Της Κατερίνας Μυλωνά

«Κλέβει» εμπειρίες ανθρώπων και τις μεταφέρει στην κοινωνία, ανοίγει ένα παράθυρο για να δούμε όλοι πώς ζούνε, ποια είναι- πραγματικά- κάποια άτομα που μπορεί να υπάρχουν δίπλα μας αλλά δεν έχουμε γυρίσει ποτέ να ρίξουμε δεύτερη ματιά, δεν αναρωτηθήκαμε τι κρύβεται πίσω από το προφανές.

Ο Σταύρος Θεοδωράκης έχει καταφέρει να «σπάσει» προκαταλήψεις και φοβίες, να ρίξει σύνορα και να ενώσει στοιχεία της κοινωνίας.

«Είμαστε ένα παζλ από διαφορετικά κομμάτια και αυτό η κοινωνία πρέπει να το γνωρίσει και να το αγαπήσει, να καταλάβει ότι η ομορφιά της κοινωνίας έρχεται μέσα από αυτή τη διαφορετικότητα», τονίζει ο δημοσιογράφος, σε συνέντευξη που παραχώρησε στην «Π».

Οι «Πρωταγωνιστές» του Στ. Θεοδωράκη έγιναν βιβλίο και παρουσιάζεται απόψε στο Ηράκλειο. Η παρουσίαση του βιβλίου «Οι άνθρωποί μου», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ποταμός, πραγματοποιείται στις 7.30 το βράδυ στην αίθουσα Καστελάκη στο Εμποροβιομηχανικό Επιμελητήριο Ηρακλείου (οδός Κορωναίου αριθ. 9). Διοργανωτές της βραδιάς είναι το βιβλιοπωλείο Ελευθερουδάκης και οι εκδόσεις Ποταμός. Θα προλογίσουν ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης, Γιώργος Γραμματικάκης, και ο δημοσιογράφος, Δημήτρης Καμπουράκης.

Η συνέντευξη που παραχώρησε στην «Π» έχει ως εξής:

Το βιβλίο θα μπορούσε να έχει τίτλο «Οδηγίες επιβίωσης», μαθαίνουμε να ζούμε διαβάζοντας τις ιστορίες αυτών των ανθρώπων;

«Στο βιβλίο έχω συμπεριλάβει κάποιες εξαιρετικές περιπτώσεις ανθρώπων που έχουν ζήσει πράγματα που το πιο πιθανό είναι να μην τα έχουμε ζήσει όλοι εμείς και νομίζω ότι, μέσα από τις δικές τους εμπειρίες, μαθαίνουμε κι εμείς. Ένας άνθρωπος, μαθαίνει με δυο τρόπους, με αυτά που ζει αυτός και με αυτά που ζούνε οι άνθρωποί του, η οικογένειά του, οι φίλοι του και σε κάποια περίπτωση κάποιοι άνθρωποι που έχει ακούσει ή έχει διαβάσει. Αυτός είναι ο δικός μου σκοπός, δηλαδή, να «κλέψω» τις εμπειρίες των ανθρώπων και να τις μεταφέρω σε όλους εμάς».

Έχει αλλάξει και η δική σας ζωή μέσα από την επαφή που έχετε με τόσους πολλούς και διαφορετικούς ανθρώπους;

«Βέβαια έχει αλλάξει γιατί είναι σα να ανακαλύπτω συνεχώς καινούργια πράγματα. Το τελευταίο μου ταξίδι στις γυναικείες φυλακές μού έδωσε άλλη μια οπτική για τον κόσμο. Το θέμα είναι να μην παρασύρεσαι και να πιστεύεις ότι είσαι ο «Ζορό των φυλακών» ή αύριο είσαι ο «Ζορό των εγκαταλελειμμένων παιδιών» αλλά να παίρνεις μόνο αυτά τα πράγματα που προσθέτουν στη δική σου προσωπικότητα. Ελπίζω ότι το κάνω σωστά».

