
Του Αλέκου Α. Ανδρικάκη - [email protected]
Η προσπάθεια να αποτραπεί ο εμφύλιος στην Κρήτη
Η έκκληση των κρητικών σωματείων Αθηνών – Πειραιώς και το πρακτικό συμφιλίωσης που υπεγράφη στον Σωκαρά το 1947
Είναι τα δύσκολα χρόνια του εμφυλίου. Η Ελλάδα περνά μέρες οδύνης, σπαραγμού…
Στην Κρήτη, πάντως η εμφύλια αιματηρή διαμάχη δεν παίρνει, ευτυχώς, τις τεράστιες, αδελφοκτόνες, διαστάσεις που πήρε σε άλλες περιοχές της χώρας.
Σήμερα δεν επιχειρούμε μια περιγραφή ή ιστορική αποτίμηση της θλιβερής αυτής εποχής, που κατέληξε με χιλιάδες Έλληνες στις φυλακές και στα ξερονήσια, στα εκτελεστικά αποσπάσματα, μόνο και μόνο επειδή είχαν άλλη ιδεολογία απʼ αυτή του κυρίαρχου μετεμφυλιακού καθεστώτος. Παρουσιάζουμε όμως ντοκουμέντα για την προσπάθεια να μην πάρει στην Κρήτη ο εμφύλιος τις τραγικές διαστάσεις της υπόλοιπης Ελλάδας.
Πρόκειται για μια έκκληση των κρητικών σωματείων Αθηνών -Πειραιώς να μην εξελιχθεί και στο νησί ο εμφύλιος σπαραγμός, καθώς και ένα πρακτικό συμφιλίωσης των κατοίκων της κοινότητας Σωκαρά. Μάλιστα στο χωριό, όπως φαίνεται από το κείμενο που υπογράφηκε, συγκροτήθηκε και επιτροπή συμφιλίωσης με τη συμμετοχή των εκπροσώπων της παράταξης των Βενιζελικών και των κομμάτων που συγκροτούσαν το ΕΑΜ. Στην Κρήτη, ούτως ή άλλως, οι δυνάμεις των Λαϊκών ήταν περιορισμένες σε σχέση με την υπόλοιπη Ελλάδα, κι αυτό εξηγεί κατά έναν τρόπο το γεγονός ότι δεν μεταφέρθηκε στο νησί η ένταση του εμφυλίου της υπόλοιπης χώρας.
Τα δύο αυτά έγγραφα υπάρχουν στην προσωπική συλλογή του φιλολόγου κ. Σήφη Κοσόγλου.
Επίσης, από την ίδια συλλογή, παρουσιάζουμε ένα τρίτο έγγραφο του τότε νομάρχη Ηρακλείου Ανδρέα Νάθενα προς τους κοινοτάρχες του νομού, με το οποίο τους καλούσε να πάρουν όλα τα μέτρα ώστε «να πατάξωσιν αποτελεσματικώς την ανταρσίαν οπουδήποτε και εάν εκδηλωθή αύτη»…

Η έκκληση των κρητικών σωματείων
Η έκκληση των κρητικών σωματείων Αθηνών και Πειραιώς είχε δραματικό τόνο, όπως άλλωστε δραματικά ήταν τα γεγονότα που δίχαζαν την Ελλάδα. Είχε κυκλοφορήσει σε προκήρυξη που διανεμήθηκε στην οποία τα σωματεία καλούσαν τους Κρήτες να μην επιτρέψουν «το χώμα της Κρήτης, που είναι σκεπασμένο με δάφνες νωπές να κοκκινήση από το ελεύθερο πολύτιμο αίμα των παιδιών, των αδελφών, των πατέρων μας».
«Στα κόκκαλα των πατέρων μας που σκεπάζει το αιματοποτισμένο χώμα της Κρήτης, στο όνομα του Πανάγαθου και μεγαλοδύναμου Θεού μας, μη καταδεχθήτε εσείς οι αγνοί και υπερήφανοι πολεμιστές των παλαιών και των χθεσινών αγώνων μας για την ελευθερία, μη καταδεχθήτε να στρέψετε τα όπλα σας, ο αδελφός κατά του αδελφού, ο ήρωας ο Κρητικός κατά του άλλου Κρητικού ήρωα», ανέφερε η έκκληση, την οποία υπέγραφαν, η Παγκρήτιος Ένωσις, το σωματείο, Κρητών Διανοουμένων, η Αδελφότης Κρητών η «Ομόνοια» και «Τάλως» Καλλιθέας, το σωματείο Κρητών Σπουδαστών, Η Κρητική Αλληλεγγύη Πειραιώς, η Ένωσις Εφέδρων Κρητών, το σωματείο Κρητών Τροχιοδρομικών, ο Άγιος Ανδρέας Κοκκινιάς, το σωματείο Πυροπαθών Αμαρίου, ο Σύλλογος Ανωγειανών, ο Σύλλογος Σητειακών η «Πραισός», ο Σύλλογος Μεραμβελιωτών η «Δρήρος», η Αδελφότης Αλληλεγγύης Κρητών Αθηνών και ο Σύλλογος Βιαννιτών ο «Διαβάτης».
