Μια παραμονή μου εν Ελλάδι προς σπουδήν των συχνά παρουσιαζομένων εσχάτως κρουσμάτων πανώλους και προς εξέτασιν της νόσου Κάλα-Αζάρ, μοι παρέσχε την ευκαιρίαν να ενασχοληθώ και με την λέπραν. Από αιώνων ενδημεί η νόσος αύτη εις την Βαλκανικήν Χερσόνησον, και σήμερον ακόμη υπάρχουσιν εις την Στερεάν Ελλάδα και τας Νήσους πολλοί λεπροί. Διακόσιοι περίπου λεπροί έχουσιν απομονωθή εν Σπιναλόγκα της Κρήτης. Είναι το μόνον εν Ελλάδι υπάρχον επί του παρόντος Λεπροκομείον. Επαίται, πτωχοί πρόσφυγες εκ Μικράς Ασίας και γενικώς λεπροί, οίτινες είναι βάρος εις το Κράτος ή τας Κοινότητας αποστέλλονται αυτόθι υπό των Αρχών. Το μεγαλύτερον όμως μέρος των ασθενών ζη διεσπαρμένον εις όλην την χώραν, μόνοι των ή με τους συγγενείς των, ως επί το πλείστον υπό τας πλέον ανθυγιεινάς συνθήκας, τας οποίας μπορεί κανείς να φαντασθή. Μόνον δε όταν τα συμπτώματα της νόσου έχουν προχωρήση και καθιστούν τούτους απαισίους την όψιν, τότε μεταφέρονται εις Σπιναλόγκαν και εκ τούτων τινές μόνον. Ιδίως ζουν πολλοί λεπροί εν Πελοποννήσω, εις την περιφέρειαν Μεγαλουπόλεως, εν Θεσσαλία παρά τον Βόλον και εις τας νήσους π.χ. εν Μυτιλήνη.
Ότε κατά Οκτώβριον του 1924 ομού μετά του Καθηγητού κ. Αραβαντινού ανεζητούσαμεν κρούσματα Κάλα-Αζάρ εις την περιφέρειαν του Βόλου συνηντήσαμεν επί παραδείγματι εις το χωρίον Μηλιές 25 χιλ. ανατολικώς του Βόλου μια οικογένεια λεπρών. Πατήρ, μήτηρ και ο μόνος ζων υιός των έπασχον εξ οζώδους λέπρας. Ο τριακονταπενταετής ούτος υιός των είχεν υπανδρευθή προ ολίγων ετών με μίαν υγιά γυναίκα και αυτή επαρουσίαζεν ήδη μίαν ύποπτον ρινίτιδα, ερύθημα, εξοίδησιν, και επιπολαίας εξελκώσεις του βλεννογόνου της ρινός. Δυστυχώς κατέστη αδύνατον να προβώμεν εις εξέτασιν του ρινικού εκκρίματος και να αναζητήσωμεν βακίλλους της λέπρας.
Τον ολικόν αριθμόν των λεπρών εν Ελλάδι είναι δύσκολον να υπολογίση τις. Μόνον εν Κρήτη κατά την γνώμη των εντοπίων ιατρών υπάρχουν περί τους τετρακοσίους εγκατεσπαρμένοι μεταξύ των κατοίκων. Η Κρήτη από της αρχαιότητος ήτο γνωστή ως μια των χειρίστων εστιών της λέπρας. Η Ενετική και Τουρκική κυριαρχία δεν εμερίμνησαν δια την καταπολέμησιν του κακού. Αρχαιότεροι επισκέπται της νήσου όπως επί παραδείγματι ο Σίμπερ κατά το έτος 1817 αναγράφουσιν, ότι ο αριθμός των λεπρών εν Κρήτη ανήρχετο εις τους χιλίους περίπου και ότι εκάστη των μεγάλων πόλεων είχεν εν προάστειον εις το οποίον έζων οι λεπροί. Ο Ελερς όστις προσέφερεν μεγάλας υπηρεσίας δια την έρευναν της λέπρας εις την Βαλκανικήν Χερσόνησον είχεν επισκεφθή ακόμη κατά το έτος 1900 αυτά τα προάστεια των λεπρών εν Χανίοις, Ρεθύμνη και Ηρακλείω. Περιελάμβανον 360 λεπρούς εν συνόλω. Επέστησε την προσοχήν των αρχών, ότι μια τοιαύτη απομόνωσις ήτο μόνον εικονική. Οι λεπροί καθʼ όλην την ημέραν περιήρχοντο την πόλιν επαιτούντες ανά τας οδούς άλλοι δε εκ τούτων εμπορεύοντο μετά των υγιών κατοίκων. Κατά τας περιοδείας του ανά το εσωτερικόν της νήσου ανεύρεν εις τα διάφορα χωρία άλλους τόσους λεπρούς, όσοι ήσαν και εις τα προάστεια των πόλεων (περί τους 600 εις όλην την νήσον).
