικάκη, [email protected]
Η σύγκρουση του Βενιζέλου με τον πρίγκιπα, που τον ανέδειξε σε όλη την Ελλάδα
Η συνέντευξη στην εφημερίδα «Ακρόπολις» του Βλάσση Γαβριηλίδη, της 17ης Μαρτίου 1901, που προκάλεσε την απόλυσή του από το αξίωμα του υπουργού της Κρήτης
Κατά ένα παράδοξο τρόπο, ο Μάρτιος είναι ο μήνας που ταυτίζεται με μεγάλα πολιτικά γεγονότα στη ζωή του Βενιζέλου, εκτός από το γεγονός φυσικά ότι Μάρτης ήταν όταν έφυγε από τη ζωή.
-Το 1901, η σύγκρουσή του με τον πρίγκιπα Γεώργιο, αρμοστή της Κρήτης, του οποίου ήταν σύμβουλος (υπουργός) τον έκανε γνωστό σʼ όλη την Ελλάδα ως πολιτική φυσιογνωμία. Στις 17 Μαρτίου έδινε στην εφημερίδα «Ακρόπολις» του Βλάσση Γαβριηλίδη συνέντευξη με την οποία καταφερόταν κατά του Γεωργίου και την επομένη ο τελευταίος τον απέλυε από σύμβουλό του, γεγονός που πήρε τεράστιες διαστάσεις και στον ελληνικό Τύπο. Ήταν η πρώτη και μοναδική φορά που κάποιος πολιτικός της Κρήτης συγκρουόταν τόσο ανοικτά με τον αρμοστή και η μοναδική φορά που ο αρμοστής απέλυε υπουργό του.
-Τέσσερα χρόνια αργότερα, στις 10 Μαρτίου 1905, ο Βενιζέλος, ως αρχηγός της «Ηνωμένης Αντιπολιτεύσεως» κήρυττε την αρχή του κινήματος του Θερίσου, το οποίο ανέδειξε την ηγετική του μορφή.
-Το 1912, στις 11 Μαρτίου, κέρδιζε με μεγάλη πλειοψηφία τις πρώτες καθαρά βουλευτικές εκλογές στην Ελλάδα, ως αρχηγός του Κόμματος των Φιλελευθέρων, κατακτώντας τις 146 από τις 181 έδρες στη Βουλή. Φυσικά είχε κερδίσει και τις εκλογές του Νοεμβρίου του 1910, αλλά τότε ήταν για τη Διπλή Αναθεωρητική Βουλή, χωρίς μάλιστα τη συμμετοχή των παλαιών κομμάτων.
-Την 1η Μαρτίου 1935, στο τέλος πλέον της πολιτικής του σταδιοδρομίας, οργάνωνε το βενιζελικό κίνημα, που κατέληξε σε αποτυχία μερικές εβδομάδες αργότερα, με τις συλλήψεις εκατοντάδων στελεχών του σʼ όλη την Ελλάδα.
-Και στις 18 Μαρτίου 1936 έφευγε από τη ζωή, περνούσε στο πεδίο του μύθου.
Η σύγκρουση
με τον πρίγκιπα
Ο Βενιζέλος ξεκίνησε τη συνεργασία του με τον Ύπατο Αρμοστή της Κρήτης πρίγκιπα Γεώργιο με ένα σοβαρό πολιτικό λάθος, το οποίο στην πράξη έδειξε να αναγνωρίζει και να διορθώνει στη συνέχεια. Συνέβαλε στο να περιβληθεί ο πρώτος ηγεμόνας της αυτόνομης Κρήτης με συνταγματικές υπερεξουσίες, οι οποίες τον οδήγησαν σε αυταρχισμό και δεσποτισμό, με ευθύνη και του γραμματέα του Ανδρέα Παπαδιαμαντόπουλου, ο οποίος επηρέαζε σε μεγάλο βαθμό τον Γεώργιο.