Το ιστορικό αυτό κείμενο, με ημερομηνία 4 Απριλίου 1947, που είχε σταλεί και στην κοινότητα Σωκαρά, όπως φαίνεται από σφραγίδα που υπάρχει πίσω μέρος, έχει ως εξής:
“EΚΚΛΗΣΙΣ ΤΩΝ ΚΡΗΤΙΚΩΝ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΑΘΗΝΩΝ - ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΚΡΗΤΙΚΟΝ ΛΑΟΝ
Τα Κρητικά Σωματεία της Αθήνας και του Πειραιά, μπροστά στην κρίσιμη κατάσταση που διαμορφώθηκε, στη Μεγαλόνησο, τις τελευταίες τούτες μέρες συγκεντρώθηκαν, σε έκτακτη σύσκεψη στα Γραφεία της “Παγκρήτιας Ενωσης” και εκτός άλλων αποφάσισαν να στείλουν την παρακάτω προκήρυξη στον Κρητικό Λαό.
Αδελφοί Κρητικοί,
Τα Κρητικά Σωματεία της Αθήνας και του Πειραιά που συγκεντρώνουν στους κόλπους των τους Κρητικούς της πρώτης πόλης της Ελλάδας και του Πειραιά, από εδώ από το άγιο έδαφος της Αθηνάς Σοφίας, της κόρης του Κρητικού Δία, την ώρα τούτη τη φοβερή που σεις αδελφοί μας στέκεστε ακόμα στην άκρη - άκρη του γκρεμνού, σας στέλνουν έντρομα τη φωνή τους και σας καλούν να σταματήσετε στην αρχή του το μεγάλο κακό, που σκοτεινός δαίμονας της σφαγής, σας σπρώχνει αδελφοί μας να κάμετε.
Στα κόκκαλα των πατέρων μας που σκεπάζει το αιματοποτισμένο χώμα της Κρήτης, στο όνομα του Πανάγαθου και μεγαλοδύναμου Θεού μας, μη καταδεχθήτε εσείς οι αγνοί και υπερήφανοι πολεμιστές των παλαιών και των χθεσινών αγώνων μας για την ελευθερία, μη καταδεχθήτε να στρέψετε τα όπλα σας, ο αδελφός κατά του αδελφού, ο ήρωας ο Κρητικός κατά του άλλου Κρητικού ήρωα.
Μην επιτρέψετε το χώμα της Κρήτης που είναι σκεπασμένο με δάφνες νωπές να κοκκινήση από το ελεύθερο πολύτιμο αίμα των παιδιών, των αδελφών, των πατέρων μας.
Ως τη στιγμή τούτη, η Κρήτη ήταν γνωστή ως ο πρώτος μέγας κανόνας εθνικής αρετής και ζωής και μια εξαίρεση τιμής για τη γαλήνη, την ομόνοια και την ευνομία που επικρατούσε από περάτου έως περάτου του Νησιού.
Το πνεύμα του “Συγκρητισμού” τη συνθήκη της πνευματικής και ηθικής ισορροπίας που βασίλευε στη Κρήτη, την αγιότατη αγάπη που συγκρατούσε σφιχτά τον ένα πλάι στον άλλο, ας μη τα φυγαδέψη ο Δράκος της εμφύλιας μάχης που πρόκειται να κάμει τα όπλα σας, όπλα αδελφοκτόνα, και να τα σκεπάση, αλλοίμονο μας από ντροπή.
Ως τώρα μέσα στην Εθνική οικογένεια της Ελλάδας και πιο πέρα, ως τα σύνορα του μεγάλου κόσμου, είμαστε γνωστοί ως ομηρικοί, μυθικοί ήρωες, υπερήφανοι, γενναίοι, αποφασιστικοί, αγαθοί και απλοί. Κανένα από τα επίθετα αυτά που μας προσδιορίζει ο κόσμος δεν έχομε δικαίωμα να το εγκαταλείψωμε μα ακόμη πιο πολύ ακούσατέ μας αδελφοί Κρητικοί ακόμη πιο πολύ δεν έχομε δικαίωμα να προδώσωμε την αρετή μας, να φύγωμε από τον εαυτό μας, να ξεχάσωμε ποιοι είμαστε και να γίνωμε αδελφοκτόνοι.
