Του Νίκου Τσαγκαράκη

Από τις 11 έως τις 20 Μαρτίου θα πραγματοποιηθεί φέτος στη Θεσσαλονίκη το 13ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης – Εικόνες του 21ου Αιώνα, που γιορτάζει για δέκατη τρίτη συνεχή χρονιά την ανήσυχη τέχνη του ντοκιμαντέρ. Μέσα από ένα πολυσυλλεκτικό πρόγραμμα, το οποίο περιλαμβάνει ταινίες τεκμηρίωσης από όλο τον κόσμο, καθώς και παράλληλες δράσεις (ημερίδες, masterclasses, ομιλίες, συνέδρια, εκθέσεις) το Φεστιβάλ φιλοδοξεί να ενημερώσει, να ευαισθητοποιήσει και να κινητοποιήσει το κοινό, γύρω από κρίσιμες θεματικές που απαιτούν την κριτική στάση και την ενεργή συμμετοχή του.

Το φεστιβάλ φέτος θα ξεκινήσει με την ταινία «Καναρίνι μου γλυκό» («My Sweet Canary»), του Ρόι Σερ, που ανιχνεύει τη γοητευτική ζωή και τη μουσική πορεία της Ρόζας Εσκενάζι, της θρυλικής μορφής του ρεμπέτικου. Τρεις νέοι μουσικοί πραγματοποιούν ένα οδοιπορικό, από την Κωνσταντινούπολη στην Θεσσαλονίκη και την Αθήνα, ακολουθώντας τα μουσικά ίχνη της ερμηνεύτριας, αποκαλύπτοντας τις κοινωνικοπολιτικές προεκτάσεις του ρεμπέτικου ως φαινόμενο, περιδιαβαίνοντας τις σύγχρονες μουσικές σκηνές, όπου αναβιώνουν παγκοσμίως τα τραγούδια της Ρόζας Εσκενάζι.

Όσον αφορά τα αφιερώματα του φεστιβάλ, το ένα απʼ αυτά θα αφορά το έργο του σπουδαίου Ουκρανού δημιουργού Σεργκέι Λοζνίτσα, ο οποίος θα παρευρεθεί στη διοργάνωση, αλλά και στο έργο της πολυβραβευμένης Τσέχας ντοκιμαντερίστριας Χελένα Τρεστίκοβα. Το αφιέρωμα στον Λοζνίτσα περιλαμβάνει συνολικά 11 ταινίες, ενώ στο πλαίσιο του αφιερώματος στην Τρεστίκοβα, θα προβληθούν 10 αντιπροσωπευτικά ντοκιμαντέρ της.

Παράλληλα, εν όψει της διοργάνωσης των Παγκόσμιων Αγώνων Special Olympics 2011 στην Αθήνα, το 13ο ΦΝΘ πραγματοποιεί αφιέρωμα με τίτλο «Έτσι είμαι – Ανατρέποντας προκαταλήψεις», με ντοκιμαντέρ που αναδεικνύουν την ξεχωριστή πραγματικότητα των ατόμων με αναπτυξιακές και νοητικές δυσλειτουργίες. Οι ταινίες του αφιερώματος αποστασιοποιούνται από τα συνήθη, ʽκλινικούʼ χαρακτήρα, ντοκιμαντέρ με ανάλογη θεματολογία. Αντίθετα ρίχνουν φως στην προσωπικότητα και την καθημερινότητα των συγκεκριμένων ατόμων και των κοντινών τους ανθρώπων. Από τη μία, αναδεικνύονται οι δυσκολίες στην επικοινωνία, η πάλη για κοινωνική ενσωμάτωση και η ανεπάρκεια υποστηρικτικών πρακτικών. Από την άλλη όμως, δείχνουν ότι η στήριξη από συγγενικά και φιλικά πρόσωπα, το ταλέντο, η δύναμη ψυχής και οι επιθυμίες αυτών των ανθρώπων, υπερνικούν τα προβλήματα και τις προκαταλήψεις.

Επιπλέον, το ελληνικό τμήμα της διοργάνωσης τιμά την Κυριακή Μάλαμα, μια δημιουργό που έχει χαράξει στο ντοκιμαντέρ τις δικές της διαδρομές, που την οδήγησαν από την Ελλάδα, την Αλβανία και την Κύπρο, έως την Τουρκία, την Παλαιστίνη και το Ισραήλ. Διατηρώντας πάντα έναν προσανατολισμό ανθρωποκεντρικό, αναδεικνύει μέσα από το φακό της μείζονα πολιτικοκοινωνικά ζητήματα, αναζητώντας πάντα την αφανή πλευρά των πραγμάτων.

Τέλος, σημαντική θέση στο πρόγραμμα του φεστιβάλ κατέχει το αφιέρωμα στη Μέση Ανατολή, με ταινίες που σκιαγραφούν την ιδιαίτερη φυσιογνωμία της περιοχής και με επίκεντρο κοινωνίες σε αναβρασμό και μέρη που συνταράσσονται σε καθημερινή βάση. Το αφιέρωμα περιλαμβάνει 9 ντοκιμαντέρ πρόσφατης παραγωγής, από χώρες όπως το Ισραήλ, ο Λίβανος, η Συρία, αλλά και οι ΗΠΑ, η Γαλλία και η Νορβηγία.

Αιχμηρή πολιτική, ισλαμισμός και εθνικές κρίσεις, πόλεμος και μετανάστευση, ακραίες διέξοδοι και προσωπικοί άθλοι, καθώς και η τέχνη ως αντίβαρο στη διάλυση, εναλλάσσονται θεματικά, αναδεικνύοντας την ξεχωριστή φυσιογνωμία της Μέσης Ανατολής.