Διάλε τσʼ αποθαμένους σας, φχιού σας γιβεντισμένοι!
Ένα στιχούργημα γεμάτο οργή για τη στάση των Ευρωπαίων απέναντι στην Κρήτη, μετά τους βομβαρδισμούς του Ακρωτηρίου, τον Φεβρουάριο 1897
Ένα εκτεταμένο στιχούργημα του 1897, που δείχνει την οργή των Κρητών απέναντι στις μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις, όταν στην πιο κρίσιμη φάση του κρητικού ζητήματος έπαιζαν το παιγνίδι της Τουρκίας, υποστηρίζοντας, παράλληλα, τα δικά τους συμφέροντα και όχι το δίκαιο της κατακτημένης, ακόμη Κρήτης, αναδημοσιεύουμε σήμερα. Πρόκειται για ένα ποίημα με τον γενικό τίτλο «Η απόφασις των Κρητών». Το έμμετρο κείμενο, σε γλώσσα σχεδόν αργκώ της εποχής, υπογράφει ο Μαχαών Αστροπελεκίδης. Ισως το επώνυμο να μην ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, αλλά να αποτελεί ψευδώνυμο που έδειχνε την οργή του συντάκτη, καθώς ο ίδιος εξαπέλυε πραγματικά «αστροπελέκια» ακόμη και από τον μικρό πρόλογο που προηγείτο του στιχουργήματος, το οποίο αναπτύσσεται σε 178 στίχους, ομοιοκατάληκτους ανά δύο, δεκαπεντασύλλαβους, αλλά και όχι σʼ όλη την έκταση του κειμένου. Το εκτενές ποίημα, που χωρίζεται σε δύο μέρη, δεν αποτελεί ασφαλώς «ποιητικό υπόδειγμα». Αλλά δεν ήταν στις προθέσεις μας να το παρουσιάσουμε ως τέτοιο. Το αναδημοσιεύουμε κυρίως ως ένα ιστορικό τεκμήριο για την αντίδραση των κρητικών απέναντι στη στάση των ΜΕΔ, που έφτασαν στο σημείο όχι μόνο διπλωματικά να υποστηρίζουν την Τουρκία (αν και ήταν οι διεθνείς εγγυήτριες του νησιού, εκείνες ουσιαστικά έκαναν ότι δεν έβλεπαν τις βαρβαρότητες των αρχών…) αλλά να επέμβουν ακόμη και στρατιωτικά, τον Φεβρουάριο του 1897.
Τα γεγονότα
Από το 1895 οι Κρήτες είναι και πάλι σε επαναστατική κατάσταση, ζητώντας την απελευθέρωση του νησιού και την ένωση με την Ελλάδα. Δέχονται όμως, όχι χωρίς εσωτερικές διαφωνίες, να συζητήσουν για ένα μεσοδιάστημα αυτονομίας. Αρκεί να φύγουν οι Τούρκοι. Οι σφαγές του χριστιανικού πληθυσμού είναι η «απάντηση» των κατακτητών, των αρχών ή των άτακτων δυνάμεων των βασιβουζούκων.
Τον Ιανουάριο του 1897 νέες σφαγές και πυρπόληση της πόλης των Χανίων συγκλονίζουν όχι μόνο την Κρήτη και την Ελλάδα αλλά ολόκληρη την Ευρώπη. Οι σφαγές γενικεύονται και πάλι και οι εφημερίδες των Αθηνών μεταδίδουν σε όλη την Ελλάδα και την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη το νέο δράμα του κρητικού λαού. Η οργή κορυφώνεται, όχι μόνο πλέον σε βάρος των φυσικών σφαγέων, αλλά και των μεγάλων δυνάμεων, που παρακολουθούν χωρίς στην ουσία να αντιδρούν.
Η ελληνική κατοχή
και ο βομβαρδισμός
του Ακρωτηρίου
Μπροστά σʼ αυτή τη νέα κατάσταση, κι ενώ οι προστάτιδες δυνάμεις συζητούν να επιβάλουν διεθνή κατοχή στην Κρήτη προκειμένου να εξομαλυνθούν τα πράγματα (οι σφαγές είχαν ήδη γίνει, όμως…) η ελληνική κυβέρνηση του Θεόδωρου Δηλιγιάννη, με την πίεση του ελληνικού λαού, των ελληνικών εφημερίδων, αλλά και την απόλυτη συμφωνία του βασιλιά Γεωργίου του Α΄, αποφασίζει να επέμβει. Αρχικά στέλνει τον τορπιλικό στόλο, υπό την αρχηγία του πρίγκιπα Γεωργίου, μετέπειτα ύπατου αρμοστή του νησιού, με στόχο να εμποδίσει τη μεταφορά τοουρκικών δυνάμεων. Και αμέσως μετά, ενόψει της διαφαινόμενης επέμβασης των μεγάλων δυνάμεων, αποφασίσει, να καταλάβει την Κρήτη με ελληνικό στρατό, και να την προσαρτήσει στο ελληνικό κράτος.