Ο Ελερς κατά το 1901 έκαμεν πρότασιν εις την Κρητικήν Κυβέρνησιν να συναθροίση όλους τους λεπρούς και να τους μεταφέρη προς απομόνωσιν εις την προς τούτο κατάλληλον νησίδα Σπιναλόγκαν. Τούτο και συνέβη τα προάστια των πόλεων εκαθαρίσθησαν από τους λεπρούς και εξηφανίσθησαν από τους οδούς των κρητικών πόλεων οι λεπροί επαίται. Από του 1904 και εντεύθεν η Σπιναλόγκα χρησιμεύει ως λεπροκομείον της Κρήτης, βραδύτερον δε και όλης της Ελλάδος.
Αλλά, ως ανωτέρω είπον, η απομόνωσις των λεπρών δεν διενεργείται αυστηρώς.
Εν Χανίοις, πρωτεύουσαν της Κρήτης, επί παραδείγματι μοι επέδειξεν ο Νομίατρος κ. Παπαντωνάκης, λόγου σχετικού γενομένου, μίαν λεπράν. Ητο μια εικοσαπενταέτις γυνή δια την οποίαν είχεν εγερθή δίκη διαζυγίου εκ μέρους του ανδρός της από τον οποίον είχον αποκρύψη την νόσον της. Δεν υπήρχεν αμφιβολία, ότι επρόκειτο περί λεπράς. Ιδιάζουσαι ερυθραί κηλίδες όμοιαι προς ερύθημα εις τον κορμόν, το πρόσωπον και τα άκρα, αναισθησίαι εις ωρισμένα σημεία του δέρματος και ανεύρεσις βακίλλων της λέπρας επί επιπολαίων ελκών του βλεννογόνου της ρινός έθετον ασφαλή την διάγνωσιν.
Εις την επιθυμίαν μου, όπως επισκεφθώ το Λεπροκομείον Σπιναλόγκας καθώς επίσης και δια τας άλλας μου μελέτας, εφάνησαν προθυμώτατοι και μοι ήλθον φιλικώτατα αρωγοί ο Διευθυντής του Υπουργείου εν Αθήναις κ. Κοπανάρης, ο Γεν. Διοικητής Κρήτης και ο Νομίατρος κ. Περάκης. Παρεκλήθην να μελετήσω μερικά ζητήματα δια τα οποία κατωτέρω θα ομιλήσω και να τους κάμω προτάσεις σχετικώς με τα μέτρα τα οποία δέον να ληφθώσι προς καταπολέμησιν της λέπρας.
Εις το Λεπροκομείον Σπιναλόγκας μεταβαίνει κανείς μετά δυσκολίας. Τούτο ευρίσκεται επί ενός παλαιού φρουρίου της ομωνύμου νησίδος, κειμένης εις τον βορρειονατολικόν κόλπον της Νήσου, Μεραμβέλλον. Η συγκοινωνία διʼ ατμοπλοίου εξ Ηρακλείου προς τον Αγιον Νικόλαον, την μόνην Κωμόπολιν εν τω κόλπω του Μεραμβέλλου και από την οποίαν απέχει η Σπιναλόγκα δια λέμβου 3 ώρας, δεν είναι τακτική. Δια την επιστροφήν μου ηναγκάσθην να κάμω το δια ξηράς ταξείδι δια μέσου χαραδρών και ορέων της Κρήτης, μέσω Νεαπόλεως, Χερσονήσου (περί τα 70 χιλ. πορείας διʼ ημιόνου). Αυτός είναι ο λόγος δια τον οποίον κατά την τελευταίαν εικοσαετίαν πλην Γάλλων τινών στρατιωτικών ιατρών της κατοχής, ουδείς ξένος ιατρός επεσκέφθη την Σπιναλόγκαν.
Επάνω εις τους αποτόμους βράχους της θαλάσσης, περιβαλλομένη από ισχυρά καλώς διατηρούμενα τείχη και φρούρια, κείται η κατερειπωμένη αυτή πόλις εις τον μυχόν του κόλπου. Μέχρι του 1900 η Σπιναλόγκα ήτο μια ωχυρωμένη πόλις, εν φρούριον με 3.000 τούρκους κατοίκους. Αύτη κατά τας κρητικάς επαναστάσεις δια την ανεξαρτησίαν, εγκαταλείφθη υπό τούτων και από 13 Οκτωβρίου 1904 χρησιμεύει η συν τω χρόνω κατερειποθείσα αυτή πόλις ως τόπος παραμονής των διακοσίων και πλέον λεπρών. Επί της απέναντι παραλίας, απεχούσης περί τα 800 μέτρα της νησίδος, κείται ο συνοικισμός Πλάκα, όπου εδρεύει η Διοίκησις του Λεπροκομείου. Ενταύθα κατοικεί άπαν το προσωπικό, ο ιατρός, ο γραμματεύς του, δύο φύλακες και τρεις λεμβούχοι, οίτινες εκτελούν και την μετά της νησίδος συγκοινωνίαν.
