ΕΝΑ ΞΗΜΕΡΩΜΑ
Εννάτη Δεκεμβρίου 1898.
Ηστράπιε ο ουρανός των Χανίων, της Κρήτης όλης. Η πόλις εξύπνησε βουτημένη εις σημαίας, στολισμένη από μύρτα, βασιλεύουσα με τα δύο χρώματα, το λευκόν και κυανούν, τα εθνικά μας χρώματα, τα οποία είχον στολίση παράθυρα, εξώστας, καταστήματα, αψίδας, τα πάντα, εντός των οποίων εικόνες του Ελληνος Ηγεμόνος της Κρήτης του βασιλόπαιδος Γεωργίου, άλλαι δαφνοστόλιστοι, άλλαι πλαισιούμεναι υπό χρυσών πλαισίων, αλλαι εντός παμμεγίστων καρδίων, άλλαι ανηρτημέναι μέσω των εικόνων της λοιτής Θ. Οικογενείας, μετά χάριτος και εις της Αθήνας αγνωστον. Πανταχού αψίδες και του μύρτου το άρωμα επλημμύρισε την πόλιν.
Απηγόρευσαν αυστηρώς τας ελληνικάς και τουρκικας σημαίας οι ναύαρχοι και φιλόνομοι οι Κρήτες εσεβάσθισαν την διαταγήν, την οποίαν κατεκράτησαν δια δυο μέσων.
Χιλίας γενικάς και κυανάς ταινίας ανεπέτασσαν. Οι εξώσται λευκοκύανοι, τα καταστήματα γαλανόλευκα, τα πλαίσια της εικόνος του πρίκηπος από κυανόν και λευκόν βελούδον.
Ακόμη και εν άλλο.
Αι τρυφεραί αι ευγενείς και απαραμίλλως πατριωτικοί Κρήσσαι είχον κρυμμένας μικράς σημαίας. Επερίμενον τον πρίγκηπα και μετά εις την βοήν και τον αλλαλαγμόν τος ανεπέτασαν μʼαυτάς χαιρετήσασαι!!!
Μόλις είχε ξημερώσει και η πόλις είχε αναστατωθή. Δεν εκοιμήθησαν οι πλείστοι, τα καλδερίμια της είχαν στρωθή με άλλον τον οποίον από την Χαλέπαν ένα ένα κοφινάκι μετέφεραν καθʼ όλης της νυχτός, δια να διέλθη αθορύβως η άμαξα του πρίγκηπος.
Ό,τι ηδύνατο έκαστος έκαμε.
Τα πενόμενα Χανία, τα πυρπολημένα, τα σφαγέντα, τα αμυχή εφιλοτιμήθησαν να παρασκευάσουν μυθωδώς πλουσίαν διακόσμησιν. Οι κλείστοι εδανείσθισαν δια να διασκευάσουν τους οίκους των.
Οχι μια σημαία, αλλά δέκα τουλάχιστον εκόσμουν κάθε παράθυρον και πάντα εξώστην.
Και ήσαν της Αστυνομίας με τον αστέρα της Βηθλεέμ, της Γαλλίας, της Ρωσίας, της Ιταλίας και της Αγγλίας αι άλλαι.
Ουδέν θαυμαστότερον από την πολιτικήν των Κρητών περίνοιαν.
Πολύ ελέστερον της κεντρικής των Χανίων οδού ούτε αι Αθήναι είχον ποτέ στιλισθή.
Τετρακοσίας δωδεκάδας ενετικών φανών μόνον ο κ. Μαρκαντωνάκης είχε φέρει!!! Αλλά και μεταξύ αυτών ο προμηθευτής του είχε στείλει και φανούς με τουρκικάς σημαίας και οι οποίοι ικάησαν ανηλεώς. Οι άλλοι είχον την ελληνικήν σημαίαν ζωγραφισμένην!
Και επήρχοντο τα πλήθη των χωρικών.
Κάθε καπετάνιος και κάθε χωριό με την σημαίαν του, εισήρχετο, την έντιμον του αγώνος ελληνικήν, σημαίαν, δια ρήτον από σφαίρας, κρατουμένην από τον πλέον λεβέντην. Και ιερείς μαζή με γυναίκες και παιδιά.
