
Η παρατήρηση των αλλαγών στη θερμοκρασία του βυθού αλλά και η βραχυχρόνια πρόγνωση τσουνάμι είναι εφικτές χάρη στην ανάπτυξη και εγκατάσταση του πρώτου αυτόνομου παρατηρητηρίου βυθού στην Μεσόγειο θάλασσα, στην οποία προχώρησε το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών, στο πλαίσιο του συστήματος «Ποσειδώνας».
Ο φυσικός ωκεανογράφος, δρ. Κώστας Νίττης, αναφέρει στην «Π» πως το ΕΛΚΕΘΕ έχει εδώ και χρόνια αναπτύξει το σύστημα «Ποσειδώνας», το οποίο περιλαμβάνει μετρητικούς σταθμούς σε διάφορα σημεία των ελληνικών θαλασσών, προσφέρει δεδομένα σε πραγματικό χρόνο για τον κυματισμό, τα ρεύματα, τις μετεωρολογικές συνθήκες και οι ερευνητές μπορούν να πραγματοποιήσουν προγνώσεις κυμάτων, ρευμάτων και καιρού στις ελληνικές θάλασσες.
«Το σύστημα είναι μια επένδυση δεκαετίας που έχει ξεπεράσει τα 20 εκ ευρώ και λειτουργεί επιτυχημένα ενώ έχουμε χιλιάδες χρήστες μέσω διαδικτύου (www.poseidon.hcmr.gr) που χρησιμοποιούν τα δεδομένα αυτά», αναφέρει.
Τα τελευταία χρόνια έχει αρχίσει να επεκτείνεται σε περισσότερο πολύπλοκες μετρήσεις στα μεγάλα βάθη των ελληνικών θαλασσών. Συγκεκριμένα, πριν τρία με τέσσερα χρόνια εγκαταστάθηκαν δυο σταθμοί, ο ένας ανοιχτά της Κρήτης, μεταξύ Κρήτης και Σαντορίνης, το παρατηρητήριο Μ3Α, και ο άλλος ανοιχτά της Πύλου, στα μεγάλα βάθη που ξεπερνούν στην περιοχή τα 4,000 μέτρα.
Παρατηρητήριο βυθού
«Στην Πύλο αναπτύξαμε και ένα παρατηρητήριο βυθού, είναι μια πλατφόρμα που μπορεί να δεχθεί πολλούς αισθητήρες και έχει μεγάλη αυτονομία και μπορεί να παίρνει μετρήσεις σε τακτά χρονικά διαστήματα, να τις στέλνει σε μας και να έχουμε μια συνεχή παρατήρηση της κατάστασης των βαθιών οικοσυστημάτων της περιοχής», εξηγεί ο δρ. Νίττης. Πρόκειται για την πρώτη πλατφόρμα που κατασκευάζεται στη Μεσόγειο και έχει τη δυνατότητα να μετράει φυσικές παραμέτρους που συγκλίνουν το κλίμα, όπως τη θερμοκρασία στα μεγάλα βάθη, την αλατότητα των ωκεανών, το διοξείδιο του άνθρακα που είναι ένα βασικό αέριο του θερμοκηπίου αλλά και να κάνει μετρήσεις που σχετίζονται με γεωλογικά φαινόμενα στην περιοχή, όπως η ανάβλυση αερίων μεθανίου. «Η περιοχή του Ιονίου, όπου έχει εγκατασταθεί ο σταθμός, είναι σεισμογενής και απελευθερώνονται αέρια, τα οποία μπορούμε πλέον να μετράμε όπως και τι επιπτώσεις έχουν στο θαλάσσιο οικοσύστημα», αναφέρει ο ερευνητής. Ο σταθμός, επίσης, μπορεί να μετράει τα κύματα τσουνάμι, έχει έναν αισθητήρα υψηλής ακρίβειας, είναι ο πρώτος ανοιχτής θάλασσας που υπάρχει στη Μεσόγειο και δίνει δεδομένα ώστε αν γίνει τσουνάμι οι ερευνητές μπορούν να το επιβεβαιώσουν σε πραγματικό χρόνο.