Η πρώτη διαδρομή δια μέσου των κατεστραμμένων δρόμων της νεκράς πόλεως αφίνει εις τον επισκέπτην βαθειάν εντύπωσιν. Παρέχει την εικόνα της απαισίας ζωής των λεπρών ενταύθα. Δεξιά και αριστερά ίστανται ή κάθηνται ούτοι προ των οικιών με τα απαισίως ακρωτηριασμένα άκρα των και τας φρικώδεις όψεις των, κατά το μάλλον και ήττον εις όλους ομοίως αλλοιωμένας (λεόντειος όψις, σατυρίασις). Εδω μεν άλλοι ασθενείς με τελείως κατεστραμμένην την ρίνα εις την οποίαν μόνον μια χαίνουσα κοιλότης παραμένει, εκει δε άλλοι απαίσιοι την όψιν εν μέρει τυφλοί περιβαλλόμενοι από σμήνη μυών. Νέοι και γέροντες, γυναίκες και άνδρες, ασθενείς ελαφρώς και βαρέως ατενίζουν με κατάπληξιν τον ξένον ο οποίος τους επισκέπτεται εις την λεπράν των πόλιν. Βωβοί, με μίαν νεκρικήν σιγήν στέκονται εις τους τοίχους των σπιτιών τών ή κάθηνται εις τα θύρας και τα παράθυρα. Ενας νοσοκόμος προηγείται της μικράς ακολουθίας επί κεφαλής της οποίας εγώ βαδίζω και με ένα κατοβρεχτήρι, το οποίον είναι γεμάτο από διάλυσιν φαινικού οξέως καταβρέχει δεξιά και αριστερά τον δρόμον. Με το κατάβρεγμα όμως αυτό δεν κατορθούται να εξουδετερωθή η απαισία οσμή που βγάζουν οι λεπροί. Σε μια μικρά πλατεία μας αντικρύζει εις ιερεύς φέρων το θρησκευτικόν του ένδυμα. Καθʼ ην στιγμήν ετοιμάζομαι να του δώσω το χέρι μου και τον χαιρετίσω μου το τραβά ένας εκ της συνοδείας μου λέγοντάς μου: “Και αυτός είναι λεπρός”. Κανείς δεν τολμά να εγγίση τους λεπρούς!! Σιγά σιγά, λύεται η απαισία σιγή και με ταις βραχνές, χαρακτηριστικές, σαν κρωγμές, φωνές των μας παραπονούνται οι λεπροί πικρώς δια την απομόνωσίν των και προ παντός, διότι δεν τους γίνεται καμμία θεραπεία ή τουλάχιστον δεν γίνονται εις αυτούς περάματα να βελτιωθή ή να σταματίση η νόσος των.
Διαρκώς κάθε χρόνο ο ιατρός του Νοσοκομείου και ο Νομίατρος προσπαθούν και ζητούν να τους αποσταλούν φάρμακα είτε από την Κυβέρνησιν, είτε από ξένας οργανώσεις, δυστυχώς όμως εις μάτην.
O ατυχής ελληνοτουρκικός πόλεμος με τας λυπηράς συνεπείας του και προηγουμένως ο παγκόσμιος πόλεμος και οι Βαλκανικοί πόλεμοι, ημπόδισαν μέχρι σήμερον εις το να ληφθώσι υπʼ όψιν και ικανοποιηθώσι οι αιτήσεις των άνω ρηθέντων.
Οι λεπροί απασχολούνται με την διατήρησιν των οικιών των, των μικρών κηπαρίων, τα οποία έχουσι και με την παρασκευήν της τροφής των, ήτις χορηγείται εις είδος και μεταφέρεται δια λέμβου υπό της Διευθύνσεως. Η Κυβέρνησις παρέχει ημερησίως εις έκαστον λεπρόν δια τροφοδοσίαν του 10 δραχμάς. Εν συνόλω δαπανώνται δια το λεπροκομείον ετησίως 800.000 δραχμαί.