Την 1η Φεβρουαρίου 1897 καταλαμβάνει το νησί στο όνομα του βασιλιά της Ελλάδος ο υπασπιστής του Γεωργίου συνταγματάρχης Τιμολέων Βάσσος. Οι ΜΕΔ απευθύνονται αυστηρά στην Ελλάδα και προειδοποιούν ότι θα επέμβουν αν δεν αποσυρθεί ο ελληνικός στρατός. Τότε, κι ενώ υπάρχει πλέον ελληνική κατοχή, οι δυνάμεις προτείνουν αυτονομία, την οποία η Ελλάδα απορρίπτει. Οι μεγάλες δυνάμεις επανέρχονται με στρατιωτικά πλέον μέτρα, δημιουργώντας μια ζώνη 6 χιλιομέτρων γύρω από την πόλη των Χανίων, πρωτεύουσα της Κρήτης, απαγορεύοντας στον Βάσσο να την παραβιάσει, απειλώντας, σε διαφορετική περίπτωση, με κανονιοβολισμό των ελληνικών θέσεων.
Την αφορμή τελικά δίνουν οι Τούρκοι, οι οποίοι σκηνοθετούν την παραβίαση της γραμμής προκαλώντας το βομβαρδισμό του Επαναστατικού Στρατοπέδου Ακρωτηρίου, που είχε οργανώσει ο Ελευθέριος Βενιζέλος, με τους Αντώνιο Σήφακα, Κωνσταντίνο Φούμη, Νικόλαο Πιστολάκη και Γεώργιο Μυλωνογιανάκη. Η ελληνική σημαία υψώνεται στο Ακρωτήρι και ο ευρωπαϊκός στόλος στοχεύει για την κατάρριψή της. Όταν πλέον ο ιστός πέφτει από τα ευρωπαϊκά πυρά, ένας επαναστάτης, ο Καγιαλές, κάνει το σώμα του ιστό και υψώνει εκ νέου τη σημαία.
Οι βομβαρδισμοί των επαναστατών προκαλούν κύμα διαμαρτυρίας σε όλη την Ευρώπη, ενώ οι ΜΕΔ προτείνουν πάλι την αυτονομία, την οποία Έλληνες και Κρήτες απορρίπτουν. Ο διεθνής στόλος αποκλείει το νησί, εμποδίζοντας τη μεταφορά εφοδίων. Η αντίσταση οργανώνεται και πάλι, ενώ η Τουρκία κηρύττει τον πόλεμο στην Ελλάδα, αναγκάζοντάς την να ανακαλέσει τις δυνάμεις της από την Κρήτη.
Ο πόλεμος, ο λεγόμενος ατυχής, διαρκεί από τις 8 Απριλίου μέχρι τις 8 Μαΐου και τελειώνει με ελληνική ήττα. Ο πόθος των Κρητών ούτε αυτή τη φορά εκπληρώθηκε. Θα ακολουθήσει νέα περίοδος αιματοχυσίας, και οι μεγάλες σφαγές του Ηρακλείου, στις 25 Αυγούστου 1898, για να επιβληθεί τελικά από τις ΜΕΔ η απομάκρυνση των τουρκικών στρατευμάτων και η αυτονομία.
Η στάση αυτή των ΜΕΔ εμπνεέι, λοιπόν, τον Αστροπελεκίδη, ο οποίος τον Μάρτιο του 1897 γράφει το ποίημά του, «Η απόφασις των Κρητών».
«Η Κρήτη αιμάσσουσα, ασπαίρουσα, δολοφονούμενη και σπαρασσομένη υπό των εξ μεγάλων Ευρωπαϊκών Χριστιανικών Δυνάμεων, εξακοντίζει τους κάτωθι λογικούς μύδρους εναντίον εκείνων, οίτινες με πυρ, σίδηρον και μελανίτιδα εξηκόντισαν τοιούτους και εξακοντίζουσιν έτι κατʼ Αυτής, και οίτινες επιβάλλουσι τοις Χριστιανοίς μόνον κατοίκοις Αυτής τον διʼ αποκλεισμού και της πείνης θάνατον, προς δόξαν του αιώνος μας, και αιώνιον αίσχος, και ανάθεμα των εστεμμένων!», γράφει στον πρόλογό του ο Μαχαών Αστροπελεκίδης. Σημειωτέο ότι την εποχή εκείνη ακόμη, εκτός από την Αγγλία, τη Γαλλία, τη Ρωσία και την Ιταλία, στις ευρωπαϊκές προστάτιδες της Κρήτης δυνάμεις ήταν η Γερμανία και η Αυστροουγγαρία, που αποχώρησαν το καλοκαίρι του 1897. Γι αυτό εδώ υπάρχει η αναφορά περί των έξι δυνάμεων.
Το ποίημα έχει δύο μέρη. Το πρώτο επιγράφεται «Ο Κρης», και αποτελεί ένα την έκφραση της οργής ενός Κρητικού απέναντι στις ΜΕΔ. Το δεύτερο έχει τον τίτλο «Ο πόνος, οι κεραυνοί και η κατάρα της Κρήτης», και σʼ αυτό το ίδιο το νησί καταράται τις δυνάμεις!
Το στιχούργημα κυκλοφόρησε σε ένα μικρό τεύχος 16 σελίδων και πουλήθηκε προς 50 λεπτά το ένα. Δεν αναφέρεται όμως που εκδόθηκε, ούτε ο εκδοτικός οίκος. Έτσι δεν γνωρίζουμε αν ο Αστροπελεκίδης ήταν Κρητικός ή από άλλη ελληνική περιοχή, ή ακόμη και Έλληνας του εξωτερικού. Το μικρό έντυπο υπάρχει στη Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου Κρήτης.
