Μπήκα στο Βενιζέλειο το 1968 και βγήκα απʼ αυτό το 1995, ως συνταξιούχος γιατρός του Δημοσίου. Όταν μπήκα, το Βενιζέλειο δε λειτουργούσε. Ο κ. Κ. Καραμανλής senior το είχε κλείσει γιατί είχε ανακαλύψει ότι η φυματίωση, για την οποία είχε κτισθεί το νοσοκομείο, μας είχε τελειώσει! Χρειάστηκαν αγώνες για να το ξαναλειτουργήσει το κράτος, ως Γενικό Νοσοκομείο, το 1968. Τότε έλεγαν, στο Ηράκλειο, ότι το Πανάνειο ήταν αρκετό για τις νοσηλευτικές ανάγκες του πληθυσμού της περιοχής. Βέβαια δεν έφτανε καθόλου και γι αυτό ανθούσαν πολυάριθμες κλινικές διαφόρων μεγεθών, υποδομών και δυνατοτήτων.
Το 1967 είχε έρθει στην Ελλάδα ο Αρμαγεδδών της χούντας. Ένα βράδυ, μέσα στο καταχείμωνο, Φλεβάρης του 1970, είδαμε ξαφνικά και απροειδοποίητα φώτα στρατιωτικών αυτοκινήτων στην αυλή του Νοσοκομείου. Ξεφόρτωναν κρεβάτια και αρρώστους του Πανανείου στο Βενιζέλειο. Διαταγή Πατακού και τα σκυλιά (εμείς ήμασταν τα σκυλιά) δεμένα. Το Βενιζέλειο αντέχει σʼ αυτόν το σεισμό. Ονομάζεται τότε, από Παγκρήτιο Βενιζέλειο Γενικό Νοσοκομείο, σε Παγκρήτιο Βενιζέλειο-Πανάνειο Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο. Κάτω απʼ αυτόν τον τίτλο καταφέραμε να διατηρήσουμε τη συνοχή και τη συνέχεια της ιστορίας του ιστορικά ένδοξου Πανανείου, την οποία τόσο καλά έχει θησαυρίσει ένας σπουδαίος Ηρακλειώτης, ιστορικός και γιατρός του περασμένου αιώνα, ο Μανώλης Δετοράκης.
Πάντως, μετά το χουντικό τσουνάμι φαίνονται καθαρά πλέον οι ελλείψεις κι οι ανάγκες του Βενιζελείου. Χώροι και προσωπικό είναι ανεπαρκέστατα. Από τότε αρχίζουν οι μάχες για προσωπικό και επέκταση των χώρων του Νοσοκομείου. Παρά ταύτα, όλοι εμείς οι εργαζόμενοι αντέχαμε στις πιέσεις. Μας έτρεφαν τότε οι ελπίδες και τα όνειρα. Έτσι φτάσαμε πια στο 1983. Χαράς ευαγγέλια. Γίνεται το ΕΣΥ. Το προσωπικό αυξάνει και οι μισθοί γίνονται καλύτεροι. (Με τον πρώτο μισθό μου του ΕΣΥ αγοράζω μια τσάντα βαλιτσάκι και τη δωρίζω στον εαυτό μου).
Όμως, το αίτημα για την αύξηση των χώρων, το οποίο συζητιέται συνέχεια από την εποχή που άρχισε να λειτουργεί ως Γενικό Νοσοκομείο το Βενιζέλειο, παραμένει ανεκπλήρωτο. Περνά από πολλές φάσεις με φρούδες ελπίδες υλοποίησής του. Ακόμα κι από γελοιότητες, όπως εκείνο που συνέβη το 1974, με τον ακαδημαϊκό Τρυπάνη, υπουργό πολιτισμού τότε. Μας ζήτησε να του βρούμε ένα γερανό με κοφίνι, να μπει μέσα και να τον ανεβάσουμε ψηλά, στο ύψος που θα έφτανε το προβλεπόμενο νέο κτίριο του Νοσοκομείου, από την χρονοβόρα και ακριβοπληρωμένη προμελέτη, γιατί αν φαινόταν αυτό από το ανάκτορο της Κνωσού δεν μπορούσε να δοθεί η άδεια κατασκευής του. Όπως και έγινε, γιατί από την Κνωσό θα ήταν ορατά 80 εκ. μιας γωνίας του τελευταίου ορόφου του κτιρίου! Τελικά το νέο κτιριακό συγκρότημα της επέκτασης του Νοσοκομείου άρχισε να κατασκευάζεται στις αρχές της δεκαετίας του 1990 και ακόμα δεν έχει ολοκληρωθεί. Πάντως, κάποιες πτέρυγές του άρχισαν να λειτουργούν στις αρχές του 21ου αιώνα!
Εν τω μεταξύ το ιστορικό κτίριο του Πανανείου έμενε άδειο, ερείπιο και σεισμόπληκτο, από το σεισμό του 1970, έχοντας αποφύγει, όμως, τη μοίρα του Ναού του Σωτήρος, δηλαδή την κατεδάφιση.