Εις όλην την πόλιν δεν υπήρχεν δυστυχώς κανέν κατάλληλον μικρόν διαμέρισμα δια να εξετάσω τους ασθενείς. Ούτως εχρειάσθη να διαρρυθμισθή προχείρως μια αυλή δια να μπορέσω να εξετάσω εκεί και να μελετήσω τας διαφόρους και ποικίλας εικόνας της νόσου των δυστυχισμένων αυτών ασθενών. Μεταξύ των 210 λεπρών υπερτερούν κατά τι των γυναικών οι άνδρες. Οι περισσότεροι τούτων είναι ηλικίας 35-50 ετών, υπάρχουσιν όμως μεταξύ αυτών και τινες νέοι άνδρες και γυναίκες (ο νεώτερος 16 ετών και η πλέον νεαρά 25 ετών) καθώς επίσης και ηλικιωμένοι μέχρι 70 και 75 ετών. Η δύναμις των λεπρών παραμένει πάντοτε η ιδία, 200-250. Κατʼ έτος αποθνήσκουν περί τους 30 και εισάγονται εξ ίσου άλλοι τόσοι νέοι. Πάντες οι κάτοικοι της νήσου είναι λεπροί πλην τεσσάρων ηλικιωμένων γυναικών, αίτινες εθελουσίως ηκολούθησαν εις το Λεπροκομείον τους οκείους των. Εν μέρει αύται παρέμειναν μετά τον θάνατον των συζύγων των ως πλύντριαι εν Σπιναλόγκα. Και αι τέσσαρες εξωτερικώς δεν παρουσιάζουν συμπτώματα της λέπρας. Μια ενδιαφέρουσα περίπτωσης είναι και η μία εξ αυτών η εξηκοντούτης πλύντρια, ήτις προς 35 ετών είχεν υπανδρευθή. Ολίγον μετά τον γάμον των επαρουσιάσθησαν εις τον άνδρα της τα πρώτα συμπτώματα οζώδους λέπρας. Ως εκ τούτου έπρεπε να απομονωθή. Οτε όμως αύτη ήθελε να τον συνοδεύση εις το Λεπροκομείον και να παραμένη μαζύ του, της απηγορεύθη αυστηρώς το τοιούτον. Δια να το κατορθώση όμως παρουσία του ιατρού έκοψεν το χέρι της και εις την σχηματισθείσαν πληγήν έτριψε πίον και αίμα από τας πληγάς του λεπρού ανδρός της. Τοιουτοτρόπως κατόρθωσεν να παραμένη με τον άνδρα της εις την νεκράν πόλιν. Μετά 10 έτη απέθανεν ο άνδρας της συνεπεία της βαρείας λέπρας από την οποίαν έπασχεν. Η χήρα παρέμεινεν μεταξύ των λεπρών και βραδύτερον υπανδρεύθη με ένα άλλον λεπρόν. Παρʼ όλον ότι η γυναίκα αύτη, πλην του αυτεμβολιασμού, παρέμεινεν ως πλύντρια και ως σύζυγος δύο λεπρών και ευρίσκετο εις διαρκή επαφήν με τους λεπρούς, κλινικώς ουδέν σύμπτωμα της νόσου επαρουσίασεν. Ο Καθηγητής εν Αθήναις κ. Φωτεινός ήδη προ δεκαετίας είχεν επιστήση την προσοχήν επί του περιστατικού τούτου. Ενήργησεν εξέτασιν του αίματος κατά Βάσσερμαν επί 204 λεπρών της Σπιναλόγκας. Αι 115 αντιδράσεις ήσαν θετικαί, επί 89 δε λεπρών ήσαν αρνητικαί. Η κατά Βάσσερμαν αντίδρασις του αίματος της άνω ρηθείσης πλυντρίας υπήρξε όπως και των περισσοτέρων άλλων λεπρών θετική. Και τότε εξωτερικώς ουδέν απολύτως σύμπτωμα της λέπρας επαρουσίαζεν και εγώ ύστερα από 11 χρόνια ουδέν απολύτως το νοσηρόν ή το ύποπτον λέπρας ανεκάλυπτα επί της εξηκοντούτιδος ταύτης υγιούς και σωματώδους γυναικός.
Μια περίπτωσις όμως μολύνσεως εν Σπιναλόγκα υπάρχει: Πρόκειται περί ενός λεμβούχου υγιούς προηγουμένως (όστις όμως κατήγετο από ένα χωρίον εις το οποίον ήσαν λεπροί) όστις (σ.σ. Ο μολυνθείς ήταν ο Ιωάννης Ν. Πασχαλάκης, απʼ την Τουρλωτή Σητείας, και του οποίου συγγενείς είχαν προσβληθεί χρόνια πριν απʼ την ίδια ασθένεια) εις ηλικίαν 35 ετών επαρουσίασεν μίαν λεπρώδη ρινίτιδα με επακολουθήσασα οζώδη λέπραν αφού προηγούμενως επί οκταετίαν μαζύ με τους άλλους συναδέλφους του εξετέλει την συγκοινωνίαν δια λέμβου μεταξύ Πλάκας και νησίδος μεταφέρων καθημερινώς τρόφιμα των λεπρών και ευρισκόμενος εις διαρκή επικοινωνίαν με τους ασθενείς.
