Αν και υπάρχουν ασάφειες στον τρόπο υπολογισμού του προστίμου, εκτιμάται ότι αυτό θα επιβάλλεται ως
ποσοστό επί του ποσού που προκύπτει από τον πολλαπλασιασμό της τιμής ζώνης με το εμβαδό.
Ενα ποσοστό που θα ποικίλλει, καθώς, σύμφωνα με το υπουργείο, θα λαμβάνονται υπόψη στοιχεία όπως η ύπαρξη οικοδομικής άδειας, η θέση του κτίσματος σε περιοχή εντός ή εκτός σχεδίου, το είδος του ακινήτου (κύρια και μοναδική κατοικία, άλλη χρήση κ.λπ), ο τύπος της πολεοδομικής παράβασης (κατʼ επέκταση ή/και καθʼύψος υπέρβαση δόμησης/κάλυψης, παραβίαση πλάγιων αποστάσεων ή/και οικοδομικής γραμμής),
η αυθαίρετη αλλαγή ως προς την χρήση της οικοδομικής άδειας, η τιμή ζώνης, βάσει του συστήματος αντικειμενικών αξιών, κάθε άλλο είδος αυθαίρετης κατασκευής (π.χ. πισίνες) και, υπό προϋποθέσεις όπως τονίζεται, κοινωνικά κριτήρια, χωρίς να αναφέρονται ποια ακριβώς.

Σύμφωνα με τη νέα ρύθμιση που ετοίμασε το επιτελείο του υπουργείου Περιβάλλοντος, θα γίνει διαχωρισμός των αυθαιρέτων σε αυτά που βρίσκονται σε ευαίσθητες περιοχές και σε αυτά που μπορούν να ρυθμιστούν. Εξαιρούνται και είναι άμεσα κατεδαφιστέες οι κατασκευές που προκαλούν ανεπανόρθωτη περιβαλλοντική βλάβη (μέσα σε δάση, σε ρέματα, στον αιγιαλό, σε αρχαιολογικούς χώρους κ.λπ). Επίσης, από 1/1/2012 κανένα ακίνητο δεν θα μπορεί να μεταβιβάζεται χωρίς την υπεύθυνη δήλωση του ιδιοκτήτη και τη δήλωση μηχανικού, ο οποίος θα βεβαιώνει ότι δεν υπάρχει αυθαίρετη κατασκευή στο ακίνητο και δεν έχουν εγκατασταθεί χρήσεις χωρίς άδεια. Ψευδείς ή ανακριβείς βεβαιώσεις από όσους εμπλέκονται σε μια δικαιοπραξία (συμβολαιογράφοι, δικηγόροι, μεσίτες, υποθηκοφύλακες κ.λπ) επισύρουν αυστηρές ποινές, ενώ για τους μηχανικούς προβλέπεται μέχρι και αφαίρεση της άδειας άσκησης επαγγέλματος.

Επίσης, ιδρύεται Ειδική Υπηρεσία Κατεδαφίσεων, η οποία υπάγεται απευθείας στον Γενικό Επιθεωρητή της Ειδικής Υπηρεσίας Επιθεωρητών Περιβάλλοντος (ΕΥΕΠ) και έχει αρμοδιότητες τον εντοπισμό και τον έλεγχο αυθαίρετων επεμβάσεων και κατασκευών, την έκδοση και την εκτέλεση πράξεων καθαίρεσης και κατεδάφισης, τη μέριμνα για την ορθή διάθεση των οικοδομικών αποβλήτων (μπάζων) και την αποκατάσταση.

