
Του Μηνά Τσικριτσή, Δρ. Θ.ΑΠΘ, ερευνητή αιγαιακών γραφών
Αφορμή για αυτό το άρθρο είναι η έκθεση που διοργανώνει το Ινστιτούτο Κλασικής Αρχαιολογίας στη Χαϊδελβέργη, με θέμα τη ναυτική ζωή των νησιών του Αιγαίου και τη ναυτιλία τους, στην Εποχή του Χαλκού.
Το θέμα της έκθεσης εντοπίζεται στην Πλοήγηση στο Αιγαίο την Εποχή του Χαλκού με τίτλο "Νησιά των Ανέμων" και εγκαινιάστηκε στις 27 Νοεμβρίου του 2010 από το Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Κλασικής Αρχαιολογίας και το Κρατικό Μουσείο της Βάδης στην Καρλσρούη.
Στα εγκαίνια, εκτός των άλλων ξένων ομιλητών, από Έλληνες μίλησε ο γνωστός από την ανασκαφή στη Ζώμινθο καθηγητής Δρ Διαμαντής Παναγιωτόπουλος. Η έκθεση είναι χρηματοδοτούμενη από το Ίδρυμα Ιωάννου Φ. Κωστόπουλου της Αθήνας.
Το περιεχόμενο της έκθεσης
Στην έκθεση εκτίθενται ανακατασκευές λεπτομερών μοντέλων πλοίων, αντίγραφα αρχαιολογικών ευρημάτων από το Αιγαίο, το μοντέλο ενός παλιού σκάφους, αντικείμενα από ένα ναυάγιο και ανάλυση των λιμενικών εγκαταστάσεων.
Οι διοργανωτές της έκθεσης στο πρόγραμμά τους αναφέρουν: «Το Αιγαίο, κατά την Εποχή του Χαλκού, είχε μεγάλη πολιτιστική παραγωγή οφειλόμενη στην ανάπτυξη της ναυτιλίας. Σημαντικό ρόλο στη ναυτιλία έπαιξαν οι κάτοικοι των Κυκλάδων και της Κρήτης από το 2800-1200 π.Χ. Σταδιακά η Κρήτη επικράτησε σε όλες τις περιοχές της Μεσογείου και δημιούργησε εμπορικούς σταθμούς με το όνομα «Μινώα» στο όνομα του μυθικού βασιλιά της, Μίνωα. Η Μινωική Κρήτη με τα ποντοπόρα πλοία της κυριάρχησε στους κύριους θαλάσσιους δρόμους μεταξύ των νησιών του Αιγαίου, της ηπειρωτικής Ευρώπης και της Μικράς Ασίας».
Μινωική ναυτική τεχνολογία
Παρατηρώντας κάποιος τα καράβια στη Μινωική τοιχογραφία της Σαντορίνης, αν υπολογίσει τα κουπιά τους, τότε θα διακρίνει ότι το μεγαλύτερο έχει 52 κουπιά. Αυτή η παρατήρηση βοήθησε το συγγραφέα Cavin Menzies να υπολογίσει το μήκος του μεγάλου πλοίου σε 56 μέτρα. Ο υπολογισμός αυτός αποτέλεσε ένα βασικό στοιχείο μεταξύ των πολλών που παραθέτει ο προαναφερόμενος συγγραφέας στο νέο του βιβλίο, για να αποδείξει τον ισχυρισμό του ότι οι Μινωίτες είχαν πάει μέχρι τις Μεγάλες λίμνες του Καναδά, για να μεταφέρουν τον καθαρό χαλκό της περιοχής 3200 χρόνια πριν τον Κολόμβο. Γεγονός είναι ότι ο Κολόμβος ταξίδευσε με μικρότερα πλοία όπως το Σάντα Έλενα που είχε μήκος 27 μέτρα. Η αναφορά αυτή σε συνδυασμό με τις ανακατασκευές της έκθεσης, μας βοηθούν να κατανοήσουμε μια πρώιμη οικονομική και τεχνολογική ανάπτυξη ενός δυναμικού πολιτισμού που ανέπτυξε τη ναυτιλία του σε διάστημα 1600 χρόνων. Ο πολιτισμός αυτός λογικά θα είχε και τεχνολογικά επιτεύγματα σε σχέση με άλλες επιστήμες, όπως την αστρονομία, τα μαθηματικά, τη φυσική κ.ά. Για το θέμα αυτών των γνώσεων θα επανέλθουμε σύντομα με άλλο άρθρο μας.
