14ο ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Αναμέτρηση με το παρελθόν

Ιστορία, ταυτότητα, οικονομία, οικογένεια, είναι μερικά από τα θέματα με τα οποία ασχολήθηκαν οι ταινίες του φετινού φεστιβάλ, το οποίο ολοκληρώνεται την Κυριακή.



Η ΕΡΗΜΟΣ ΤΗΣ ΑΛΗΘΕΙΑΣ

Δύο ταινίες από τη Χιλή και την Ελλάδα, αντιμετωπίζουν το τραυματικό δικτατορικό παρελθόν των χωρών, με δύο πολύ διαφορετικούς τρόπους. Το «Νοσταλγώντας το φως» («Nostalgia de la Luz») του Πατρίσιο Γκουσμάν είναι ίσως η καλύτερη ταινία του φετινού φεστιβάλ, χάρη στην ευρηματική σεναριακή της ιδέα, την ευαισθησία με την οποία προσεγγίζει τα θέματά της, και τη φιλοσοφική θεώρηση που προσφέρει για την ανθρώπινη ζωή. Με κοινό γεωγραφικό πεδίο την έρημο Ατακάμα στη Χιλή, ο Γκουσμάν μιλάει για τα δύο διαμετρικά αντίθετα είδη αναζήτησης που εκτυλίσσονται εκεί. Από τη μία οι αστρονόμοι που ψάχνουν τα μυστικά του σύμπαντος στο σημείο με τον διαυγέστερο νυχτερινό ουρανό στον πλανήτη, κι από την άλλη οι γυναίκες συγγενείς των θυμάτων του δικτάτορα Πινοσέ που ψάχνουν απτόητα κι απεγνωσμένα τα κουφάρια των αγαπημένων τους, τα οποία το καθεστώς είχε ξεφορτωθεί εκεί. Δύο ομάδες ανθρώπων που κοιτούν προς το παρελθόν για νʼ ανακαλύψουν την αλήθεια, αλλά σε πόσο διαφορετικές υποθέσεις! Όπως λέει κι ένας αστρονόμος “η διαφορά μας είναι ότι εμείς έχουμε την άνεση το βράδυ να κοιμόμαστε ήσυχα, ενώ εκείνες όχι” υπογραμμίζοντας το βαρύ συναισθηματικό κόστος που τους ξεχωρίζει. Ο ίδιος χώρος ως πεδίο ανάδυσης της καλύτερης και της χειρότερης πλευράς της ανθρώπινης φύσης, το παρελθόν σαν φυλακή της αλήθειας, η περιέργεια και ο πόνος που οδηγούν στην αναμέτρηση μαζί του, το θαυμαστό μυστήριο της ύπαρξης, ο παραλογισμός του θανάτου.

Στις «Γυναίκες της βροχής» η Αλίντα Δημητρίου συνομιλεί κατά πρόσωπο με γυναίκες που φυλακίστηκαν και βασανίστηκαν κατά τη δικτατορία του Παπαδόπουλου, ένα εγχείρημα που αρχικά ρέπει επικίνδυνα προς τη μονοτονία, αλλά στην πορεία συνειδητοποιεί κανείς ότι η σκηνοθέτρια γνωρίζει τον κίνδυνο που κρύβει το υλικό της, και καταφεύγει αποτελεσματικά στο μοντάζ για να δώσει στις αφηγήσεις το νεύρο, τον ρυθμό και τη ζωντάνια με τα οποία κεντρίζουν τον θεατή. Η γρήγορη, τακτική εναλλαγή των προσώπων και τα jump cuts που κόβουν τους κενούς χρόνους μέσα στα ίδια τα πλάνα δημιουργούν μια σφιχτή κι έντονη διαπροσωπική συνολική αφήγηση, καθώς οι επιμέρους ιστορίες είτε μοιάζουν μεταξύ τους είτε αλληλοσυμπληρώνονται. Επίσης, η Δημητρίου επικαιροποιεί το θέμα της παρεμβάλλοντας εικόνες όχι από τις ταραχές της εποχής εκείνης αλλά από τα σημερινά επεισόδια, παραλληλίζοντας τις δύο περιόδους και καταλήγοντας στο τελευταίο πλάνο με μια φωτογραφία της Βουλής υπο τον ήχο της κίνησης του δρόμου. Μια νύξη για τον θεσμό, προς το βουλευτικό σώμα, προς τους πολίτες, ότι η σημερινή κατάσταση είναι μόνο επιφανειακά δημοκρατική. Ο πολύ καθημερινός ήχος του σάουντρακ από τα αυτοκίνητα και τα μηχανάκια που κορνάρουν, υπαινίσσεται την αδιαφορία και την αδράνεια των πολιτών που συνεχίζουν τη ζωή τους χωρίς να αντιδρούν, αφήνοντας ανενόχλητο το καθεστώς.