Θεωρείτε πως η «φωνή» που δίνετε σε κάποιους ανθρώπους είναι και το μοναδικό όπλο για να υπερασπιστούν το είναι τους, το παρελθόν τους...;

«Ναι, έτσι ξεκίνησε. Δηλαδή, ξεκίνησε από μια ανάγκη να εκφραστούν κάποιες κλειστές κοινωνίες γιατί στη χώρα μας δεν είμαστε όλοι το ίδιο πράγμα. Όπως ακούγεται λιγότερο η φωνή της περιφέρειας στην Αθήνα, έτσι ακούγονται και λιγότερο οι φωνές κάποιων κλειστών κοινωνιών, που μπορεί να είναι από τις ανύπαντρες μητέρες μέχρι τους ανθρώπους που είναι στις γωνίες των δρόμων και παρακαλάνε για ένα ευρώ. Ή να είναι οι μουσικοί. Αυτές οι κλειστές κοινωνίες πρέπει να βρουν ένα τρόπο να εκφραστούν, δηλαδή, να καταλάβει ο περισσότερος κόσμος αυτό που θέλουνε, αυτό που ζητάνε, αυτό που είναι. Έτσι ξεκίνησε το «Πρωταγωνιστές», να δώσει λόγο στις κλειστές κοινωνίες. Αλλά μετά, νομίζω ότι, υπήρξε μια αμφίδρομη σχέση, πληροφόρηση για αυτές τις κοινωνίες για την κοινωνία και βοήθησε ώστε η κοινωνία να κατανοήσει κάποια πράγματα από αυτές τις κλειστές κοινωνίες».

Φαντάζομαι ότι μετά από τόσα χρόνια υπάρχουν άνθρωποι που σας πλησιάζουν, σας ζητάνε να παρουσιάσετε την ιστορία τους ή για να μιλήσετε συγκεκριμένα άτομα και ομάδες. Εμπλουτίζετε τις εκπομπές σας και από αιτήματα άλλων;

«Κάθε φορά που γίνεται μια εκπομπή, έχουμε δεκάδες και πολλές φορές εκατοντάδες προτάσεις για κάποιες άλλες εκπομπές. Το θέμα είναι να μπορεί ένα δημοσιογραφικό επιτελείο να ξεκαθαρίσει όλα αυτά τα πράγματα και αυτό είναι το πάρα πολύ δύσκολο, να ξεκαθαρίσει ποιες εικόνες είναι αυτές που πρέπει να ακουστούν ή να παραμεριστούν. Αυτό συμβαίνει και μέσα στα ρεπορτάζ που κάνουμε. Κάναμε το ρεπορτάζ για την τυφλότητα, είχαμε να επιλέξουμε ανάμεσα σε εκατοντάδες τυφλούς της χώρας, επιλέξαμε κάποιους συγκεκριμένους για ένα επιπλέον λόγο, γιατί η εκπομπή δε βασίζεται στον ενθουσιασμό ούτε στην υπερβολή, βασίζεται στην πραγματικότητα. Επιλέξαμε αυτούς που αντιπροσώπευαν όσο το δυνατόν καλύτερα την κοινότητα των τυφλών».

Έχετε μετανιώσει για εκπομπές που έχετε κάνει;

«Να έχω μετανιώσει για ποιο λόγο; Δεν έχω μετανιώσει, απλώς, όταν βλέπω μια εκπομπή μετά από πολύ καιρό βλέπω κάποια πράγματα που θα μπορούσα να τα είχα κάνει αλλιώς. Υπάρχει μια συνεχής κριτική της δουλειάς μας από τους ίδιους τους εαυτούς μας και νομίζω ότι είναι πάρα πολύ ωφέλιμο αυτό, αρκεί να έχει και ένα τέλος και να παράγεις, όχι μόνο να κρίνεις. Βλέποντας ξανά μερικές εκπομπές είπαμε «α, εκεί ήμασταν λίγο πιο συντηρητικοί, εκεί πιο άδικοι, εκεί έπρεπε να κάνουμε κι αυτή την εικόνα...». Πάντα υπάρχει αυτό το πράγμα αλλά, συνολικά, να πω ότι αυτή την εκπομπή έκανα λάθος, όχι. Εξάλλου, για αυτό αισθάνομαι και πολύ τυχερός, γιατί στη δημοσιογραφία έχω κάνει πράγματα που μου αρέσουν και όχι αυτά που με έχουν βάλει άλλοι να κάνω».