Γέροντας παλιοί, ερείπια του χρόνου, μόλις ουρόμενοι, ζώσαι ιστορίαι όλων της Κρήτης των αγώνων, άλλοι τυφλοί και συρόμενοι από της χειρός, άλλοι αδύνατοι μόλις ιστάμενοι και υποβασταζόμενοι, η θέα προεκάλη βαθείαν συγκίνησιν έσπευδον να έλθουν ίνα και τυφλοί όντες έδωσε τον Έλληνα Ηγεμόνα.
Ενα τοιούτον γέροντα, άχειρον, διότι ο πόλεμος του έκαψε την χείραν, είδον οδηγούμενον από ξανθόν, αλλά μελανόφθαλμον, τύπον κρητικής και καλλονής νεανίσκον, νέον Αινείου τύπου. Τον εκράτησεν εις το σημείον, καθʼ ο η πολυτέλεια του διακόσμου του προκάλεσε πλέον κατάπληξιν, και:
Μπάρμπα... του λέγει,... εύμορφα που είνε εδώ πα δα!
Εύμορφα, παιδί μου, του απαντά έτσι ώμορφη είνε;... τον ρω΄τα δειλώς.
- Μπάρμπα... Κʼ η Ελλάδα έτσι ώμορφη είνε;... τον ερωτά δειλώς.
- Ναι παιδί μου... Κι ωμορφήτερη ακόμη...
Είνε σαν την Ενωσι!
- Και επροχώρησεν ο νέος Αινείας μετά του παλιού συντρόφου του.
Ολαι αι θύραι των οικιών εβάρησαν.
Υπό τον νεόν κυανούν χρώμα εκρύβησαν και των σφαιρών οι τύποι και των αιμάτων ίσως αι κηλιδες. Εξηγνισμένη πλέον η πόλις και αστραπτούσα και αγαθή και ειρηνική και αδελφωμένη υπεδέχετο τον πρίγκηπα.
Το έλεγε μία αψίς, η πρώτη της πόλεως Χανίων, διότι ήταν και άλλαι μέχρι Σούδας, ήτις κι έγραφε:
“Η ΠΟΛΙΣ ΕΛΕΥΘΕΡΑ ΥΠΟΔΕΧΕΤΑΙ ΣΕ ΠΡΙΓΚΗΨ”
Αδιάφοροι οι Τούρκοι δεν έδειξαν ουδεμία χαράν, ούτε υψώσαν ουδαμού την σημαίαν της Αστυνομίας. Μόνον πένθιμοι βωβαί μορφαί επλανώντο, ουδέν λέγοντες, ουδέν εκφράζοντες, ουδαμου φαινόμενοι.
Εις Τούρκος γνσωτότατος θυσιάσας εκατοστίας λιρών δια την Σουλτανικήν εορτήν άλλοτε ήναψε προχθές το βράδυ τρια φαναράκια, σβύσαντα μετά μίαν ώραν και αυτά.
Αι επιγραφαί ποικιλόταται, εκφραστικόταται,
Ελεγον:
“Καλώς σε εδέχθησαν”.
“Ζήτω η ελευθερία”.
“Well Come”. Καλώς ήλθες, δηλαδή.
Εξω από την πύλην της πόλεως είχον στήσει την εικόνα ενός φουστανελλοφόρου Ελληνος.
Και την εθαύμαζον όλοι, διότι έχει συγκινητικήν ιστορίαν.
Είνει η εικών του πρώτου θύματος των σφαγών του 1898. Ο Γεώργιος Κοτζαμπασάκης, Ο Καδάσης του ελληνικού προξενίου, εκεί εις την Πύλην του Καλέ Καπισί την 12 Μαΐου έπεσε βληθείς υπό σφαίρας τουρκικής.
Και του ανήρτησαν οι πανηγυρίζοντες Κρήτες την εικόνα του.
Εως έξω, έως την Χαλέπαν, έως εις τον Κήπον οι αψίδες, οι μυρτοκόσμητοι στύλοι και οι σημαιοστόλιστοι κοντοί φθάνουν.
Πλήθη του λαού πορεύονται πεζή έως την Σούδαν, απέχουσαν των Χανίων όσον ο Πειραιεύς των Αθηνών, διότι εκεί θα απεβιβάζετο ο πρίγκηψ πρώτον. Αμαξαι δεν υπήρχον πλέον. Ενοικιάσθησαν οι δύο λιμών εκάστη από της προηγουμένης, εκληρώθησαν δε και τέσσαρες λίραι, αλλά δεν υπήρχον πλέον. Εις ίππος εστοίχιζε μίαν λίραν- είκοσι χρυσά φράγκα- τόσα δε επλήρωσα δια να μεταβώ έφιππος εις Σούδαν.