Γάμοι μεταξύ των λεπρών δεν είναι σπάνιοι· ούτω μοι επεδείχθη εν βρέφος ηλικίας τεσσάρων εβδομάδων εκ λεπρών γονέων και το οποίον ουδέν σημείον της λέπρας έφερεν. Εκ των νεογνών τα οποία εγεννήθησαν από του 1904 και εντεύθεν εις Σπιναλόγκαν εκ λεπρών γονέων πλην του άνω ρηθέντος, 12 επέζησαν.
Άπαντα προφανώς είναι υγιά. Κατόπιν προσπαθειών του δραστηρίου Νομιάτρου κ. Περάκη επετεύχθη ολίγας εβδομάδας προς της αφίξεώς μου να αποσταλώσιν 9 εξ αυτών εις Αθήνας ηλικίας 6 μηνών έως 10 ετών και να πομονωθώσιν εις ένα Ορφανοτροφείον, αφού έως τότε παρέμενον με τους λεπρούς γονείς των.
Δύο άλλα παρελήφθησαν από τους υγιείς συγγενείς των. Οπωσδήποτε είναι ανάγκη μιας κατά καιρούς ιατρικής εποπτείας, ίνα διαπιστωθή μήπως τυχόν ήτο πλέον αργά η εκ των λεπρών γονέων απομάκρυνσίς των.
Μίαν νεαράν κυρίαν γεννηθείσαν κατά το 1904 εν Σπιναλόγκα εκ λεπρών γονέων, ηδυνήθην να επισκεφθώ εις την Πλάκα, όπου είχε υπανδρευθή με ένα υγιά κάτοικον. Ουδέν εξωτερικώς σύμπτωμα της λέπρας επαρουσίαζεν. Ωσαύτως η εξέτασις του βλεννογόνου της ρινός και των οργάνων του φάρυγγος ουδέν το λεπρικόν επαρουσίαζον. Πολύ ύποπτοι όμως μοι εφάνησαν μερικοί αδένες εις την αριστεράν υπογνάθιον χώραν οίτινες ήσαν μεγέθους κερασίου σκληροί και ανώδυνοι και τους οποίους είχεν από πολλών ετών και δια τους οποίους μόνο παρεπονείτο. Μια ιστολογική εξέτασις ιστού εξαχθησομένου εκ των αδένων ταύτων θα διεπίστωνεν εάν επρόκειτο περί λεπρωδών επεξεργασιών. Δυστυχώς όμως δεν εδέχθη.
Κατά την εξέτασιν των λεπρών ανεύρισκεν κανείς όλα τα στάδια και όλας τα μορφάς της νόσου. Εκ 200 λεπρών κατά τα πλεονάζοντα εμφανή συμπτώματα οι:
30 έπασχον εξ οζώδους λέπρας
70 έπασχον εκ νευρικής λέπρας (αναισθητικής)
100 έπασχον εκ μικτής λέπρας.
Τα πλέον νωπά περιστατικά της οζώδους λέπρας επαρουσίαζον επιπέδους διηθήσεις και περιγεγραμμένους όζους εις την επιδερμίδα και υποδερμίδα, εις την ρίνα και τα ώτα μεμονωμένως ή και εις εκτεταμένον βαθμόν. Προηγμέναι μορφαί της νόσου παρετηρούντο με τους σκληρούς πολλαπλούς όζους και διηθήσεις του προσώπου και των άκρων. Χαρακτηριστικόν ήτο η τελεία πτώσις των τριχών του μύστακος και των οφρύων και η εις τους πλείστους χαρακτηριστική λεόντειος όψις.
Συνηθέστατα παρετηρούντο ταυτοχρόνως και λεπρώδεις αλλοιώσεις των βλεννογόνων.
Εκ των νωπών περιστατικών παρετηρείτο προ παντός έλλειψις επιπολαίων ή βαθέων ελκών του βλεννογόνου της ρινός (διαγνωστικώς πολύ σπουδαίον δια την ανεύρεσιν βακίλλων). Εις τοιούτους ασθενείς συχνά τα εξωτερικά συμπτώματα ήσαν ελάχιστα. Γενικώς εις όλους τους ασθενείς με προκεχωρημένην μορφήν της νόσου παρετηρείτο τελεία καταστροφή της ρινός με διάτρησιν του διαφράγματος.