Στις αρχές του 21ου αιώνα σχηματίστηκε μια επιτροπή, για να διερευνήσει την τύχη του κτιρίου. Η επιτροπή αυτή αποφάσισε την δημιουργία μιας νέας επιτροπής, υπό την προεδρία του Δ/ντου του Ακτινολογικού Τμήματος του Βενιζελείου-Πανανείου κ. Λάμπρου Τριανταφύλλου, η οποία θα επεξεργαζόταν την πρόταση να λειτουργήσει στο Πανάνειο ένα εξειδικευμένο Κέντρο Υγείας, που θα αφορούσε τον Τομέα Μητέρα-Παιδί. Σε σύντομο χρονικό διάστημα η επιτροπή Τριανταφύλλου παρουσίασε μια άρτια δομημένη αρχιτεκτονικά και από απόψεως Κοινωνικής Ιατρικής πρόταση. Πρότεινε τη δημιουργία ενός απόλυτα αναγκαίου για την περιοχή μας αυτοδύναμου χώρου εξωτερικών ιατρείων και εργαστηρίων, για τις ανάγκες πρώιμης διάγνωσης και θεραπείας στον ευαίσθητο Τομέα Μητέρας-Παιδιού. Άλλωστε, η λειτουργία του Πανανείου μʼ αυτόν τον τρόπο θα ήταν απόλυτα συμβατή και με την επιθυμία- δέσμευση του δωρητού Πανανού να παρέχονται στο κτίριο ιατρικές υπηρεσίες και δεν θα υπήρχε η δυνατότητα ακύρωσης της δωρεάς από τους κληρονόμους του. Εν τω μεταξύ και μέχρι την αποπεράτωση του τελικού σχεδίου χρήσης του κτιρίου του Πανανείου και με σκοπό να διατηρηθεί άσβεστος η φλόγα της επιθυμίας του δωρητή του, κατασκευάστηκε στον περιβάλλοντα χώρο του κτίσμα, όπου φιλοξενούνται υγειονομικές υπηρεσίες, όπως το ΠΕΣΥ Κρήτης, ο σταθμός του ΕΚΑΒ και το Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο Ψυχικής Υγείας.
Μια πραγματική αναλαμπή ελπίδας ήταν όταν ο Δήμος (επί πρώτης δημαρχιακής περιόδου Κουράκη) βρήκε μερικά χρήματα και άρχισε τη διαμόρφωση των εξωτερικών χώρων του Πανανείου και την ενίσχυση του σκελετού του, ο οποίος είχε πληγωθεί από το σεισμό του 1970. Εμείς, πάλι, ως Σύλλογος Φίλων του Βενιζελεόυ-Πανανείου Νοσοκομείου, με επισκέψεις μας στις τοπικές Κρητικές αρχές, τις ενημερώναμε για τους κινδύνους που ελλόχευαν και ελλοχεύουν γύρω από το θέμα του Πανανείου.
Με βάση τη σκέψη ότι το Πανάνειο δεν είναι μόνο ένα νοσοκομείο, αλλά και η παράδοση της ιστορίας της ιατρικής περίθαλψης του νησιού μας, ως Σύλλογος Φίλων του Βενιζελεόυ-Πανανείου Νοσοκομείου, αποφασίσαμε να τελούμε κάθε χρόνο αρτοκλασία, κατά τη λειτουργία για τη γιορτή του παρεκκλησιού του Πανανείου. Η παρουσία των ενοριτών στη λειτουργία που έκανε κάθε χρόνο ο ενορίτης παπάς ήταν συγκινητική. Δυστυχώς, τελευταία όρμησε ένας παπάς, που μας είπε ότι ήταν παπάς του Αγίου Μηνά. Άρχισε να πουλά στους ενορίτες λαμπάδες σε δικό του πάγκο, κατά τη διάρκεια της λειτουργίας. Ο ίδιος παπάς μας είπε να φύγουμε από κει, γιατί «εμείς καταχρόμαστε την περιουσία του Αγίου Μηνά! Αλήθεια, έχουν οι Άγιοι ακίνητη περιουσία;
Εμείς, πάντως, ως Σύλλογος, συνεχίζουμε τις επισκέψεις μας στις διάφορες αρχές ενημερώνοντας και ζητώντας να παραμείνει ενεργό το Πανάνειο, επισημαίνοντας και τη σημασία του για την ιστορία της Ιατρικής στην Κρήτη. Για το λόγο αυτό μάλιστα προτείνουμε στους χώρους του, όταν ανακαινισθεί, να φιλοξενήσει και το μουσειακό πια υλικό του έργου του αείμνηστου Μανώλη Δετοράκη.
Θέλουμε να πιστεύουμε ότι αυτή μας η προσδοκία θα υλοποιηθεί, στη γενέτειρα του Ελ Γκρέκο, του Μίνωα και του Ανδρέα Καλοκαιρινού, του Καζαντζάκη, αλλά και των γιατρών Χαβάκη και Μ. Δετοράκη και τόσων άλλων που συνέβαλαν στην διαμόρφωση της πολιτισμικής ιστορίας αυτού του τόπου, κομμάτι της οποίας είναι και η εξέλιξη της ιατρικής του. Γνωρίζουμε όλοι, άλλωστε, ότι η συνέχεια ενός τόπου δεν εξασφαλίζεται με την εκπαίδευσή, αλλά με την παιδεία. Και παιδεία ενός τόπου είναι και τα μνημεία του (οι μνήμες), που θυμίζουν τη διαδρομή του.
Εμείς, οι άνθρωποι του περασμένου αιώνα, αγωνιστήκαμε και πετύχαμε να παραδώσουμε ζωντανή ακόμα την ιστορική μνήμη του τόπου. Εσείς, οι νεώτεροι, τι κάνετε τώρα; Μήπως πρέπει να παραφράσουμε και να ξαναδιαβάσουμε μετά το επίγραμμα του Σιμωνίδη για τη μάχη του Μαραθώνα; Διαβάστε το διαφοροποιημένο: «Κρητών προμαχούντες Ηρακλειώται Ηρακλείω, χρυσοφόρων Μήδων εστόρεσαν δύναμιν»…. Είθε να γίνει.
* Ο γιατρός Γιάννης Γ. Τσουδερός είναι τέως Δ/ντής του Ακτινολογικού Εργαστηρίου του Παγκρητίου Βενιζελείου - Πανανείου Γενικού Κρατικού Νοσοκομείου Ηρακλείου Κρήτης.
