Της Πέλλας Λσηθιωτάκη

Eλληνες και Ιταλοί ελαιοπαραγωγοί «ενώνουν τα χέρια» σε μια κοινή προσπάθεια να αναδείξουν το έξτρα παρθένο ελαιόλαδο, απέναντι στα φθηνά υποβαθμισμένα λάδια των πολυεθνικών βιομηχανιών οι οποίες καθορίζουν διεθνείς εμπορικές τιμές του προϊόντος της τάξεως των 2,5 ευρώ και καθηλώνουν τις τιμές παραγωγού κάτω από 2 ευρώ! «Έχουμε μικρό αγροτικό κλήρο και μικρές επιχειρήσεις. Οι τιμές παραγωγού του λαδιού είναι πάρα πολύ χαμηλές. Δεν υπάρχει περίπτωση να συνεχίσουμε να παράγουμε λάδι κάτω από αυτές τις συνθήκες! Αν συνεχίσει αυτή η κατάσταση θα αναγκαστούμε να εγκαταλείψουμε την ελαιοκαλλιέργεια…». Τα λόγια αυτά ανήκουν στον πρόεδρο της Εθνικής Ομοσπονδίας 300.000 Ελαιοκαλλιεργητών της Ιταλίας Gennaro Sicolo που μίλησε σε ημερίδα στο Ηράκλειο. Στην ίδια συνάντηση μίλησαν οι επικεφαλής των Ενώσεων Πεζών, Μεραμβέλλου, Σητείας και Μυλοποτάμου, εκφράζοντας ακριβώς τις ίδιες ανησυχίες. Συμμετείχαν ακόμα ο Κώστας Στουρνάρας από το τμήμα Ελαίας του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης, ο διευθυντής Γεωργίας περιφερειακής ενότητας Ηρακλείου Γιώργος Δασκαλάκης και υπάλληλοι των τεσσάρων Ενώσεων.

Την εκδήλωση διοργάνωσε η «Άξιον Αγροτική» η οποία έφερε κοντά τους ελαιοπαραγωγούς της Κρήτης με τους συναδέλφους τους από την Ιταλία για να ενώσουν τις δυνάμεις τους, αφού όπως είπαν «μόνο εάν είμαστε ενωμένοι μπορούμε να έχουμε παρέμβαση στην αγορά. Τα βιομηχανικά λόμπι είναι πολύ ισχυρά στην Ιταλία και όλη την Ευρώπη».



Πού βρίσκεται το πρόβλημα



Όλοι ξέρουν ότι η ιταλική βιομηχανία δεν αγοράζει πια μεγάλες ποσότητες ελληνικού έξτρα παρθένου ελαιόλαδου για να κάνει τα μείγματα της. Στο παρελθόν από την Κρήτη έφευγαν καράβια με ελαιόλαδο, σήμερα μόνο μερικά βυτία όπως είπε ο επικεφαλής της «Άξιον Αγροτική» Βασίλης Ζαμπούνη. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι εξαγωγές χύμα ελαιόλαδου στην Ιταλία μειώθηκαν από 100.000 τόνους στις αρχές της δεκαετίας του ΄90 σε 65.000 τόνους σήμερα. Κι αυτό, διότι μεγάλες ισπανικές εταιρείες εξαγόρασαν τις πιο ισχυρές βιομηχανίες λαδιού της Ιταλίας. Και τα νέα «αφεντικά» νοιάζονται να πουλήσουν στη διεθνή αγορά όσο το δυνατόν μεγαλύτερες ποσότητες φθηνού λαδιού, που ουδεμία ποιοτική σχέση έχει με το εξτρίσιμο ελαιόλαδο. Όπως ήταν επόμενο οι ισπανικές εταιρείες που εξαγόρασαν τις ιταλικές εμφιαλώνουν κυρίως ισπανικό λάδι, ασκώντας ισχυρές πιέσεις στις τιμές παραγωγού. Ο πρόεδρος της Ιταλικής Ομοσπονδίας Ελαιοκαλλιεργητών Gennaro Sicolo ήταν χθες ξεκάθαρος: «Αν συνεχίσουν τα πράγματα ως έχουν θα εγκαταλείψουμε το προϊόν».