Εις μερικάς περιπτώσεις η νόσος προσέβαλε τον βλεννογόνον της στοματικής κοιλότητος, του λάρυγγος και του φάρυγγος. Η προσβολή του λάρυγγος είναι ασυνήθως αποδεικνύεται δε και εκ της τυπικής βραχνώδους φωνής σχεδόν όλων των λεπρών. Λεπρώδεις προσβολαί των οφθαλμών συναντώνται εις όλους τους βαθμούς, από μιας απλής προσβολής του επιπεφυκότος μέχρι τυφλώσεως και τελείας απωλείας αμφοτέρων των βολβών. Παρατηρούνται πλην της καθαράς οζώδους λέπρας με κολοβά άκρα και πολλά περιστατικά καθαράς νευρικής λέπρας (κηλιδώδης αναισθητική) καθώς επίσης και μικταί μορφαί ταύτης.
Αι εικόνες 1-10 παριστούν τας διαφόρους αυτάς μορφάς της λέπρας, οζώδους λέπρας, αναισθητικής λέπρας, με αποπτώσεις των δακτύλων της χειρός, με παραλύσεις των νεύρων των άκρων και του προσώπου, ατροφία των μυρών κ.λ.π. Μια περίπτωσις ενδιαφέρουσα ενός ασθενούς με αλλοιώσεις του δέρματος δια της απωλείας της χρωστικής εν είδη λευκοπλακίας.
Λεπτομερείας όλων αυτών των περιστατικών δεν δύναμαι να αναφέρω ενταύθα. Τονίζω μόνον, ότι εν Σπιναλόγκα υπάρχει άφθονον επιστημονικόν υλικόν όσον εις ουδέν άλλο λεπροκομείον εν Ευρώπη και το οποίον επι του παρόντος μένει ανεκμετάλλευτον. Πριν όμως προβή τις εις την επιστημονικήν μεταρρύθμισιν του λεπροκομείου, πρέπει κατʼ ανάγκην να λάβη χώραν μια διαρρύθμισις γενική του λεπροκομείου. Κατωτέρω αναγράφω μερικάς προτάσεις τας οποίας υπέβαλα εις τους αρμοδίους αντιπροσώπους της Κυβερνήσεως.
1) Μέτρα προς βελτίωσιν της θέσεως των λεπρών εν Σπιναλόγκα
Εις το ζήτημα κατά πόσον η νησίς της Σπιναλόγκας με την κατερειπωμένην πόλιν της είναι κατάλληλος δια λεπροκομείον εγώ τουλάχιστον έχω την γνώμην και απαντώ καταφατικώς. Αναμφιβόλως η νησίς αύτη λόγω της ευνοϊκής της θέσεως είναι κατάλληλος ως τόπος απομονώσεως των λεπρών. Η εγκατάλειψις ταύτης υπό των λεπρών είναι αδύνατος. Με ολίγας δαπάνας θα ηδύνατο αι υπάρχουσαι οικίαι και ερείπια να επιδιορθωθώσιν και να αποτελέσωσιν ανθρώπινον κατάλυμα προς διαμονήν των λεπρών. Xώρος υπάρχει προς εγκατάστασιν 1000 και πλέον λεπρών. Καλόν και άφθονον ύδωρ θα ηδύνατό τις ευκόλως να εξασφαλίση εις τους λεπρούς. Με ολίγας δαπάνας θα ηδύνατο τις να επιδιωρθώση τινάς εκ των τεραστίων δεξαμενών, αίτινες είχον κατασκευασθή υπό των Εννετών και εντός των οποίων συλλέγονται τα ύδατα των βροχών. Τα τρόφιμα δύνανται ευκόλως να μεταφέρωνται δια λέμβου εκ της απέναντι κειμένης ακτής. Η δια λέμβων συγκοινωνία σπανιώτατα και διʼ ολίγας μόνον ώρας, δύναται να διακοπή υπό των βορειοανατολικών ανέμων.
Η πρότασις να μεταφερθώσι οι λεπροί εκ της Σπιναλόγκας επί των δύο νήσων «Διονυσάδες» και μάλιστα χωριστά εις την μίαν νήσον οι άνδρες και εις την άλλην αι γυναίκες, είναι εντελώς απορριπτέα. Θα ήτο απάνθρωπον να διαχωρίζη τις τους λεπρούς συζύγους ή να απαγορεύει εις μίαν υγιά σύζυγον να ακολουθή τον άνδρα της εις το λεπροκομείον. Γάμοι μεταξύ των λεπρών δεν πρέπει να απαγορεύωνται δια γενικωτέρους ανθρωπιστικούς λόγους. Κάθε παιδί όμως όπου θα γεννάται πρέπει αμέσως μετά τον τοκετόν να απομακρύνεται από την μητέρα του και ή να παραδίδεται εις υγιείς συγγενείς, ή εις Ορφανοτροφεία υπό τον διαρκή όμως ιατρικόν έλεγχον. Διότι από τας πρώτας εβδομάδας μετά τον τοκετόν δύναται να μολυνθή έν βρέφος από την λεπράν του μητέρα.