Ολα δε εκείαν τα σημαιστόλιστα, τα μυρτοστόλιστα, τα αστράπτοντα εκ καθαριότητος, τα κομψότατα διεσκευασμένα μαγαζαία και αψίδας και οικίας και δρόμους εξώραϊζε και καθίστα μαγικώτερα ο λαμπρός της Κρήτης ήλιος, του οποίου πάλιν τας ακτίνας ελάμπρυνον αι χιόνες των Λευκών Ορέων.
Η φύσις απαράμμιλος και γοητευτική και εκπαγλος μυρωμένη δε εκ των ανθέων ηρωμάτιζε μετά της ευωδίας των μύρτων τα πάντα και εις το κενόν απεδίδοντο τα αρώματα μετά της χαράς των ευδαιμόνων Κρητών.
Εως εις την Σούδαν οι λόφοι αι γύρω ήσαν πλήρεις χωρικών, αι δε πολεμικαί σημαίαι θριαμβευτικώς εκυμάτιζον.
Δάκρυα μόνον χαράς κατέλειβον τας παραίας των γενναίων Κρητών, όταν δε διήλθον έφιπποι μεταβαίνοντες εις Σούδαν οι δύο Έλληνες αξιωματικοί, ο Κριάρης και ο Τρόντος, οι Κρήτες αξιωματικοί οι κατελθόντες διά να υποδεχθώσι τον βασιλόπαιδα εις την πατρίδα των, φέροντες την μεγάλην των στολήν και τα ανεμιζόμενα λοφία των ειδόν ανθρώπους στα ροκοπουμένους και στρεφομένους προς τον ουρανόν να λέγωσι:
-Δόξα σοι ο Θεός! Ευλογημένον το όνομά.
Την 8ην ακριβώς της πρωίας η Γαλλική ναυαρχίς “Μπυζώ” η φέρουσα εκ Μήλου τον Βασιλόπαιδα Γεώργιον επιφαίνεται βραδυπορούσα.
Ολα τα πλοία των τεσσάρων μεγάλων Δυνάμεων σημαιοστόλιστα εχαιρέτιζον την σημαίαν της Αυτονομίας της Κρήτης, υψούντα αυτήν επί του ιστού της τιμής. Και τους κανονιοβολισμούς των θωρηκτών ουρανομήκεις ζητωκραυγαί από των γύρω βουνών υποδέχονται.
Σαλεύεται η γη εκ των ζητωκραυγών και όταν οι άλλοι ναυαρχίδες, η Αγγλική η Ρωσική και η Ιταλική, η τιμητική συνοδεία του πρίγκηπος, παρατάσσονται παρά την Γαλλικήν, η χαρά των Κρητών φθάνει εις τον κατακόρυφον.
Επί του “Μπυζώ” ο βασιλόπαις με μικράν αντιναυάρχου στολήν συνομιλεί μετά του αγνοτέρου των συγχρόνων φιλελλήνων, μετά του αισθηματικωτέρου των Γάλλων του ναυάρχουν Ποττιέ, φέροντος την μεγάλην στολήν του.
Αι λέμβοι τον τριγυρίζουν ενώ ο πρίγκηψ θαυμάζει τα γύρω των Χανίων και της Σούδας.
Εις τας 9 1/4π.μ. εξέρχονται οι ναύαρχοι δια να υποδεχθώσιν εις την Σούδαν τον Βασιλόπαιδα και εις τας 9 1/2 ακριβώς καταβιβάζεται η χρυσοστόλιστος και πλουσιωτάτη της ναυαρχίδος φαλαινίς επί της οποίας κυματίζει η σημαία της αυτονομίας της Κρήτης. Τον πρίγκηπα εξερχόμενον χαιρετίζουν αι ναυαρχίδες δι 21 κανονιοβολισμών υψούσαι την σημαίαν της ουτονομίας και σημαιοστολιζόμεναι.
Από της στιγμής πλέον ουτής αρχίζει η φρενίτις.
Σπινθήρ ηλεκτρικός μετεδόθη. Τα γύρω βουνά αντιλαλούσι του πλήθους τας ζητωκραυγάς. Ο δρόμος βοά. Οι καπεταναίοι με τα παλληκάρια των και τας σημαίας των τίθενται όπισθεν της αμάξης, της φερούσης τον Ηγεμόνα. Μέσα είχε τους τροχούς και υπό τα σκέλη των ίππων τρέχουν χωρίς να καταπατώνται- διότι ουδέν δυστύχημα συνέβη- οι μικροί Κρήτες. Ακολουθούν τα πλήθη αλλαλάζοντα την τρέχουσαν άμαξαν καθʼ όλον το διάστημα των 7 1/2 χιλιομέτρων!