Πτώση κατά 80% της τιμής του ελληνικού λαδιού



Ξεκάθαρη όμως είναι ως γνωστό η κατάσταση και στην Ελλάδα, την οποία βιώνουν οι ελαιοπαραγωγοί. Ο Βασίλης Ζαμπούνης μίλησε με αριθμούς: Οι τιμές παραγωγού του ελαιόλαδου έχουν μειωθεί κατά 80% σε σύγκριση με τα τέλη της δεκαετίας του ΄80. Πιο συγκεκριμένα, την τελευταία διετία οι τιμές παραγωγού του έξτρα παρθένου ελαιόλαδου κυμάνθηκαν μεταξύ 2 και 2,40 ευρώ. Στα τέλη της δεκαετίας του ΄80 οι τιμές ήταν μεταξύ 2,5-3 ευρώ στον παραγωγό. Αν πάρουμε υπόψη τον πληθωρισμό (με…σημερινά χρήματα δηλαδή) αυτή η τιμή παραγωγού αντιστοιχεί σήμερα σε 10 ευρώ το κιλό! Με λίγα λόγια: Ο παραγωγός στα τέλη της δεκαετίας του ΄80 απολάμβανε 10 ευρώ το κιλό (σημερινά λεφτά) και ο σύγχρονος αγρότης μόλις 2-2,40 ευρώ, βάσει επίσημων στοιχείων. Πώς λοιπόν αυτός ο παραγωγός να μη θέλει να εγκαταλείψει τη γη του;

Την ίδια περίοδο η Ισπανία έχει αυξήσει την παραγωγή της από 0,400 εκατ. τόνους σε 1,5 εκατ. τόνους, ενώ αυξητική είναι η πορεία και σε τρίτες χώρες. Η ποιότητα του ισπανικού λαδιού έχει βελτιωθεί, πράγμα που σημαίνει ότι δίδεται περιθώριο μειγμάτων με ισπανικό λάδι, όταν οι ποιοτικές απαιτήσεις δεν είναι ιδιαιτέρως υψηλές.



«Κλειδί» η ανάδειξη της ποιότητας



Αυτό που είπαν ο Gennaro Sicolo, ο επίσης Ιταλός Pierpaolo Janone που έχει ρόλο επιστημονικού συμβούλου στη CNO (Ιταλική Ομοσπονδία Ελαιοκαλλιεγητών), οι επικεφαλής των τεσσάρων συνεργαζόμενων Ενώσεων της Κρήτης και ο επιστημονικός σύμβουλος τους Βασίλης Ζαμπούνης, είναι ότι η λύση του προβλήματος βρίσκεται στην εξασφάλιση της ποιότητας του ελαιόλαδου, την ανάδειξη της και το «χτίσιμο» σχέσεων εμπιστοσύνης μεταξύ παραγωγών και καταναλωτών στη διεθνή αγορά. Πρόκειται δηλαδή για μια δύσκολη υπόθεση.

Καταρχήν στον τομέα της ποιότητας, ο Gennaro Sicolo είπε ότι οι προδιαγραφές που θέτουν για το ίδιο τους το προϊόν οι ελαιοκαλλιεργητές της Ιταλίας είναι οξύτητα μέχρι 0,35, υπεροξείδια έως 12mg/kg και αλκυλεστέρες έως 70mg/kg. Αυτά είναι σύμφωνα με τους Ιταλούς αλλά και τους Έλληνες παραγωγούς τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του εξτρίσιμου παρθένου ελαιόλαδου, με τα άριστα οργανοληπτικά στοιχεία. Πώς επιτυγχάνεται η ποιότητα; Εντελώς επιγραμματικά με την ολοκληρωμένη καλλιέργεια, την κοινή άλεση και την εφαρμογή (όχι μονάχα την ύπαρξη) προτύπων κατά ISO 22000 και HACCP.

Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι οι ελαιοπαραγωγοί μπορούν να δώσουν συγκεκριμένη απάντηση στο ερώτημα των καταναλωτών γιατί το δικό τους προϊόν είναι πιο ακριβό από αυτό των πολυεθνικών βιομηχανιών: Επειδή είναι ένα αποδεδειγμένα ποιοτικό προϊόν με άριστα οργανοληπτικά στοιχεία. Με λίγα λόγια, είναι ένα άλλο προϊόν! Έτσι θα μπορούν να πουλάνε πιο ακριβά, εξασφαλίζοντας εισόδημα ικανό για να ζήσουν από αυτή τη δουλειά.