Eνδομήτριος μόλυνσις της λέπρας (αν γενικώς δύναται να υπάρξη) ανήκει εις τας μεγάλας σπανιότητας. Κληρονομική δεν είναι η λέπρα, όπως τινές των εν Κρήτη ιατρών φαίνεται, ότι παραδέχονται. Ο εφοδιασμός των λεπρών με τρόφιμα και αντικείμενα κοινής χρήσεως δέον να γίνεται συστηματικώτερον. Οι ασθενείς πρέπει να φέρουν εσωτερικόν και ιδιαίτερον εξωτερικόν ιματισμόν χορηγούμενον εις αυτούς υπό του Κράτους. Το ακατοίκητον αλλʼ όμως καλλιεργήσιμον βόρειον τμήμα της χερσονήσου Σπιναλόγκας, όπερ κείται παραπλεύρως της Νησίδος, δέον να παραχωρηθή εις τους λεπρούς δια να το καλλιεργούν και να έχουν κτηνοτροφίαν. Εκάστην εσπέραν οι λεπροί θα επανέρχωνται εις την Πόλιν της Σπιναλόγκας επί της νησίδος. Η εγκατάστασις μικρών μαγαζείων και κήπων εις την Πόλιν επί της νησίδος και η χρησιμοποίησις τούτων υπό των λεπρών δέον να πραγματοποιηθή. Εις πολλούς εργάτας και τεχνίτας μεταξύ των λεπρών θα έδει να χορηγηθώσιν εργαλεία και μια μικρά αποζημίωσις δια να επιδιορθώσουν αριθμόν τινά ερειπωμένων σπιτών εις τα οποία θα εγκαθίσταντο οικογένειαι λεπρών ή και μεμονωμένοι ασθενείς ανά δύο, τέσσαρες ή έξ. Σπίτια είναι αρκετά δια να περιλάβουν τους λεπρούς. Οι ασθενείς αυτοί αισθάνωνται τους εαυτούς των ευτυχείς, εάν είχον κάποιαν απασχόλησιν. Μια περιωρισμένη αυτοδιοίκησις με επί κεφαλής ένα λεπρόν Δήμαρχον έπρεπε να τοις παραχωρηθή και ο οποίος Δήμαρχος θα απετέλει τον συνδετικόν κρίκον της Κρατικής Διοικήσεως μετά της αποικίας των λεπρών.
Το Λεπροκομείον δέον να παύση να είναι αποκλειστικώς και μόνον απομονωτήριον των λεπρών πρέπει να μετατραπή εις ένα θεραπευτήριον των λεπρών και εις μίαν ανθρωπιστικήν αποικίαν των λεπρών. Είναι ανάγκη εντός της Πόλεως Σπιναλόγκας να ανεγερθή έν μικρόν Νοσοκομείον με Φαρμακείον και Μικροβιολογικόν Εργαστήριον. Το προσωπικόν δια την ιατρικήν περίθαλψιν των 200 περίπου λεπρών πρέπει τουλάχιστον να αποτελήται από δύο έως τρεις ιατρούς, εκ πέντε φυλάκων και πέντε νοσοκόμων γυναικών. Ως πρώτον βήμα βελτιώσεως της υπαρχούσης καταστάσεως, είναι ανάγκη να διαρρυθμισθώσιν εκ των υπαρχόντων οικιών 1-2 δωμάτια τα οποία να χρησιμεύουν ως Ιατρείον εξετάσεως των λεπρών και διʼ επιδέσεις και αλλαγάς των ασθενών τούτων. Επίσης είναι ανάγκη να εφοδιασθή με έν μικροσκόπιον και τα απολύτως αναγκαία αντιδραστήρια προς επιστημονικήν διάγνωσιν των εισαγομένων λεπρών και αποφυγήν ούτω διαγνωστικών σφαλμάτων.
Οι ιατροί του Λεπροκομείου δέον κατά καιρούς να μεταβαίνουν εις Αθήνας και παρακολουθούν τας προόδους της επιστήμης εις την θαυμασίως ωργανωμένην Πανεπιστημιακήν Κλινικήν του Καθηγητού της δερματολογίας κ. Φωτεινού.