Δεξιά και αριστερά πλήθη αναμένουν φωνάζοντα και χαιρετούν τον πρίγκηπα, έχοντα αριστερά τον ναύαρχον Ποττιέ.
Χάρις εις τον θαυμάσιον ίππον μου είμαι ο πρώτος αναγγέλλων εις αυτούς την άφιξιν του πρίγκηπος. Κάθε λόγος μου θάπτεται αμέσως υπό τας ουρανομήκει ζητωκραυγάς των.
-Ερχεται; ερωτούν όλοι.
- Έρχεται... τους απήντων.
- Με το καλό... εφώναζον.
Και εζητωκραύγαζον.
Εκεί εις την πρώτην πόλην των Χανίων τέλος η συγκίνησις είχε πλέον κορυφωθή. Δεν επετρέπετο πλέον να εισέλθη ουδείς έφιππος, εις την πόλιν και επέζευσα.
Αι γυναίκες σείουσαι τα μανδήλια αναμένουν.
Είνει μια καμπή και όταν ενεφανίσθη η πομπή, με τους χρυσοστόλους έλληνας αξιωματικούς εις τους οποιους οι ιταλοί χωροφύλακες έδωκαν την τιμητικήν, ούτως ώστε να φαίνωνται αυτοί οδηγούντες τον Ηγεμόνα, εν βαθύ μυριόστομον.
-Νάτος! ηκούσθη και τα φρενηπώντα εκείνα πλήθη έμειναν άναυδα επί στιγμάς πολλάς, απολεσαντά την φωνήν των κυριολεκτικώς.
Εκεί δίπλα μου μία Κρήσσα λιποθυμεί.
Όλοι Κλαίουν...
ΕΙΣ ΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΝ
Η άμαξα του ηγεμόνος.
Ως τοιαύτη εχρησίμευε η καλλιτέρα των Χανίων άμαξα. Δύο ωραίοι μαύροι ίπποι την έσυρον και τους οδήγει εις με απλούστατα μαύρα ενδύματα και μαύρον υψηλόν πίλον, χριστιανός αμαξηλάτης, περίπου ως ενδύονται μετά τον πολεμον εν Αθήναις αμαξηλάται του Βασιλέως.
Λέγονται αυτά όλα διότι εν Χανίοις αμαξηλάται μόνον Τούρκοι σχεδόν υπάρχουν, φορούντες φέσια. Αλλά και από την Ελλάδα δεν εστάλη τίποτα, διότι όλα τα ητοίμασαν οι Κρήτες.
Ο αμαξηλάτης μόνος ωδήγει. Ούτε λακκές, ούτε υπηρέτης, ούτε τίποτα. Ούτε τινα άλλον της ακολουθίας των ανακτόρων έφερε μεθʼ εαυτού ο πρίγκηψ, πλην των δύο υπασπιστών του, φερόντων τας μεγάλας ναυτικάς στολάς και τα σήματα του υπασπιστού.
Από της Πύλης του Καλέ Καπισί μέχρι του κεντρικού δρόμου των Χανίων, εν είδος οδού Ερμού των Αθηνών, η απόστασις είνει εκαχίστη, ως επεφάνη η ποπμπή με εν στόμα, με μία φωνήν, ως από συνθήματας, μια ζητωκραυγή, βαθεία ως βοή ηφαιστείου, στεντορεία, χιλιάδων στομάτων φωνή ηκούσθη, ζητωκραυγάζουσα τον ηγεμόνα.
Από της στιγμής ταύτης της 10ης πρωινής μέχρι του μεσονυκτίου η πόλις δεν διέκοψε τας ζητωκραυγάς της!
Από της Πύλης της πόλεως των Χανίων ήρχιζεν η παράταξις των διεθνών στρατευμάτων.
Πρώτοι όμως πάντων ήσαν παρατεταγμένοι οι Κρήτες χωροφύλακες, το πρώτον συγκροτηθέν στρατιωτικόν της Κρήτης σώμα.