Λύση, αντίστοιχη με εκείνη της τακτοποίησης των ημιυπαίθριων, επιχειρεί να δώσει στο πρόβλημα των αυθαίρετων κατασκευών, το υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής, με το σχέδιο νόμου, που έθεσε χθες στο υπουργικό συμβούλιο, παίρνοντας το “πράσινο φως” για να κατατεθεί στη Βουλή ο υπουργός ΠΕΚΑ, Γιώργος Παπακωνσταντίνου.
Στην «κόκκινη γραμμή» του σχεδίου νόμου, γίνεται διαχωρισμός των περιπτώσεων αυθαιρέτων σε εκείνα που βρίσκονται σε ευαίσθητες περιοχές και στα άλλα, που μπορούν να ρυθμιστούν, αρκεί να πληρούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Εξαιρούνται και είναι άμεσα κατεδαφιστέες οι κατασκευές, που προκαλούν ανεπανόρθωτη περιβαλλοντική βλάβη (μέσα σε δάση, σε ρέματα, στον αιγιαλό, σε αρχαιολογικούς χώρους κ.λπ).
Στην ενδυνάμωση, μάλιστα, της δυνατότητας κατεδάφισης αυθαιρέτων κτισμάτων, που δεν εντάσσονται στις ρυθμίσεις του νομοσχεδίου, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση. Η διαδικασία εντοπισμού και περαίωσης της διαδικασίας ανατίθεται στην Ειδική Υπηρεσία Κατεδαφίσεων.
Στο νομοσχέδιο αναφέρεται, επίσης, σαφώς πως από την 1η/1/2012, όλα τα ακίνητα δεν θα μπορούν να μεταβιβάζονται, χωρίς την υπεύθυνη δήλωση του ιδιοκτήτη και τη δήλωση μηχανικού, που θα βεβαιώνει ότι δεν υπάρχει αυθαίρετη κατασκευή στο ακίνητο, και δεν έχουν εγκατασταθεί χρήσεις χωρίς άδεια.
Τέλος, σημειώνεται ότι ψευδείς ή ανακριβείς βεβαιώσεις από όσους εμπλέκονται σε μία δικαιοπραξία (συμβολαιογράφοι, δικηγόροι, μεσίτες, υποθηκοφύλακες κ.λπ) επισύρουν αυστηρές ποινές. Για δε τους μηχανικούς προβλέπεται έως και αφαίρεση της άδειας άσκησης επαγγέλματος.
Για τις περιπτώσεις διατήρησης των αυθαιρέτων, το σχέδιο νόμου προτείνει ρύθμιση, για 40 χρόνια, των αυθαιρέτων κτισμάτων, τα οποία βρίσκονται σε περιοχές εντός σχεδίου πόλεως ή εντός ορίων οικισμών και ρύθμιση, για 20 χρόνια, αυθαιρέτων κτισμάτων, τα οποία βρίσκονται σε περιοχές εντός σχεδίου πόλεως ή εκτός ορίων οικισμών.
Για τον υπολογισμό των προστίμων, που καλούνται να καταβάλουν οι ιδιοκτήτες των αυθαιρέτων, λαμβάνονται υπόψη:
1. Η ύπαρξη οικοδομικής άδειας.
2. Η θέση του κτίσματος σε περιοχή εντός ή εκτός σχεδίου.
3. Το είδος του ακινήτου (κύρια και μοναδική κατοικία, άλλη χρήση κ.λπ.)
4. Ο τύπος της πολεοδομικής παράβασης (κατʼ επέκταση ή / και καθʼ ύψος υπέρβαση δόμησης / κάλυψης, παραβίαση πλάγιων αποστάσεων ή / και οικοδομικής γραμμής).
5. Η αυθαίρετη αλλαγή ως προς τη χρήση της οικοδομικής άδειας.
6. Η τιμή ζώνης, βάσει του συστήματος αντικειμενικών αξιών.
7. Κάθε άλλο είδος αυθαίρετης κατασκευής (π.χ. πισίνες).
8. Υπό προϋποθέσεις, κοινωνικά κριτήρια.
Με πλήρη ευθύνη του ιδιοκτήτη και του μηχανικού υποβάλλεται από τον ιδιοκτήτη, ή τον νόμιμο εκπρόσωπό του, στην αρμόδια Πολεοδομική Υπηρεσία ή στο ΚΕΠ έως 31.12.2011, φάκελος με τα εξής δικαιολογητικά:
1. Αίτηση
2. Παράβολο υπέρ του ελληνικού δημοσίου (500 ευρώ, 1000 ευρώ ή 2000 ευρώ, ανάλογα με το μέγεθος και το είδος της αυθαίρετης κατασκευής)
3. Έντυπο υπολογισμού του ειδικού προστίμου
4. Υπεύθυνη δήλωση Ν.1599/86 με τα στοιχεία της αυθαίρετης κατασκευής.
Το έντυπο υπολογισμού θεωρείται από την Πολεοδομική Υπηρεσία προσωρινά (σε περίπτωση εξόφλησης με δόσεις) ή οριστικά (σε περίπτωση εφάπαξ εξόφλησης) και με αυτό ο ιδιοκτήτης πληρώνει στις τράπεζες το πρόστιμό του.