Τι είναι η ιχνηλασιμότητα του ελαιόλαδου;



Μία σύγχρονη επιχείρηση που θέλει με σοβαρότητα να απευθυνθεί στη διεθνή αγορά, δεν μπορεί παρά να ξέρει από πού προέρχεται και πού καταλήγει κάθε παρτίδα του προϊόντος που διαθέτει. Για παράδειγμα, αν σε σούπερ μάρκετ της Ν. Υόρκης βρεθεί μία φιάλη με ελαιόλαδο το οποίο έχει υψηλή περιεκτικότητα σε χημικά, η ελληνική επιχείρηση που το διαθέτει χρειάζεται να μπορεί να εντοπίσει το πρόβλημα και να αποσύρει από άλλα σούπερ μάρκετ φιάλες της ίδιας παρτίδας. Χρειάζεται δηλαδή η επιχείρηση αυτή να ξέρει από πού προήλθε το λάδι που κατέληξε στο συγκεκριμένο σούπερ μάρκετ, κατά συνέπεια γιατί βρέθηκε με υψηλή περιεκτικότητα, πού είναι η εστία του προβλήματος και ποια η λύση του. Αυτό ακριβώς γίνεται με την ιχνηλασιμότητα του προϊόντος. Και οι τέσσερις Ενώσεις της Κρήτης (Σητείας, Μεραμβέλλου, Πεζών και Μυλοποτάμου) έχουν τη δυνατότητα να παρακολουθούν την πορεία του προϊόντος τους από το χωράφι στο ράφι, με τη συμβολή της «Άξιον Αγροτική» και της εξειδικευμένης εταιρείας PROTYPON MEPE, ο εκπρόσωπος της οποίας Γιάννης Καλτσής μίλησε στην προχθεσινή συνάντηση. Ο κ. Καλτσής αναφέρθηκε αναλυτικά στα προβλήματα που συνάντησαν οι Ενώσεις μέχρι να καταφέρουν να «ιχνηλατούν» το προϊόν τους, τις αδυναμίες και τις προοπτικές τους.

Στο θέμα της ιχνηλασιμότητας υπάρχει και η θετική πλευρά: Μπορούν οι καταναλωτές από την πλευρά τους να ελέγχουν από πού προέρχεται το προϊόν που φθάνει στο τραπέζι τους.



Στα κινητά σας το…λιόφυτο του λαδιού που τρώτε!



Οι εκπρόσωποι των Ιταλών ελαιοπαραγωγών Cennaro Sicolo και Pierpaolo Janone έδωσαν ιδιαίτερη έμφαση στο θέμα της ενημέρωσης των καταναλωτών με την ιταλική πλευρά να διαθέτει σημαντικά ποσά για το σκοπό αυτό. «Χρειάζεται να μάθουν οι καταναλωτές ότι μπορούν να γνωρίζουν από ποιο ελαιώνα και ελαιουργείο προέρχεται το λάδι που καταναλώνουν. Έτσι νοιώθουν εμπιστοσύνη στο προϊόν» επεσήμανε ο Cennaro Sicolo.

Πώς όμως ένας καταναλωτής για παράδειγμα από την Αγγλία θα γνωρίζει τον…ελαιώνα που προέρχεται το λάδι που βάζει στη σαλάτα του; «Υπάρχουν τρόποι» σύμφωνα με τον Διονύση Κοζάκη της εταιρείας Data & Control Systems ΕΠΕ. Ο κ. Κοζάκης αναφέρθηκε σε συγκεκριμένα παραδείγματα που έχουν ήδη εφαρμοστεί από επιχειρήσεις της Κρήτης:

-Μέσω ίντερνετ. Πιο συγκεκριμένα, ο καταναλωτής θα βλέπει στην ετικέτα κάποιους κωδικούς τους οποίους θα πληκτρολογεί στην ιστοσελίδα της εταιρείας και «θα βγαίνει» στην οθόνη η περιοχή στην οποία βρίσκεται ο ελαιώνας από τον οποίο προέρχεται το προϊόν. Π.χ. Ελαιόκαρπος από ελαιώνα των Αγιών Παρασκιών, έκθλιψη από το ελαιουργείο Καλλονής της Ένωσης Πεζών, τυποποίηση από Ένωση Πεζών.