Τα σώματα ήταν εκείνα. Πόσον ευσταλείς άνδρες την αποτελούσι. Ποίος έξοχος στρατιωτικός τύπος είνε αυτός των 15 ημερών οι στρατιώται με τα προτεταμμένα στήθη των και με την υπερήφανον κεφαλήν των, και με τους ευρείς ώμους των. Τι ανδρικόν παράστημα είχον, πως ίσταντο ο ακίνητοι, παρά τους Άγγλους στρατιώτας, και πώς ήσαν βουτημένοι εις κυανόλευκα χρώματα...
Διότι η στολήν των είνε μεν φαιόχρους όπως τα πανταλόνια των στρατιωτών του πεζικού μας, έχουν όμως λευκάς και κυανάς παρυφάς, ο δε κουκός των επί του άνω μέρους φέρει τας λευκοκυάνους ταινίας της ναυτικής μας σημαίας.
Εργον του αγνού Ποττιέ η χωροφυλακή. Και γίνεται η διάκρισις αυτή, διότι του Ηρακλείου η χωροφυλακή, οργανωθείσα υπό του Αγγλου έχει στολήν με ερυθράς παρυφάς, αυτό δε εξετάζουν φοβερά οι Κρήτες.
Αυτοί λοιπόν οι στρατιώται επαρουσίασαν πρώτοι όπλα εις τον Ηγεμόνα εισελθόντα διά της Πύλης. Και ηκούσθη εν βροντόφωνον:
-Φέρτε... Αρμ...
- Παρουσιάστε... Αρμ...
Και ως μηχαναί εκινήθησαν αι χείρες των Κρητών στρατιωτών κατʼ ουδέν διαφερόντων από τους άλλους Ευρωπαίους συναδέλφους των.
Ητο όμως και η πρώτη φορά κατά την οποίαν επαρουσίαζον όπλα με ελληνικά παραγγέλματα. Ησκήθησαν υπό Ευρωπαίων και εγνώριζον μόνον το “Portez armes” και “Pres entez armes”. Aπό της στιγμής όμως εκείνης τα Γαλλικά παραγγέλματα αντεκατεστάθησαν δια των Ελληνικών.
Και άκουσέ τις ως εις ελληνικήν παράταξιν το βροντόφωνον:
-Προσοχή.
-Φεεεεερτε ααρμ!
-Παρουσιααααστε ααααρμ, ως την γλυκυτέραν προς τον έλληνα ηγεμόνα προσφώνησιν.
Εννοήτε πως εχαιρέτισε τους Κρήτας στρατιώτας ο Πρίγκηψ!
Ανάστασις αληθινή!
Οι κώδωνες των εκκλησιών ήχουν της Αναστάσεως τας ζωηράς κωδωνοκρουσίας, τα πλήθη εβόουν ζητωκραυγάζοντα, αι σάλπιγκες ήχουν, αι μουσικαί ανέκρουον, εκάστη τον εθνικόν της εμβατήριον, αι σημαίαι του αγώνος εκυμάτιζον, αι γυναίκες έρραινον με πέταλα ρόδου τον ηγεμόνα και την ακολουθίαν του, άλλαι αναπετάσασαι μικράς ελληνικάς σημαίας τας έσειον πανηγηρικώτατα.
Μετά εις την βοήν εκείνην αι θερμότεραι ευκαί, τα βροντωδέστερα ζήτω ηκούσθησαν.
Γραίαι ηύχοντο, Ιερείς ηυλόγουν, παιδιά ηλλάλαζον, γυναίκες και άνδρες έκλαιον, έκλαιον, έκλαιον μετά λυγμών.
Ο,τι εθνικόν, ό,τι ελληνικόν, ό,τι ποθεί ο Ελληνισμός εκείνην την στιγμήν, από χιλιάδας στομάτων και με τους ειλικρινεστέρους παλμούς συνοδευόμενον ως δέησις ευχαριστήριος και ικετήριος ανεπέμπετο προς τον Ουρανόν.
Είδον οι Κρήτες ότι ο Ηγεμών των εφερεν ελληνικήν στολήν αντιναυάρχου, τον ελληνικόν μεγαλόσταυρον, ηκολουθείτο από Έλληνας αξιωματικούς εφίππους, τον Κριάρην και τον Τσόντον, ότι ήτο Ελληνορθόδοξος, ότι ήτο Ελλην Βασιλόπαις και:
-Ζήτω το Ελληνόπαιδο! εφώναξαν.