«Το σύστημα έχει αναπτυχθεί σε δύο φάσεις, το πρώτο σύστημα είναι ήδη στο βυθό, στην περιοχή της Πύλου και λειτουργεί, το δεύτερο το έχουμε κατασκευάσει και το δοκιμάζουμε στα εργαστήρια και προς το τέλος του χρόνου θα μπει στην περιοχή της Πύλου. Υπάρχει σχεδιασμός, το ένα από τα δύο συστήματα να πάει και στην περιοχή της Κρήτης, ανάμεσα στο Ηράκλειο και τη Σαντορίνη, ανάλογα με το πώς θα μας επιτρέψουν τα προγράμματα. Θα θέλαμε να τοποθετηθούν και σε άλλες περιοχές του Αιγαίου, είναι τα πιο τεχνολογικά ανεπτυγμένα παρατηρητήρια από τα δέκα που έχουμε στην Ελλάδα, στα δύο αυτά δοκιμάζουμε τις νέες μας τεχνολογίες. Όσο πιο μεγάλες είναι οι χρονοσειρές που έχουμε και συλλέγουμε μπορούμε να μελετήσουμε φαινόμενα σε μεγάλες χρονικές κλίμακες, να κάνουμε συγκρίσεις και να δούμε κατά πόσο έχει αλλάξει η κατάσταση στη διάρκεια των τελευταίων ετών», αναφέρει ο δρ. Νίττης. Το σύστημα λειτουργεί από το 2000 με τους επιφανειακούς σταθμούς και μέχρι σήμερα έχουν προκύψει χρήσιμα συμπεράσματα για το πώς αλλάζει η δυναμική από χρονιά σε χρονιά, πώς επηρεάζουν το σύστημα ανέμων, τα μελτέμια την κυκλοφορία. Το ίδιο θα είναι εφικτό και στα βαθιά, «θα δούμε αν υπάρχουν τάσεις θέρμανσης της θάλασσας, λόγω της κλιματικής αλλαγής, τάσεις αύξησης του διοξειδίου και οξύτητας του νερού. Όλα χρειάζονται χρόνια μετρήσεων», εξηγεί ο καθηγητής.
Σε ερώτηση αν μπορεί να υπάρξει πρόγνωση για τσουνάμι, απαντά αρνητικά, «μπορούμε να επιβεβαιώσουμε ότι υπάρχει κύμα τσουνάμι και κινείται προς την τάδε κατεύθυνση, να κάνουμε μια βραχυχρόνια πρόβλεψη. Ένα τέτοιο σύστημα θα απαιτούσε και επιπλέον σταθμούς στη Μεσόγειο», αναφέρει και προσθέτει πως υπάρχει συνεργασία με άλλες χώρες και φορείς της Ελλάδας. «Προσπαθούμε να κινηθούμε προς τα εκεί, να έχουμε ένα σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης για τσουνάμι», λέει.
Ο δρ. Νίττης τονίζει πως «είναι ένα σύστημα πρωτοποριακό για τα δεδομένα της Μεσογείου και της Ευρώπης. δεν υπάρχει σε πολλά σημεία όλου του κόσμου και το αναπτύσσουμε σε συνθήκες ακραίες, σε μεγάλα βάθη, όσο μεγαλώνουν τα βάθη η τεχνολογία είναι απαιτητική και είναι ένα σύστημα που πραγματικά είναι πρωτοπορία της επιστήμης».
Σύστημα “Ποσειδών”
Με την εγκατάσταση ενός δικτύου πλωτών ωκεανογραφικών μετρητικών σταθμών (buoys) και τη δημιουργία ενός ειδικού επιχειρησιακού κέντρου για την πρόγνωση και επεξεργασία των δεδομένων, ο ΠΟΣΕΙΔΩΝ αποτελεί μια πρωτοποριακή υποδομή για τα Ευρωπαϊκά δεδομένα. Το δίκτυο πλωτών μετρητικών σταθμών καταγράφει τις φυσικές, βιολογικές και χημικές παραμέτρους των ελληνικών θαλασσών. Στη συνέχεια τα δεδομένα μεταδίδονται στο Επιχειρησιακό Κέντρο όπου τροφοδοτούν μοντέλα πρόγνωσης τελευταίας γενιάς. Το σύστημα «Ποσειδών» είναι ένα μοναδικό εργαλείο για τον εθνικό σχεδιασμό με στόχο τη διαχείριση και προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος της χώρας. Παράλληλα, αποτελεί ένα ανεκτίμητο πλεονέκτημα για την ανάπτυξη οικονομικών δραστηριοτήτων, την πρόληψη καταστροφικών περιστατικών, και τη διασφάλιση της ανθρώπινης ζωής. Στο πλαίσιο της παγκόσμιας στρατηγικής για την ανάπτυξη της Επιχειρησιακής Ωκεανογραφίας ο «Ποσειδών», αναπτύσσοντας τεχνολογία αιχμής, τοποθετεί την Ελλάδα σε ισχυρή θέση στο χώρο της Μεσογείου.
Το σύστημα χρηματοδοτείται από το Μηχανισμό Χρηματοδότησης του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου – EFTA.

