Της Κατερίνας Μυλωνά

Μετά από έξι χρόνια, το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου άνοιξε τις πύλες του για το κοινό σε δύο από τις αίθουσές του. Από την προηγούμενη Τρίτη, οι επισκέπτες του κεντρικού κτιρίου του μουσείου έχουν τη δυνατότητα να ξεναγηθούν στην αίθουσα των γλυπτών που φιλοξενείται στο ισόγειο, το επίσημο άνοιγμα της οποίας σηματοδοτεί την επανέναρξη της λειτουργίας του Αρχαιολογικού Μουσείου Ηρακλείου που εκτιμάται ότι ως τα μέσα του 2013 θα έχει ολοκληρωθεί στο σύνολό του.

Στην πρώτη αίθουσα φιλοξενείται η Συλλογή των Γλυπτών που αποτελείται από εκθέματα της αρχαϊκής- κλασικής περιόδου και στη δεύτερη αίθουσα γλυπτά της ελληνιστικής- ρωμαϊκής περιόδου. Παράλληλα, συνεχίζει να λειτουργεί στο κτίριο επέκτασης η Προσωρινή Έκθεση με τα σημαντικότερα εκθέματα. Το ωράριο λειτουργίας και για τις δύο εκθέσεις είναι από Τρίτη ως Σάββατο από τις 8 το πρωί ως τις 8 το βράδυ ενώ κάθε Δευτέρα, Κυριακή και αργίες οι αίθουσες θα είναι ανοιχτές από τις 9 το πρωί ως τις 4 το απόγευμα.

Παράλληλα, από σήμερα και κάθε Πέμπτη και Παρασκευή, θα πραγματοποιείται δωρεάν ξενάγηση στη νέα Έκθεση Γλυπτών από τους αρχαιολόγους του Μουσείου Ηρακλείου.

Στο χώρο του μουσείο βρέθηκαν προχθές ο δήμαρχος Ηρακλείου και ο περιφερειάρχης Κρήτης.

Ο κ. Γιάννης Κουράκης ξεναγήθηκε από τον διευθυντή του Αρχαιολογικού Μουσείου κ. Γιώργο Ρεθεμνιωτάκη αλλά και ενημερώθηκε για την εξέλιξη των εργασιών μέχρι την πλήρη λειτουργία του.

Τον επόμενο μήνα θα δοθεί σε λειτουργία μία ακόμη αίθουσα του μουσείου που θα φιλοξενήσει τοιχογραφίες του μινωικού πολιτισμού ενώ σταδιακά και σε διάστημα ενός έτους θα λειτουργήσουν και οι υπόλοιπες αίθουσες (σύνολο 25).

Ο δήμαρχος εξέφρασε την ικανοποίηση του για την λειτουργία των δύο αιθουσών σε ένα από τα μεγαλύτερα μουσεία της Ελλάδας με χιλιάδες και μεγάλης αξίας ευρήματα, και κάλεσε τους πολίτες να επισκεφτούν τους χώρους του μουσείου για να θαυμάσουν τα εκθέματα – αριστουργήματα.

Τέλος ο κ. Κουράκης ευχαρίστησε όλους όσοι εργάστηκαν και εργάζονται για να ολοκληρωθεί το σημαντικό αυτό έργο για το Ηράκλειο και την Κρήτη.

«Παρακολουθούσαμε και παρακολουθούμε το έργο από κοντά και παρά τις καθυστερήσεις που σημειώθηκαν είμαστε ιδιαίτερα ικανοποιημένοι με το σημερινό άνοιγμα, που είναι μεγάλη υπόθεση και για το Ηράκλειο και για την Κρήτη» δήλωσε ο κ. Αρναουτάκης.

Ο ίδιος πρόσθεσε ότι βρίσκονται σʼ εξέλιξη δύο σημαντικές εργολαβίες (η μία χρηματοδοτείται από το ΠΕΠ Κρήτης και η άλλη από το πρόγραμμα «Ανταγωνιστικότητα» του ΕΠΑΝ) και όπως τον διαβεβαίωσαν οι εργολάβοι όλα βαίνουν ομαλώς, για την υλοποίηση του στόχου που είναι η πλήρης επαναλειτουργία του μουσείου το καλοκαίρι του 2013.