-Μία επιχείρηση της Κρήτης μάλιστα τοποθέτησε χάρτινο «καπελάκι» στις φιάλες της στα σούπερ μάρκετ, με την ένδειξη «Ιχνηλατίστε το ελαιόλαδο τώρα!». Οι πελάτες αξιοποιούσαν το ειδικό μηχάνημα (είναι όπως αυτό του barcode) και έβλεπαν από πού προερχόταν το λάδι που θα αγόραζαν. Η αποδοχή ήταν μεγάλη!

-Η πιο προηγμένη μορφή ηλεκτρονικής ενημέρωσης των καταναλωτών είναι τα qr codes. Πρόκειται για την προηγμένη μορφή των barcodes που παρέχουν κωδικοποιημένες πληροφορίες με τη χρήση του κινητού τηλεφώνου. Ο καταναλωτής λοιπόν π.χ. από το Παρίσι βρίσκεται στο σούπερ μάρκετ και βλέπει μία φιάλη λαδιού της Ένωσης Σητείας με συγκεκριμένη ένδειξη qr code (είναι περίπου όπως το barcode). Παίρνει το κινητό του (smart phone), το περνάει πάνω από το qr code και διαβάζει ένα κείμενο (256 χαρακτήρων) με όλες τις πληροφορίες σχετικά με το προϊόν που αγοράζει όπως ότι το λάδι έχει οξύτητα 0,2, υπεροξείδια 12 κλπ. ο ελαιόκαρπος προέρχεται από ελαιώνα στις Λιθίνες και η έκθλιψη του έγινε από το συνεταιριστικό ελαιουργείο της περιοχής και η εμφιάλωση από την Ένωση Σητείας.



Άγνοια ή σκοπιμότητα;



Όλα τα παραπάνω γίνονται μέσω του κοινοτικού κανονισμού 867/2008 σε συνεργασία των τεσσάρων Ενώσεων της Κρήτης με την Ιταλική Ομοσπονδία Ελαιοκαλλιεργητών και με επιστημονικό σύμβουλο (από ελληνικής πλευράς) την «Άξιον Αγροτική». Είναι το λεγόμενο πρόγραμμα των Οργανώσεων Ελαιουργικών Φορέων συνολικού προϋπολογισμού 100 εκατ. ευρώ για την Ελλάδα την τελευταία τριετία όπως είπε ο κ. Στουρνάρας από πλευράς υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης. Ένα μικρό ποσό από αυτά τα χρήματα δόθηκε για τις προαναφερθείσες δράσεις που όπως φαίνεται είναι ιδιαιτέρως χρήσιμες.

Άλλες δραστηριότητες έχουν η ΠΑΣΕΓΕΣ, η Διεπαγγελματική Ελαιόλαδου και διάφορες εταιρείες συμβούλων επιχειρήσεων.

Τον ίδιο κανονισμό αξιοποιούν και οι Ιταλοί που όπως είπαν δίνουν έμφαση στα εξής: Ποιότητα, καταγραφή αγοράς (καταγράφουν ηλεκτρονικά τις ποσότητες που παράγονται, αποθηκεύονται, πωλούνται κάθε χρόνο), ιχνηλασιμότητα, ενημέρωση των καταναλωτών.

Ιδιαίτερη έμφαση από πλευράς χρηματοδοτήσεων έδωσαν οι Ιταλοί στην ενημέρωση των καταναλωτών της διεθνούς αγοράς. Το ιταλικό υπουργείο Γεωργίας, ενέκρινε τις σχετικές δράσεις του κοινοτικού προγράμματος.

Αντίθετα, το ελληνικό υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης είχε απορρίψει τις προτάσεις για δαπάνες του κοινοτικού προγράμματος σε δράσεις ενημέρωσης των καταναλωτών….

«Δίνουμε βαρύτητα στην ενημέρωση των καταναλωτών, ότι πράγματι μπορούν να γνωρίζουν από πού προέρχεται το προϊόν που αγοράζουν και ποια είναι τα οργανοληπτικά στοιχεία του, τόνισε ο Gennaro Sicolo και κατέληξε λέγοντας: «Ο ανταγωνισμός στην ενημέρωση των καταναλωτών είναι σκληρός. Στην Ινδία που είναι μία αναδυόμενη αγορά κάποιοι (σ.σ. προφανώς η ιδιωτική βιομηχανία) πέρασαν στο καταναλωτικό κοινό την άποψη ότι το…πυρηνέλαιο είναι το πιο κατάλληλο και υγιές για την κουζίνα τους. Σκεφτείτε τι φθορά υπέστη το έξτρα παρθένο ελαιόλαδο!».