Στις εκπομπές σας παρουσιάζετε ανθρώπους διαφορετικούς, με μια πρώτη ματιά. Όμως, υπάρχουν τόσοι διαφορετικοί άνθρωποι γύρω μας, ίσως, τελικά, δεν υπάρχει αυτό που λέμε «μέσος άνθρωπος» και βάζουμε ταμπέλες χωρίς αντίκρισμα;

«Έχετε δίκαιο, δεν υπάρχει μέσος άνθρωπος. Υπάρχει μέσος άνθρωπος στην ψήφο, τη σεξουαλικότητα, τη γνώση αλλά, συνολικά, μέσος άνθρωπος δεν υπάρχει. Εδώ είναι η δύναμη της τηλεόρασης, πρέπει να βρίσκει ανθρώπους που, χωρίς να μπαίνει στις ιδιαιτερότητές τους, να προβάλλει, όμως, και μέρος των ιδιαιτεροτήτων τους για ένα και μόνο λόγο, η κοινωνία πρέπει να αντιληφθεί ότι είμαστε ένα σύνολο διαφορετικών απόψεων, ανθρώπων, αντιλήψεων, αισθήσεων. Είμαστε ένα παζλ από διαφορετικά κομμάτια και αυτό η κοινωνία πρέπει να το γνωρίσει και να το αγαπήσει, να καταλάβει ότι η ομορφιά της κοινωνίας έρχεται μέσα από αυτή τη διαφορετικότητα».

Πιστεύετε ότι με αυτό τον τρόπο θα εξαλειφθούν προκαταλήψεις και φοβίες που έχουμε οι περισσότεροι;

«Ναι, η γνώση είναι ο εχθρός των προκαταλήψεων, των φόβων και του πανικού. Ο ρόλος του δημοσιογράφου είναι να μη φοβίζει τον κόσμο, είναι να τραβάει το σεντόνι της άγνοιας, σε όλους τους τομείς, από το να του δίνει συμβουλές για τη μαγειρική μέχρι να τον βοηθά να καταλάβει τι είναι μία ασθένεια ή η ομοφυλοφιλία. Δεν πρέπει ο δημοσιογράφος να παίζει με τα συναισθήματα του κόσμου, πρέπει να αποκαλύπτει τη γνώση, να την κάνει εύπεπτη, να τη δίνει στον κόσμο και μέσα από αυτό τον τρόπο, ο κόσμος να παίρνει την απόστασή του ή τη θέση του απέναντι στα πρόσωπα και τα πράγματα που μας περιβάλλουν».

Σιγά- σιγά έχουν χαθεί κάποιες δικές σας, ίσως, προκαταλήψεις; Φαντάζομαι ως άνθρωπος θα είχατε μια άλφα εικόνα για μια ομάδα ανθρώπων...

«Ένας δημοσιογράφος- ερευνητής είναι υποχρεωμένος να αγαπήσει την ομάδα που προσεγγίζει, ακόμα και όταν είναι μια ομάδα όπου δε θα μπορούσε ποτέ να ήταν αυτός. Δεν μπορείς να πας σε έναν πόλεμο, σε ένα χαράκωμα, να καταγράφεις τη ζωή των στρατιωτών και να είσαι απέναντι στους στρατιώτες, πρέπει να τους αγαπήσεις για να καταλάβεις πώς λειτουργούν. Σημασία έχει ο δημοσιογράφος να μην ταυτιστεί, όμως, μετά μαζί τους. Δηλαδή, να έχει την απαραίτητη απόσταση γιατί ο δημοσιογράφος είναι ένας διαμεσολαβητής της κοινωνίας με αυτό τον κόσμο. Δεν μπορεί να ταυτίζεται ούτε με αυτόν που είναι στο τρακτέρ πάνω και κλείνει το δρόμο ούτε με τον πολιτικό που ασκεί εξουσία. Και τον ένα κρίνει και τον άλλο, πρέπει να έχει μια απόσταση, για να τον προσεγγίσει μπορεί να χρησιμοποιήσει διάφορους τρόπους και πρέπει σίγουρα να το θέλει, να το αγαπάει αυτό που κάνει αλλά πρέπει να φοβάται και να προσέχει ώστε να μην ταυτιστεί».