Ο πρίγκιπας μπορούσε να καθορίσει το κάθε ζήτημα στο νησί, ανεξάρτητα αν η Βουλή των Κρητών είχε άλλη άποψη, διόριζε ο ίδιος 10 από τους βουλευτές, ενώ σταδιακά περιόρισε λαϊκές ελευθερίες, όπως και την ελευθερία του τύπου. Στο εθνικό ζήτημα ουσιαστικά λειτούργησε μόνος του, χωρίς καν να έχει το δικαίωμα παρέμβασης ή συνδιαμόρφωσης τακτικών και στρατηγικών χειρισμών η συνέλευση (Βουλή) και το ηγεμονικό (υπουργικό) συμβούλιο.
Η στάση αυτή του αρμοστή οδήγησε σύντομα σε σύγκρουση με τον Βενιζέλο, ο οποίος είχε αρχίσει να ανησυχεί για τους πριγκιπικούς χειρισμούς και την αποτελεσματικότητα των χειρισμών στο θέμα της ένωσης. Μετά το πρώτο ταξίδι του Γεωργίου στην Ευρώπη, το 1900, με το οποίο ο ίδιος είχε προαναγγείλει ότι θα προσπαθούσε να πείσει τους ηγέτες των ευρωπαϊκών δυνάμεων ώστε να προχωρήσει η διαδικασία της ένωσης, ο Βενιζέλος άρχισε να θέτει ερωτήματα για τις πραγματικές προθέσεις του πρίγκιπα. Μια τέτοια συζήτηση προσπάθησε να ανοίξει σε συνεδρίαση του ηγεμονικού συμβουλίου, αρχές του 1901. Αποτέλεσμα ήταν τις επόμενες ημέρες αρκετές εφημερίδες, κυρίως της Αθήνας, να δημοσιεύσουν άρθρα σύμφωνα με τα οποία ο Βενιζέλος ζητούσε να κηρυχθεί οριστικά η Κρήτη ανεξάρτητη ηγεμονία. Ήταν φανερό ότι μια τέτοια πρόταση συγκρουόταν με τον πόθο του κρητικού αλλά και του ελληνικού λαού για την ένωση. Ο Βενιζέλος έγινε ο αποδιοπομπαίος τράγος του ελληνικού Τύπου.
Τις διαρροές και τη διαμόρφωση σε βάρος του, ενός τέτοιου κλίματος ο Κρητικός πολιτικός τις χρέωσε στον Παπαδιαμαντόπουλο, ο οποίος σε ανυπόγραφα άρθρα του στην εφημερίδα των Χανίων «Πατρίς» είχε υποστηρίξει ότι για το εθνικό ζήτημα η γνώμη των υπουργών του πρίγκιπα δεν μετρούσε περισσότερο από αυτή ενός τυχαίου Κρητικού. Δηλαδή καθόλου… Προκειμένου να διαψεύσει όλες αυτές τις διαρροές έδωσε συνέντευξη στην αθηναϊκή εφημερίδα «Ακρόπολις» του Βλάσση Γαβριηλίδη, η οποία την παρουσίασε ως κεντρικό θέμα στο φύλλο του Σαββάτου 17 Μαρτίου 1901. Ο Βενιζέλος ανασκεύαζε όσα του είχαν χρεωθεί, τονίζοντας ότι ποτέ ο ίδιος δεν έκανε λόγο για ανεξάρτητη ηγεμονία. Αντίθετα, υποστήριζε, η άποψή του ήταν πως στην Κρήτη δεν υπήρχε πραγματική αυτονομία, αλλά διεθνής κατοχή με ηγεμόνα εντολοδόχο των μεγάλων δυνάμεων. Η πρόταση που διατύπωσε, υποστηρίζοντας ότι ήταν η ίδια την οποία είχε παρουσιάσει στο ηγεμονικό συμβούλιο, ήταν με το τέλος της τριετούς θητείας του Γεωργίου (είχε διοριστεί αρχικά για τρία χρόνια) το Δεκέμβριο του 1901 να αποχωρήσουν οι ΜΕΔ, να εκλεγεί ο επόμενος αρμοστής και η Κρήτη να αποκτήσει πολιτοφυλακή (στρατό). Πρότεινε, δηλαδή, ένα καθεστώς πλήρους αυτονομίας, ως στάδιο όμως, όπως έλεγε, προς την ένωση.