Και το “Ελληνόπαιδο” η λέξις αυτή παρέμεινε πλέον ως λέξις της εποχής και το απόγευμα οι εορτάζοντες, οι χορεύοντες, οι τραγουδούντες Κρήτες προσεφώνουν αλλήλους, λέγοντες:
- Γελά σου Ελληνόπαιδο!
Τίποτε όμως δεν είνε αυτά. Διεδραματίσθησαν τόσα άλλα σπαρακτικώτερα, απειράκις συγκινητικώτερα ώστε αυτά δεν δίδουν ή ωχράν ιδέαν.
Μέσα εις τους πανηγυρισμούς υπήρχε Κρήσσα κόρη η Ησυχάκη εξ Ηρακλείου, ήτις βουτηγμένη εις τα πένθη διέσχισεν από της προηγουμένης ακόμη την πόλιν εφʼ αμάξης μετέχουσα της εθνικής χαράς.
Είνε η κόρη της οποίας ολόκληρος η οικογένεια, πατήρ, αδελφοί, οικείοι εσφάγησαν εις το Ηράκλειον κατά τας τελευταίας σφαγάς. Αυτό λοιπόν το ορφανό ησθάνθη τόσον την εθνικήν χαρά, ώστε εξήλθε και αυτή μετασχούσα!
Η δολοξογία.
Εις το μέσον αυτής της κεντρικής οδού των Χανίων και εις το βάθος του δεξιού πεζοδρομίου της καθώς εισερχόμεθα απʼέξω εις την πόλιν, πενήντα έως εξήκοντα βήματα μακράν της οδού ευρίσκεται η Μητρόπολις των Χανίων. Επί της οδού εστάθη η άμαξα και κατήλθεν ο πρίγκηψ.
Εβόα η πόλις ζητωκραυγάζουσα, εκρούοντο οι κώδωνες των εκκλησιών, ηλλάλαζεν ο κόσμος όλος και ο πρίγκηψ στάθη ολίγον αναμένων τους άλλους ναυάρχους και λοιπούς της ηγεμονικής του ακολουθίας.
Εκείνην την στιγμήν όταν εστάθη προ του ναού ο Βασιλόπαις και αντίκρυσε αυτά και είδε προ της πύλης του ναού αναμένοντας τους επισκόπους της Κρήτης με τας ολοχρύσους στολάς των, δια να ευλογήσουν και του δώσουν να φιλήση το Ευαγγέλιον η συγκίνησις του έφθασε εις το κατακόρυφον. Ηφανίσθησαν τα ωραία του προσώπου του χρώματα. Ενόμιζες ότι μόλις στηρίζεται εις τους πόδας του, όσον και αν εζήτησε δια σταθερού βήματος να προχωρήση και όσον ηγεμονικόν πράγματι παράστημα και αν διετήρησε. Οι οφθαλμοί του εκαρφώθησαν επί του προσφωνούντος αυτόν Επισκόπου Κυδωνίας Νικηφόρου, εσταυροκοπήθη δε ως άνθρωπος αναμένων εκ του σταυρού εκείνουν αρωγήν και βοήθειαν βεβαίως αυτή η στιγμή δια τον Ηγεμόνα της Κρήτης, τον μετά τόσης ευλαβείας εισελθόντα εις τον ναόν της Κρήτης, αυτή η επιβλητική στιγμή θα μείνη εις αυτόν εφʼ όρου ζωής ανεξάληπτος.
Ετελείωσε η προσφώνησις και ο Ηγεμών επιτρέψας πρώτοι να εισέλθουν οι επίσκοποι τους ηκολούθησε. Παρά τον άμβωνα ορθούτο εξ ερυθρού βελούδιου και με το ελληνικόν στέμμα κεντημένος πλουσιώτατος θρόνος. Ο Ηγεμών δεν εκάθισε επʼ αυτού, αλλά παρʼ αυτόν σταθείς εσταυροκοπήθη εκ νέου, εκάρφωσε τα βλέμματά του επί της εικόνος της Παναγίας και μη στρέψας την κεφαλήν ουδʼ επί στιγμήν ήκουσε την δοξολογίαν.
Εψαλλαν οι ψάλται ευλογούντες τον Θεόν.
Οι κώδωνες πανηγυρικώς εκρούοντο και ο ναός αντελάλησε τας εξής ζητωκραυγάς.
- Ζήτω ο Ηγεμών της Κρήτης Γεώργιος!
Ζήτω η Κρήτη!
- Ζήτω ο Βασιλεύς της Ελλάδος Γεώργιος.