Ακούστε τη φωνή των Κρητικών Σωματείων απʼ την Αθήνα, που έχουν σύμβολο και έμβλημα και δύναμή τους τοι “Συγκρητισμό”.
Οπως την εποχή του βάρβαρου επιδρομέα μάς ένωσε ο πόθος, η πίστη μας στην ελευθερία και το μίσος κατά του καταχτητή, όμοια και τώρα στις μέρες τούτες που περνούμε, που τις γεμίζει ως τον ουρανό αντάρα και φόβος και το αίσθημα που έχουν τρομαχτική βεβαιότητα, πως κινδυνεύει συθέμελα η φυλή, όμοια και τώρα ας μας ενώση η φοβέρα του ολέθρου που έρχεται.
Ετσι μονάχα θα αντιμετωπίσωμε νικηφόρα και τιμια τη δυστυχία και την επιβουλή, από οποιανδήποτε διεύθυνση και αν οδηγείται εναντίον μας.
Εδείξατε πως ξέρωμε να συμβιώνωμε και όταν δεν έχομε την ίδια πολιτική πίστη και γίναμε μέτρο στην άλλη Ελλάδα, για την ικανότητά μας να σεβώμαστε το δικαίωμα του κάθε Κρητικού να έχη πίστη και ιδεολογία αντίθετη από τη δική μας.
Δημιουργήσαμε ένα χώρο γεωγραφικό και πνευματικό αμοιβαίας ανοχής και αναγνωρίζομε μεταξύ μας τη καλή πίστη ο ένας του άλλου.
Η προσήλωσή μας στα ανθρώπινα δικαιώματα της πολιτικής Ελευθερίας και της Κοινωνικής Δικαιοσύνης είναι λίγο πολύ μέσα στην Κρήτη, κοινό δημοτικό μας ιδανικό.
Βοηθήστε να πραγματοποιήσουμε με την ειρηνική ομόγνωμη προσπάθεια μας τους σκοπούς του σύγχρονου κοινωνικού ανθρώπου. Βοηθήστε ενωμένοι όλοι μαζί να διώξωμε τη διχόνοια και να επιδοθούμε στην ανοικοδόμηση και την οικονομική ανασυγκρότηση και την καλλιέργεια του αγρού μας.
Αδελφοί Κρητικοί,
Δεν επικαλούμαστε μονάχα τον πατριωτισμό και τη φρονιμάδα μας. Υπάρχει μια ηθική και Εθνική παντοδύναμη επιταγή που παραγγέλλει εναγώνια να διατηρήσομε την ειρήνη του τόπου μας και να μείνωμε Κρητικοί.
Συνταυτισμένοι με το βαθύτερο κεντρικό νόημα της επιταγής αυτής, αξιώνομε να σταθήτε, νʼ απομακρυνθήτε από το φρύδι του κρεμού, να δώσετε τα χέρια να ομονοήσετε και να παραμείνετε αδελφωμένοι και ενωμένοι.
Τη γη μας να τη ποτίση η ευλογία και το δρόσισμα του ουρανού και όχι να τη κάψη και να τη ξεράνη το αίτημα του αδελφοκτόνου πολέμου.
Ας καλλιεργήσωμε τη γη των γονέων μας με το αλέτρι και τον άγιο μόχθο μας. Οι ιδέες μας δεν έχουν ανάγκη να συγκρουσθούν με τα όπλα. Η δύναμή τους επιβλήθηκε ηθικά και διαρκώς καταχτά τη γη μας ειρηνικά. Ομόνοια, αγάπη, ειρήνη. Νά τι σας παραγγέλλωμε. Τα όπλα μας καθαγιάστηκαν σε ιερούς αγώνας με τους ξένους καταχτητές. Ας παραμείνουν ιερά!...
ΤΑ ΚΡΗΤΙΚΑ ΣΩΜΑΤΕΙΑ
Παγκρήτιος Ενωσις
Κρητών Διανοουμένων
Αδελφότης Κρητών η “Ομόνοια”
“Τάλως” Καλλιθέας
Κρητών Σπουδαστών
Κρητική Αλληλεγγύη Πειραιώς
Ενωσις Εφέδρων Κρητών
Κρητών Τροχιοδρομικών
Αγιος Ανδρέας Κοκκινιάς
Πυροπαθών Αμαρίου
Σύλλογος Ανωγειανών
Σύλλογος Σητειακών η “Πραισός”
Σύλλογος Μεραμβαλιωτών η “Δρήρος”
Αδελφότης Αλληλεγγύης Κρητών Αθηνών
Σύλλογος Βιαννιτών ο “Διαβάτης”.