ΚΑΤΑΠΑΤΗΤΕΣ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑΣ

Με τις βραβευμένες στο φετινό φεστιβάλ του Σάντανς «Πέντε σπασμένες κάμερές» τους («Five broken cameras»), ο Εμάντ Μπουρνάτ και ο Γκάι Νταβίντι, καταγράφουν τη βασανιστική καθημερινότητα στο παλαιστινιακό χωριό τους που βρίσκεται στα σύνορα του συνεχώς επεκτεινόμενου εποικισμού των ισραηλινών, με τη γη τους να κινδυνεύει καθημερινά από υποχρεωτική απαλλοτρίωση για την ανέγερση εβραϊκών κατοικιών. Για τους παλαιστινίους της περιοχής, η υπεράσπιση των χωραφιών τους σημαίνει καθημερινό άγχος, βία και πετροπόλεμο ενάντια στον πλήρως οπλισμένο ισραηλινό στρατό. Στη διάρκεια της αφήγησης, ο θεατής βλέπει να εκτυλίσσονται μπροστά του η ανισότητα ισχύος των δύο πλευρών, η αδικία που υφίστανται οι παλαιστίνιοι, οι εξωφρενικά παράλογες συλλήψεις και θάνατοι ανθρώπων που απλώς υπερασπίζονται τα δικαιώματά τους. Η σπουδαιότητα της ταινίας είναι ότι, ακολουθώντας τα γεγονότα στην εξέλιξή τους, βγάζει από τη στερεοτυπία τους και αναδεικνύει ως ανθρώπινη πραγματικότητα καταστάσεις που ο δυτικός θεατής έχει μάθει να αντιλαμβάνεται μόνο ως ρεπορτάζ λίγων δευτερολέπτων μέσα στα δελτία ειδήσεων.

Στο «Μας έκαναν τράμπ-α» («You ʽve been Trumped») ο Άντονι Μπάξτερ μεταφέρει την προσπάθεια των κατοίκων μιας επαρχιακής περιοχής στο Αμπερντίν της Σκωτίας, να σώσουν τα σπίτια τους από τις μπουλντόζες του αμερικανού μεγιστάνα Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος αποφάσισε να χτίσει στην παραθαλάσσια περιοχή τους το μεγαλύτερο γήπεδο γκολφ στον κόσμο, καταστρέφοντας ολοκληρωτικά το τοπικό οικοσύστημα. Μια προσωπικότητα που τα παγκόσμια ΜΜΕ έχουν ειδωλοποιήσει για τον πλούτο, τα σκάνδαλα και τη γραφική συμπεριφορά του, ο Τραμπ δε διστάζει να τρομοκρατήσει και να συκοφαντήσει ξεδιάντροπα και μπροστά στην κάμερα τους φιλήσυχους κατοίκους της περιοχής, απορρίπτοντάς τους με παροιμιώδη αλαζονεία σαν έντομα που ενοχλούν την ηρεμία του. Η απληστία και η επιχειρηματική ασυδοσία σε όλο της το μεγαλείο, σʼ ένα εγχείρημα που δυστυχώς έμεινε ασταμάτητο.



ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΔΙΑΦΘΟΡΑ

τα «Παιδιά του Χίτλερ» («Yaldey Hitler») του Χανόχ Ζεεβί, παρακολουθούμε τις εμπειρίες και τα συναισθήματα απογόνων των διαβόητων συνεργατών του Αδόλφου Χίτλερ, όπως ο Χίμλερ, ο Γκέρινγκ, ο Ες και άλλοι. Τα παιδιά και τα εγγόνια τους εξηγούν τη διαρκή επίδραση που έχει στη ζωή τους η οικογενειακή τους ιστορία και το όνομα που κουβαλούν. Άλλος έχει καταφέρει να συμβιβαστεί με το παρελθόν σʼ έναν βαθμό, άλλος απέρριψε αμετάκλητα τους γονείς του γράφοντας βιβλία και δίνοντας ομιλίες μέχρι σήμερα για τις κτηνωδίες στις οποίες συμμετείχαν, ενώ δύο αδέρφια έφτασαν στο σημείο να κάνουν στείρωση προκειμένου να μη συνεχιστεί η βιολογική γραμμή του προγόνου τους.

Αντιθέτως, ο «Καλότυχος γιος» («Fortunate son») του Τόνι Ασημακόπουλου, είναι ένα χιουμοριστικό πορτρέτο της σχέσης του με τους ηλικιωμένους γονείς του, μετανάστες στον Καναδά. Με μια τυπική ελληνίδα μάνα που τηλεφωνεί διαρκώς για αν μάθει αν και τι έφαγε ο γιος της, ο σκηνοθέτης αφηγείται με αμεσότητα, τρυφερότητα και εύστοχο χιούμορ τη σχέση του με τους γονείς του, μέσα από διαφορετικές φάσεις της οικογένειας: τον εθισμό του στα ναρκωτικά, τις διακοπές στην Ελλάδα, τη γνωριμία με τη γυναίκα του, την ασθένεια του πατέρα του.

Ο «Πρέσβης» («Ambassadoren») του Μαντς Μπρύγκερ στήνει μια αληθινή φάρσα, κατά την οποία ο σκηνοθέτης αγοράζει πλαστά διπλωματικά έγγραφα και διεισδύει στο παράνομο εμπόριο διαμαντιών στην κεντρική Αφρική. Μέσα από τον διαρκή τραγικωμικό παραλογισμό του εγχειρήματος, ο θεατής ταξιδεύει σε συνθήκες φτώχιας και διαφθοράς που κανείς πρέπει να δει για να πιστέψει.

Η «Ολιγαρχία» του Στέλιου Κούλογλου είναι ένα από τα διάφορα ντοκιμαντέρ για την ελληνική κρίση που προβλήθηκαν στη φετινή διοργάνωση. Παρότι καλοστημένη, νιώσαμε ότι απλώς αναμασάει τη γνωστή πια ρητορική που έχουν αναδείξει κι εξηγήσει προ πολλού άλλα ελληνικά και ξένα ντοκιμαντέρ, δείχνοντας ότι, σε αντίθεση με μια δεκαετία πριν, όταν έτρεφε τη δημοσιογραφική επικαιρότητα, ο δημοσιογράφος ίσως αρχίζει πια να μένει πίσω από την εποχή, αφού οι διαδικτυακές ταινίες, και η ταχύτητα με την οποία ρέει η πληροφορία στο ίντερνετ τον έχουν προλάβει.