Ολοι οι κεκλημένοι, τα μέλη του Εκτελεστικού, οι πρόκριτοι Κρήτες με φωνήν παλλομένην εκ των λυγμών με οφθαλμούς δακρυβρέκτους, οι ναύαρχοι αυτοί και οι αξιωματικοί εν βαθυτάτη συγκινήσει, του φιλελληνικωτάτου Ποττιέ κλαίοντας όπως οι Κρήτες αυτοί εζητωκραύγασαν κατά την εκτάκτως συγκινητικήν δοξολογίαν.
Ποία δάκρυα και ο Ηγεμών να κατέκινε την ώραν εκείνην!
Και ο χορός έψαλλε το Πολυχρόνιον.
Το ιδικόν μας Πολυχρόνιον αυτό του ψάλλομεν εις τας ελευθέρας εκκλησίας της Ελλάδος δια τον Βασιλέα Γεώργιον, αντικατασταθέντος μόνον του “τον Θεοσεβάστατον και Φιλόχριστον Βασιλέα ημών Γεώργιον” διά του “τον ευσεβέστατον Κυβερνήτην ημών Γεώργιον”.
Θα συμπληρωθή όμως όπως έμαθον. Θα είνε το ιδικόν μας ολόκληρον, ηγουμένου του ονόματος του ηγεμόνος Γεωργίου το οποίον καιείς το εν Ελλάδι αναφέρεται, αλλά με τα άλλα ονόματα των μελών της Βασ. Οικογενείας.
Την ώραν αυτήν η εκκλησία παρίστα θέαμα μοναδικόν. Δέσμαι φωτός εισήρχοντο εις τον ναόν δια των μικρών των παραθύρων και το θυμίαμα εις τολύπας, ανελισσόμενον διαρκώς προς το ανω έπαιζε μετά των ακτίνων του ηλίου. Ενόμιζε κανείς ότι πάσα ευχή την οποίαν έκαστος των παρισταμένων ανέπεμψε προς τον Θεόν διά την ημέρα αυτήν, δια την Κρήτην, διά την Ελλάδα, διά τον ηγεμόνα Της με τας τολύπας του θυμιάματος και με τας ευχάς των τεσσάρων λειτουργούντων επισκόπων- δια των δεσμών των ακτίνων του διερχομένου ηλίου εστέλλοντο προς τον ουρανόν.
Τοιαύται ευχαί ουδέποτε παρακούονται.
Ετελείωσεν η δοξολογία.
Ο ηγεμών, ακολουθούμενος από τους επισκόπους, εξέρχεται ευλογούμενος, ενώ ο αήρ πληρούται από το όνομά του, το οποίον 30.000 ίσως ανθρώπων εκείνην την ώρα εζητωκραύγαζον.
Ο δρομίσκος των 50 ή 60 βημάτων, άγων εις την οδόν, όπου ανέμενεν η ηγεμονική άμαξα, σήμερον έχει δεξιά και αριστερά ερείπια, σπήτια ξεθεμελιωμένα κυριολεκτικώς. Τα σκεπάζουν δάφναι και σημαίαι, αλλά φαίνονται πάντοτε τα ερείπια. Διʼ αυτών διήλθιν ο Βασιλόπαις Γεώργιος.
Εκείνην την ώρα κάποιος του εψιθύρισεν:
-Υψηλότατε. Αυτά τα ερείπια ήνοιξαν το δρόνον σας εως εδώ...
Δεν γνωρίζω αν το ήκουσε διότι τοιαύτη φρενήτι έχει καταλάβει τα πλήθη βλέποντα τον ηγεμόνα των εξερχόμενων του ναού, ώστε ούτε τηλεβόλων ήχοι δύνανται να επικρατήσουν.
Πόσον όμως μεγάλη η αλήθεια.
Και η πομπή φρενητιωδώς επευφημουμένη διευθύνεται εις τον Διοικητήριον.
Αυτά όμως αύριον.
Η ΥΠΟΔΟΧΗ ΤΟΥ ΗΓΕΜΟΝΟΣ
Η ΤΙΜΗ ΜΙΑΣ ΣΗΜΑΙΑΣ
Τάξις, τάξις τάξις.
Τάξις παραδειγματική εβασίλευε πανταχού.
Ακρίβεια μοναδική, θαυμαστή, ασύλληπτες διά τους εξ Ελλάδος όπως ημείς.