Δε συναντάτε εμπόδια στις έρευνές σας, όπως στις φυλακές ή σε άλλους χώρους; Φαντάζομαι πρέπει να περάσετε από γραφειοκρατία ή κάποιοι άνθρωποι ίσως βρίσκονται μπροστά σας;

«Επειδή η εμβέλεια και αποδοχή της εκπομπής είναι πολύ μεγάλη, δεν υπάρχουν πολλά στεγανά για μας. Όσο αφορά τις φυλακές, ζητήσαμε άδεια εδώ κι ένα χρόνο να μπούμε μέσα. Δε ζητήσαμε άδεια να μπούμε στη φυλακή χωρίς να δώσουμε τα διαπιστευτήριά μας, είμαστε η εκπομπή «Πρωταγωνιστές», είχαμε αποδείξει ότι μπορούμε να χειριστούμε αυτό το θέμα. Είχαμε θετική εισήγηση της Αρχής Προσωπικών Δεδομένων γιατί οι προηγούμενες δουλειές μας είχαν σεβαστεί τις αρχές που υπάρχουν. Δεν πας στη φυλακή και λες «καλημέρα σας, ήρθα να μπω μέσα». Γιατί η κάμερα είναι ένα πολύ βάρβαρο πράγμα, πρέπει να έχεις αποδείξει ότι το χειρίζεσαι σωστά. Είναι ένα όπλο, αν δεν έχεις αποδείξει ότι ξέρεις καλή σκοποβολή, δεν πρέπει να το κρατάς στα χέρια σου. Εμείς, λοιπόν, έχουμε αποδείξει ότι ξέρουμε καλή σκοποβολή, δεν αστοχούμε, δεν έχουμε παράπλευρες απώλειες και με αυτή την έννοια, οι άνθρωποι μας εμπιστεύονται. Στις φυλακές, εμείς απευθυνθήκαμε και στις κρατούμενες και είπαμε «εσείς επιλέξτε πότε να έρθουμε και πότε να σας μιλήσουμε». Συζητήσανε διάφορες κρατούμενες και είπαν «οκ, αυτή η συγκεκριμένη εκπομπή μπορεί να έρθει». Γιατί ήξεραν ότι θα σεβαστούμε το υλικό που θα πάρουμε. Από τις φυλακές έχουμε πάρει 19 ώρες υλικό και προβάλαμε μία ώρα. Έχουμε 18 ώρες στο συρτάρι μας που σημαίνει ότι μας εμπιστεύτηκαν πάρα πολλά πράγματα αλλά κι εμείς ήμασταν άξιοι της εμπιστοσύνης, δώσαμε αυτό που μπορούσε ο κόσμος να καταλάβει, δε δώσαμε κάποιες υπερβολές. Βρήκαμε και μία γυναίκα σε υστερία, σε ένα διάδρομο. Δε δείξαμε αυτό γιατί θα ήταν ένα ψέμα. Αν τύχει να πας, να δεις μια γυναίκα να χτυπιέται στον τοίχο, δεν είναι αυτή η εικόνα της φυλακής. Θα μπορούσε να συμβεί σε οποιοδήποτε σημείο αυτό, να κάναμε κι ένα ρεπορτάζ για τις καλές γειτονιές και να βρίσκαμε μια γυναίκα, να είχε πάθει αμόκ και να κτυπούσε το κεφάλι της στην κολόνα. Δεν είναι αντιπροσωπευτικό, όμως».