Θεραπεία των λεπρών πρέπει να αρχίση και να εφοδιασθή το Λεπροκομείον με επιδεσμικόν υλικόν και φάρμακα. Αι θεραπευτικαί ιδιότητες των παραγώγων του υδνοκάρπου και του ελαίου χλωλμουγκρά και τα ειδικά παρασκευάσματα Αντιλεπρόλ, Ναστίν, Θυμόλ κ.λ.π. δέον να εφαρμοσθώσιν και τα οποία αν δεν φέρουν ίασιν πάντως όμως θα βελτιώσουν την κατάστασιν των ασθενών ή θα σταματήσουν την εξέλιξιν της νόσου. Προ παντός όμως και κυρίως έχει μεγάλην αξίαν δια τους δυστυχισμένους αυτούς ασθενείς η ψυχική εντύπωσις μιας τοιαύτης προσπαθείας προς θεραπείαν. Εξ άλλου τοιουτοτρόπως θα μετέβαινον ευχαρίστως και αυτοβούλως οι διάφοροι λεπροί οι διαμένοντες και αποκρυπτόμενοι εν Κρήτη και τη λοιπή Ελλάδι αυτόσε, όταν εγνώριζον, ότι θα υπεβάλλοντο εις ειδικήν θεραπείαν.
Τότε δε μόνον, όταν η Νήσος μετετρέπετο εις αποικίαν λεπρών και Σανατόριον λεπρών, τότε λέγω μόνον θα ηδύναντο να ληφθώσιν τα ακόλουθα μέτρα:
ΙΙ) Μέτρα προς περιστολήν της λέπρας εν Ελλάδι και Κρήτη.
Απαντες οι λεπροί δέον αναγκαστικώς να απομονώνται εις το Λεπροσανατόριον Σπιναλόγκας. Νομίατροι, οίτινες δεν αποστέλλουσιν εις το Λεπροκομείον τους εν τω Νομώ των τυχόν υπάρχοντας λεπρούς, δέον να καλώνται εις απολογίαν και να τιμωρούνται. Όταν τούτο αυστηρώς τηρηθή, τότε ασφαλώς ο Ελληνικός λαός θα απελευθερωθή βαθμιαίως εκ της λέπρας. Η νόσος αύτη εξηφανίσθη από πολλάς χώρας, αίτινες σοβαρώς και αυστηρώς ετήρησαν το μέτρον τούτο της απομονώσεως.
Επιτροπαί εξ ελλήνων ιατρών, κατά το δυνατόν από άλλα διαμερίσματα, δέον κατά καιρούς να περιέρχωνται το εσωτερικόν της χώρας και να αναζητούν και εξιχνιάζουν τους τυχόν υπάρχοντας λεπρούς, προ πάντων τους εις τα αρχικά στάδια της νόσου ευρισκομένους και να τους απομονώνουν.
Κατʼ έτος δέον φοιτηταί της ιατρικής να επισκέπτωνται το Λεπροκομείον Σπιναλόγκας υπό την ηγεσίαν ιατρών της δερματολογικής κλινικής του Πανεπιστημίου προς σπουδήν της νόσου και δια να είναι βραδύτερον εις θέσιν να διαγιγνώσκουν την νόσον εις τα αρχικά της στάδια.
Δυστυχώς δεν είναι ήδη ο κατάλληλος καιρός προς πραγματοποίησιν του προτεινομένου τούτου σχεδίου μου. Η Ελληνική Κυβέρνησις έχει προ αυτής ήδη σοβαρώτερα προβλήματα. Πλέον του ενός και ημίσεως εκατομμυρίου προσφύγων μετά την ατυχή έκβασιν του ελληνοτουρκικού πολέμου κατέφυγον εκ της Μικράς Ασίας εις την Στερεάν Ελλάδα και τας Νήσους και δέον να ληφθεί μέριμνα αφʼ ενός μέν δια την αποκατάστασίν των, αφʼ ετέρου δε δια την καταπολέμησιν των νόσων, αίτινες τους μαστίζουν. Η Ελλάς ευρίσκεται συνεχώς από του 1912 και εξής εις πολέμους και εις δυσχερείς περιστάσεις, ώστε να μη δύναται να επιληφθή σοβαρώς της καταπολεμήσεως της λέπρας. Ευθύς όμως ως θα επέλθουν ήρεμοι πολιτικοί καιροί, τότε αναμφιβόλως θα κατορθώσουν οι Ελληνες ιατροί να επιτελέσουν και εις το ζήτημα τούτο αξιόλογα πράγματα.
Κ. Ζεϋφάρτ
Καθηγητής εν Λειψία