Και αυτή η μακρά συνέντευξη, την οποία αναδημοσιεύουμε στη συνέχεια, ερμηνεύτηκε από τον αθηναϊκό Τύπο ως πρόταση συγκρότησης ανεξάρτητης ηγεμονίας. Ο πρίγκιπας εξοργίστηκε, όχι με την ουσία της πρότασης, μόνον, αλλά και από το γεγονός ότι ένας σύμβουλός του τολμούσε να μιλήσει δημόσια για το εθνικό ζήτημα και να ασκήσει κριτική στους χειρισμούς του. Την ίδια μέρα που δημοσιευόταν η συνέντευξη από το Γαβριηλίδη, ο Γεώργιος έπαιρνε στα χέρια του μια απόρρητη επιστολή του Βενιζέλου, με πολλές αναφορές για τη δράση του πριγκιπικού περιβάλλοντος και ιδιαιτέρως του γραμματέα του. Ο Βενιζέλος ζητούσε από τον αρμοστή να αποδοκιμάσει τις σε βάρος του δραστηριότητες και την αρθρογραφία του Παπαδιαμαντόπουλου. Κι είναι σίγουρο ότι και η επιστολή έδωσε την αφορμή, μαζί φυσικά με τη συνέντευξη, της αποπομπής του Βενιζέλου από το ηγεμονικό συμβούλιο για την οποία άλλωστε είχαν εργαστεί ο ιδιαίτερος γραμματέας αλλά και πολλές αθηναϊκές εφημερίδες, μέσω της αρθρογραφίας τους. Στις 20 Μαρτίου 1901 ο Βενιζέλος απολύθηκε με Ηγεμονικό Διάταγμα, «διότι αναρμοδίως εξέφερε γνώμας αντιθέτους προς το ημέτερον φρόνημα και την εντολήν ημών». Ακολούθησε ένα μεγάλο διάστημα κατά το οποίο ο Βενιζέλος φαινομενικά ιδιώτευσε, ασκώντας μόνο τη δικηγορία, ενώ φυσικά δεν πήρε μέρος και στις εκλογές του Απριλίου για την πρώτη νομοθετική Βουλή της Κρήτης. Μέχρι τέλος του 1901, όταν και ανανεώθηκε για μια τριετία από τις ΜΕΔ η θητεία του Γεωργίου ως Αρμοστή, δέχτηκε πολλές επιθέσεις μέσα από ανυπόγραφα κείμενα του Παπαδιαμαντόπουλου στην «Πατρίδα» των Χανίων. Ο Βενιζέλος είχε αποφασίσει να απαντήσει σε χρόνο που εκείνος θα επέλεγε. Γι αυτό και εξέδωσε την εφημερίδα «Κήρυξ», στην οποία εμφανίζονταν υπεύθυνοι οι συνεργάτες του από την επανάσταση του 1897 Ι. Ηλιάκης και Π. Κοντζαμπασάκης (Κοντζαμπάσης). Από τις 21 Δεκεμβρίου, όμως, σταμάτησε την αποχή του και άρχισε τη δημοσίευση σειράς άρθρων με τον τίτλο «Γεννηθήτω φως». Τα κείμενα ήταν ανυπόγραφα, αλλά όλοι γνώριζαν ότι συντάκτης τους ήταν ο Βενιζέλος. Μεταξύ των άλλων αναφέρθηκε για πρώτη φορά και στη σύγκρουση του με τον πρίγκιπα
και στους λόγους της απόλυσή του. Τα άρθρα του απετέλεσαν ένα μανιφέστο κατά της πριγκιπικής πολιτικής.
Στη συνέχεια, αναδημοσιεύουμε ολόκληρο το κείμενο της συνέντευξης του Βενιζέλου στην εφημερίδα «Ακρόπολις», που προκάλεσε τη ρήξη και την απόλυση του από το πριγκιπικό συμβούλιο.
Το Ηγεμονικό Διάταγμα με το οποίο έγινε η απόλυση (Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη Ηρακλείου)