Από την πλευρά του ο προϊστάμενος του Αρχαιολογικού Μουσείου Ηρακλείου, Γιώργος Ρεθεμνιωτάκης, που ξενάγησε τον περιφερειάρχη στην αίθουσα των γλυπτών, τόνισε ότι σε ενάμιση μήνα θα λειτουργήσει και η έκθεση των τοιχογραφιών στον όροφο. Στη συνέχεια θʼ ακολουθήσει η διαμόρφωση του υπόλοιπου ορόφου που θα φιλοξενήσει εκθέματα της ελληνορωμαϊκής περιόδου, ενώ η επανέκθεση του πλούτου του μουσείου θα ολοκληρωθεί με την αίθουσα του ισογείου που θα φιλοξενήσει τα ευρήματα της μινωικής περιόδου, σʼ ένα χρόνο.

Η συλλογή γλυπτών

Στην αίθουσα Α εκτίθενται έργα της αρχαϊκής (7ος-6ος αι. π.Χ.) και κλασικής περιόδου (5ος-4ος αι. π.Χ.).

Η ελληνική τέχνη των αρχαϊκών χρόνων (7ος-6ος αι. π.Χ.) σηματοδοτείται από την ανάπτυξη της μνημειώδους πλαστικής, δηλαδή της κατασκευής γλυπτών μορφών από λίθο σε φυσικό ή υπερφυσικό μέγεθος. Η Κρήτη κατέχει ξεχωριστή θέση στην ιστορία της γλυπτικής του 7ου αι. π.Χ., της δαιδαλικής γλυπτικής όπως ονομάστηκε, απ' το Δαίδαλο, μυθικό τεχνίτη και θαυμαστό αγαλματοποιό κατά την αρχαία παράδοση. Η πρωιμότητα και η ποιότητα των κρητικών γλυπτών θεωρήθηκαν τεκμήρια της γένεσης της ελληνικής μνημειακής πλαστικής στο νησί.

Ακολουθώντας γεωμετρικές συμβάσεις για την απόδοση των χαρακτηριστικών του προσώπου, των επιμέρους τμημάτων του σώματος και της κόμμωσης, η αρχαϊκή πλαστική αποτυπώνει μετωπικά ανθρώπινες μορφές σε όρθια ή καθιστή στάση. Τέτοια αυστηρά γλυπτά, κυρίως γυναικεία, προέρχονται απ' το Αστρίτσι, την Ελεύθερνα, τη Γόρτυνα και άλλες περιοχές. Εξαιτίας της μειωμένης αντοχής του υλικού, του τοπικού κρητικού ασβεστόλιθου, αλλά και μιας τάσης για αποφυγή του υπερφυσικού μεγέθους κληρονομημένης ίσως από τη μινωική παράδοση, τα κρητικά γλυπτά κατασκευάζονται κυρίως σε φυσικό μέγεθος.

Η Κρήτη πρωτοπορεί επίσης στην ανάπτυξη της αρχιτεκτονικής γλυπτικής, στη διακόσμηση δηλαδή ναών και δημόσιων κτηρίων με γλυπτά και ανάγλυφα. Τη γλυπτική αυτή εκπροσωπεί ο διάκοσμος των ναών του Πρινιά (ίσως η αρχαία Ριζηνία) και της Γόρτυνας.

Προς τα τέλη του 6ου αι. π.Χ. εμφανίζονται στην Κρήτη ανάγλυφες επιτύμβιες στήλες για τη σήμανση του μνήματος των νεκρών, κατασκευασμένες στο πρότυπο των αντίστοιχων αττικών στηλών.

Από τον 6ο αι. π.Χ. και εξής, περίοδο έντονης δημιουργικότητας στον υπόλοιπο ελληνικό κόσμο, η παραγωγή στην Κρήτη περιορίζεται για λόγους πολιτικούς και κοινωνικούς. Η γλυπτική των κλασικών χρόνων του 5ου-4ου αι. π.Χ. αντιπροσωπεύεται από σχετικά λίγα έργα, που εμφανίζουν αττικές και κυκλαδικές καλλιτεχνικές επιδράσεις, όπως φαίνεται σε ορισμένα ανάγλυφα και αετωματικές επιτύμβιες στήλες.