Η δημιουργία των εκθεμάτων οφείλεται σε φοιτητές οι οποίοι συνεργάστηκαν κατά τη διάρκεια των αρχαιολογικών και μεταπτυχιακών τους σπουδών. Σημαντική συμβολή αποτέλεσε η μακρά διαδικασία πειραματισμού και της έρευνας του σχεδιαστή T. Guttandin και του αρχιτέκτονα και σχεδιαστή πόλεων Plath Gerhard. Οι σχεδιαστές, έδωσαν την κλίμακα στα μοντέλα για την ανακατασκευή των πλοίων και των λιμενικών εγκαταστάσεων.
Τα θέματα της έκθεσης παρουσιάζονται με συνδυασμούς χρήσης διαφορετικών μεθόδων οπτικής-εικονικής αναπαράστασης και κατασκευών. Η έκθεση θεωρείται από τους δημιουργούς της ότι είναι η πρώτη ολοκληρωμένη παρουσίαση των τεχνικών-υλικών, που συνθέτουν το θέμα της.
Η έκθεση υπογραμμίζει την τεχνολογική υποδομή και τη διοικητική οργάνωση του Αιγαίου· έτσι συνδέει τα πλοία με τις κοινωνικές ανάγκες, ενταγμένα στο οικονομικό πλαίσιο της Εποχής του Χαλκού.
Η έκθεση «Νησιά των Ανέμων» χωρίζεται σε τρεις θεματικές ενότητες. Η πρώτη μελετά τις ανάγκες επικοινωνίας των κατοίκων των νησιών του Αιγαίου. Η δεύτερη μελετά την ανάπτυξη των υλικών και των εργαλείων που οδηγούν στην κατασκευή των σκαφών. Στην τρίτη ενότητα, παρουσιάζονται οι χερσαίες εγκαταστάσεις της μινωικής εμπορικής ναυτιλίας στην περιοχή της Μεσογείου.
Στο επίκεντρο της έκθεσης είναι οι ανακατασκευές των πλοίων με λεπτομερή μοντέλα τους. Με αφορμή τη δημιουργία εμπορικών σταθμών και λιμενικών εγκαταστάσεων των Μινωιτών, η έκθεση παρουσιάζει μια ολοκληρωμένη μελέτη των συνθηκών στη περιοχή του Αιγαίου την Εποχή του Χαλκού. Απεικονίζουν λοιπόν την ποικιλία των σχέσεων μεταξύ των κοινωνιών των νησιών του Αιγαίου του 2800-1500 π.Χ. και ερμηνεύουν το ιστορικό πλαίσιο του πρώτου ευρωπαϊκού πολιτισμού που είχε αναπτύξει γραφή, τεχνολογία και εμπορικές σχέσεις στον τότε κόσμο.
Τα αποτελέσματα της έκθεσης υπερβαίνουν κατά πολύ την εικονική αναπαράσταση των γνωστών γεγονότων· έτσι μας παρέχει εκπληκτικές νέες γνώσεις για τη μινωική θαλάσσια κυριαρχία τη 2η χιλιετία. Η παρουσίαση αναδεικνύει το σύστημα των λιμενικών εγκαταστάσεων και των πόλεων στην περιοχή του Αιγαίου. Το μοντέλο προέκυψε λαμβάνοντας υπόψη τη γεωγραφική σχέση των λιμανιών, τους εποχιακούς άνεμους και τις καιρικές συνθήκες. Αυτό το ιδιαίτερα εξελιγμένο σύστημα της μινωικών λιμενικών εγκαταστάσεων παρουσιάζεται μέσα από δύο πρότυπα.
Οι εικόνες, με αναπαραστάσεις πλοίων της 3ης χιλιετίας, που αποτυπώθηκαν σε σφραγιδόλιθους, συγκρινόμενες με τις αναπαραστάσεις των πλοίων του 17ου αι. π.Χ., μας βοηθούν να κατανοήσουμε τη σειρά της εξέλιξης της μινωικής ναυπηγικής. Τα μικρά κυκλαδικά πλοιάρια εξελίχθηκαν μέσα σε 1200 χρόνια σε μεγάλα εμπορικά σκάφη μέχρι και 50 μέτρα, που μπορούσαν να υπερασπιστούν το πολύτιμο φορτίο τους.
Η έκθεση ¨Νησιά των Ανέμων¨ θα λειτουργήσει από 27/11/2010 έως 24/07/2011στην περιοχή Marstallhof 4 (ΕΚ), 69117 Heidelberg με είσοδο 5 ευρώ για το κάθε άτομο. Υπάρχει ενημερωτικό φυλλάδιο με οδηγίες στην προαναφερόμενη ιστοσελίδα. Πληροφορίες: Μουσείο Αρχαιοτήτων του Πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης: Τηλ. 06221-542512, Mail: [email protected]
1 Τα στοιχεία αντλήθηκαν από το διαδίκτυο: www.uni-heidelberg.de/presse/news2010/pm20101123_schifffahrt.html
www.klassische-archaeologie.uni-hd.de/einrichtungen/antikenmuseum.html