Βλέπετε, τελικά, ότι ο κόσμος ζητάει την αλήθεια και όχι την υπερβολή;

«Ο κόσμος μπορεί να καταναλώνει την υπερβολή αλλά δε νομίζω ότι τον βοηθάμε δίνοντάς του υπερβολικές εικόνες. Ο δημοσιογράφος είναι και λίγο υπεύθυνος για την κατάσταση που υπάρχει αυτή τη στιγμή η χώρα μας. Έχει χάσει κι αυτός το μέτρο, είχε γίνει ένα κόλπο του συστήματος είτε μπαίνοντας στις Mercedes των πολιτικών και στα σπίτια τους και μετέχοντας μαζί τους στην εξουσία είτε φλερτάροντας με τους συνδικαλιστές και τους αγρότες, χαϊδεύοντας αυτιά. Πρέπει να είναι μια ανεξάρτητη αρχή σε μία χώρα, πρέπει να τηρεί τις αποστάσεις και να προσεγγίζει τα πράγματα κατά το δοκούν, κατά περίπτωση, χωρίς να είναι ενταγμένος σε κάποιο στρατόπεδο γιατί έχουμε ανάγκη την αλήθεια των δημοσιογράφων. Δεν έχουμε ανάγκη το δημοσιογράφο εξουσιαστή ή κοινωνικό αγωνιστή αλλά να είναι σε μια απόσταση από όλα τα οποία συμβαίνουν. Αυτός είναι ο δημοσιογράφος, αν το καλοσκεφτείτε ποιος είναι; Είναι ένας ψύχραιμος άνθρωπος που όταν κάποιοι βλέπουν αυτό που βλέπουν, αυτός βλέπει κάτι άλλο με βοήθεια, κυρίως, τη γνώση και την έρευνα. Περνάει ένα ποδήλατο με μία ωραία γυναίκα και πέφτει, όλοι θα πούνε «έπεσε μια ωραία γυναίκα από ένα ποδήλατο». Ο δημοσιογράφος δεν μπορεί να πει αυτό, πρέπει να δει εάν είχε πρόβλημα το οδόστρωμα, ποια ήταν αυτή η γυναίκα, ποιος της είχε δώσει αυτό το ποδήλατο... Αυτός είναι ο δημοσιογράφος, ο οποίος μέσα από τις μικρές λεπτομέρειες ενός γεγονότος με βάση τη γνώση και όχι τις ιδέες του- αυτό είναι το βασικό- δίνει όσο το δυνατόν την πραγματικότητα».

Ποιο μέσο θεωρείτε πως, τελικά, έχει τη μεγαλύτερη δύναμη; Ζούμε στην εποχή του διαδικτύου ή η τηλεόραση έχει ακόμα τα πρωτεία;

«Όχι, η τηλεόραση κυριαρχεί. Πρέπει να λάβουμε υπόψη μας ότι κυριαρχεί όχι σε όλα τα στρώματα. Δηλαδή, τα παιδιά που τώρα τελειώνουν το σχολείο, 17, 16 χρονών, δεν έχουν ως κύριο μέσο την τηλεόραση αλλά και για το σχολείο τους, αντί για βιβλιοθήκη, αντί για μυστικό... όλα συνωστίζονται σε έναν υπολογιστή. Αυτό πρέπει να το λάβουμε πολύ σοβαρά υπόψη μας και να βάλουμε τους κανόνες στο ίντερνετ. Η κυριαρχία του ίντερνετ δεν έχει συμβεί αλλά θα συμβεί, έχει σημασία να συμβεί με όρους που έχουμε καθορίσει και όχι που να είναι τυχαίοι».

Έχετε κάποια σχέδια που μπορείτε να μας αποκαλύψετε;

«Προτιμώ να κάνω παρά να λέω τι σκοπεύω να κάνω, δε μου αρέσει να λέω αυτά τα οποία προγραμματίζω. Το σίγουρο είναι ότι έχουμε μια πολύ ενδιαφέρουσα χρονιά μπροστά μας και νομίζω ότι θα μπορέσουμε να παράγουμε και τα αντίστοιχα ενδιαφέροντα θέματα».

Μιλήστε μας, τέλος, για την αποψινή εκδήλωση στο Ηράκλειο.