Η πλούσια καλλιτεχνική παράδοση του νησιού ωστόσο επηρέασε σημαντικά την ελληνική τέχνη. Διάσημα γλυπτά και αρχιτεκτονήματα του ελληνικού κόσμου αποδίδονται σε Κρήτες δημιουργούς, όπως στους γλύπτες Δίποινο και Σκύλλι, κατά την παράδοση μαθητές του Δαίδαλου που κατασκεύασαν το ξόανο της θεάς Αρτέμιδος στη Σικυώνα ή στους Κνώσιους Χερσίφρονα και Μεταγένη, αρχιτέκτονες του περίφημου ναού της Εφέσου.

Στην αίθουσα Β υπάρχουν έργα από την ελληνιστική (3ος-2ος αι. π.Χ.) και τη ρωμαϊκή περίοδο (1ος αι. π.Χ.-3ος αι. μ.Χ.).

Η ελληνιστική πλαστική του 3ου και 2ου αι. π.Χ. στην Κρήτη εκπροσωπείται από λίγα γνωστά έργα. Αντίθετα στην επόμενη ρωμαϊκή εποχή (1ος αι. π.Χ.-3ος αι. μ.Χ.) παράγεται μεγάλος αριθμός αγαλμάτων. Κυριαρχούν οι αντιγραφές και αναπαραγωγές γνωστών κλασικών και ελληνιστικών έργων με σκοπό τα αντίγραφα αυτά να κοσμήσουν τους ναούς, τα δημόσια κτίρια και τις επαύλεις των εύπορων Ρωμαίων. Πρωτότυπα έργα είναι οι αδριάντες και τα πορτρέτα των μελών των αυτοκρατορικών οικογενειών αλλά και τοπικών αξιωματούχων της ρωμαϊκής ηγετικής τάξης. Τα περισσότερα από αυτά έχουν βρεθεί στη Γόρτυνα, πρωτεύουσα της ρωμαϊκής Κρήτης και της Κυρηναϊκής.

Αγάλματα θεών: Σειρά αγαλμάτων θεών του ολυμπιακού Πανθέου. Αποτελούν στην πλειονότητά τους ρωμαϊκά αντίγραφα περίφημων γλυπτών των κλασικών χρόνων από ονομαστούς γλύπτες. Άλλα γλυπτά και ανάγλυφα απεικονίζουν νύμφες, ήρωες και σκηνές από την ελληνική μυθολογία.

Αγάλματα θνητών: Αγάλματα θνητών σε φυσικό ή και υπερφυσικό μέγεθος, που απεικονίζουν με αξιοσημείωτο ρεαλισμό μορφές αυτοκρατόρων, αξιωματούχων και εύπορων πολιτών, φιλοσόφων και πνευματικών ανδρών, νέων αθλητών και παιδιών. Συχνά αντιγράφονται αγαλματικοί τύποι προγενέστερων έργων διάσημων γλυπτών για απόδοση συγκεκριμένης ιδιότητας, π.χ. του αθλητή.

H τέχνη του πορτρέτου: Πρωτότυπη μορφή ρωμαϊκής δημιουργίας στον τομέα της γλυπτικής είναι η τέχνη του πορτρέτου τόσο στη ρεαλιστική, όσο και στην ιδεαλιστική ή φορμαλιστική εκδοχή. Ιδιαίτερα το αυτοκρατορικό πορτρέτο αποτελεί προϊόν της αυλικής τέχνης, που έχει σκοπό να παρουσιάσει τον αυτοκράτορα όπως απαιτεί ο πολιτικός του ρόλος, αλλά και γεγονότα της ζωής του, όπως η άνοδος στο θρόνο, η επέτειός της, ο γάμος και οι στρατιωτικές νίκες.

Παραλλαγή του πορτρέτου πάνω σε ανδριάντα είναι η προτομή με τμήμα θώρακα, είτε πάνω σε στήλη ή σε κυκλική βάση. Το ιδιωτικό πορτρέτο, που διαμορφώνεται στα πρότυπα του αυτοκρατορικού, προορίζεται κυρίως για ταφική χρήση με τη μορφή του επιτύμβιου γλυπτού και του αναγλύφου.