«Θα μιλήσει ο Γιώργος Γραμματικάκης και ο Δημήτρης Καμπουράκης. Ο Γραμματικάκης, ενώ είναι ένας καθαρός επιστήμονας που όλοι τον παραδέχονται ως τέτοιο, έχει και μία ανορθόδοξη σκέψη και νομίζω, επειδή είμαστε σε μια εποχή που έχουμε βρεθεί σε πολλά αδιέξοδα ως κοινωνία, είναι καλό να ακούμε λίγο τους ανορθόδοξους, δηλαδή αυτόν που πάντα έγραφε και μερικά πράγματα που δεν γινόντουσαν πιστευτά ή δεν τα ακούγαμε. Δίνω πολύ μεγάλη σημασία στη φωνή του Γραμματικάκη και όχι μόνο εγώ, ακόμα και πάρα πολλοί άλλοι στην Αθήνα. Όποτε γράφει ένα άρθρο ο Γιώργης είναι ένα θέμα για την Αθήνα, συζητείται στις πιάτσες των Αθηνών και ελπίζω ότι αυτό συμβαίνει και στις πιάτσες του Ηρακλείου- δε ζω εκεί, για αυτό το λέω, δεν μπορώ να ξέρω. Ο Καμπουράκης, με τον οποίο συνεργαζόμαστε και στο protagon.gr, δεν είναι μόνο μια τηλεοπτική persona, είναι κάτι πολύ πιο σημαντικό. Δεν είναι, δηλαδή, ένας άνθρωπος που μας προετοιμάζει στη μέρα στο κανάλι, έχει μία πρόσβαση με το λόγο του σε πολλά άλλα στρώματα και όσοι ανακαλύπτουν το γραπτό του Καμπουράκη αντιλαμβάνονται ότι μιλάμε για μια πλήρη δημοσιογραφική προσωπικότητα. Δεν θα επέλεγα ποτέ ένα τηλεοπτικό πρόσωπο για να παρουσιάσει το βιβλίο μου. Ο Δημήτρης, κακώς νοείται από πολλούς ως τηλεοπτικό πρόσωπο, είναι ένα πρόσωπο της δημοσιογραφίας, τα κείμενά του είναι από τα καλύτερα που μπορεί να βρει κανείς στον ελληνικό Τύπο».



Από τα Χανιά

Ο Σταύρος Θεοδωράκης γεννήθηκε το 1963 στον Άνω Δραπανιά Χανίων και μεγάλωσε στην Αγία Βαρβάρα Αττικής. Με τη δημοσιογραφία ασχολείται επαγγελματικά από το 1984. Έχει δουλέψει σε εφημερίδες ("Πρώτη", "Μεσημβρινή", "Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία"), περιοδικά ("Επτάμισυ", ΚΛΙΚ, ΜΕΝ), σε ραδιόφωνα (ΕΡΑ, Κανάλι 15, 902 Αριστερά στα FM, Rock FM, ΣΚΑΪ 100,4) και στην τηλεόραση (MEGA). Από το φθινόπωρο του 2000 γράφει στο "Βήμα" ενώ στο MEGA συνομιλεί με τους "Πρωταγωνιστές".



“Οι άνθρωποί μου”

Στις 310 σελίδες αυτού του βιβλίου ο Σταύρος Θεοδωράκης φιλοξενεί ανθρώπους γνωστούς αλλά και άγνωστους, της διπλανής πόρτας αλλά και απόμακρους. Αυτό το βιβλίο, όπως ο ίδιος λέει, θα μπορούσε να είχε έναν μεγαλύτερο τίτλο. "Εκατό ειδικοί συμβουλεύουν", ή "Οδηγίες επιβίωσης", γιατί θα πρέπει να το πάρουμε απόφαση: τα σκουπίδια τα ξέρει καλύτερα ο σκουπιδιάρης. Τον έρωτα οι ποιητές και οι πουτάνες. Τον θάνατο αυτοί που έχουν ανυπόφορα πονέσει. Τα ανθρώπινα δικαιώματα αυτοί που τα έχουν στερηθεί...