Εις τας 8 ωρίσθη αίφνης ίνα η ναυαρχίς εισέρχεται εις τον κόλπον της Σούδας και εις τας 8 παρά εν λεπτόν παρέκαμπτε την νησίδα της Σούδας ερχομένη εκ Μήλου και φέρουσα τον ηγεμόνα της Κρήτης η ναυαρχίς.
Είπον οι αρμόδιοι, ότι δεν θα διέλθη ουδείς δια των στίχων των στρατιωτών, πλην των επισήμων, εις ούς εδόθη έγγραφος άδεια- το laisser Passer- και μυίγα δεν διήλθε δια των παρατεγαγμένων εις τας οδούς όθεν διήλθεν η πομπή στρατευμάτων.
Ολα διεδέχοντο άλληλα με τοιαύτην θαυμαστήν τάξιν και τόσον ακρίβειαν, ώστε ενόμιζε κανείς ότι ήσαν κολοσσαία πανοράματα, τα οποία δια μηχανισμού και μετά μαθηματικής ακριβείας αλλάσσουν αυτομάτως.
Δεν υπάρχουν χατήρια και ρουσφέτια· δεν ενδίδει ουδείς, ούτε ακούει από παρακλήσεις ο Ευρωπαίος. Παρήγγειλαν όπως ουδείς έφιππος η εφʼ αμάξης συγκοινωνήση εις τας οδούς όθεν η πομπή, και η διαταγή ετηρήθη αυστηρότατα.
Και ωθούντο τα πλήθη εις τας παρόδους αγωνιώντα, εκείθεν αλλαλάζοντα και βοώντα και μυκώμενα επί της διαβάσει της αμάξης του πρίγκηπος.
Ούτε διέσχισε την πόλιν η άμαξα του πρίγκηπος διά να φθάση εις την εκκλησίαν και εκείθεν εις τον Διοικητήριον, διά μέσου των ξυλίνων, των ακάμπτων, των ακινήτων στρατιωτών, παρουσιαζόντων όπλα.
Διʼ αυτό όταν έφθασε εις το διοικητήριον και δεν είδε εις την αυλήν ο ηγεμών η ελαχίστους, διότι δεν επετράπη η είσοδος εις ουδένα, εζήτησε να αφήσουν τον μακρόθεν ζητωκραυγάζοντα λαόν ελεύθερον να προσέλθη, και τότε μόνον τα κύματα του λαού εκείνου από τας παρόδους εχύθησαν προσκληθέντα εις την μικράν πλατείαν του Διοικητηρίου.
Και είχον δίκαιον τότε οι Κρήτες τρέχοντες να φωνάζουν τους άλλους τους μη εννοούντας διατί τρέχουν:
- Ελάτε μωρέ κοπέλλια παιδιά- και μας εφώναξε ο πρίγκηπας.
Δύο πράγματα είνε τα χαρακρηριστικώτερα την στιγμήν αυτήν.
Η ωραία απαγγελία του Ηγεμόνος, προσφωνούντος τον λαόν, με στεντορείαν, με μεταλλικήν με ευηχον φωνήν, με ρήτορος απαγγελίαν και αι στολαί αι ποικιλώταται των στρατιωτών.
Διότι η πόλις των Χανίων κατέχεται διεθνώς και κατά τύπους και πράγματι. Γάλλοι, Ρώσοι, Ιταλοί, Άγγλοι έχουν και από εν τμήμα της πόλεως, από μίαν φρουράν, από μίαν περιπολίαν, από εν διαμέρισμα. Και με αυτούς οι γίγαντες Μαυροβούνιοι, και παρʼ αυτούς οι Κρήτες χωροφύλακες.
Εκαστος δε με την ιδικήν του στολήν, τα ιδικά του όπλα, τον ιδικόν του εξαρτισμόν, τα ιδιαίτερά του λοφία.
Εδώ οι κασκοφόροι Ιταλοί με εν πτερόν επί της κάκσκας των και παρέκει οι άλλοι Ιταλοί με το σκουφοειδές και τρίπτυχον πιλίκιόν των. Δίπλα οι Γάλλοι με τας κιτρίνους επώμίδας των και τας μακρας ως επανωφόρια κυανάς στολάς των. Και οι στιβαροί ως γίγαντες Αγγλοι με την κούκον των τον στραβοβαλμένον και τους κατάμαυρα, άνευ της ελαχίστης χρυσής παρυφής, αξιωματικούς των. Και οι Ρώσοι παρʼ αυτούς άλλοι γιγαντόσωμοι στρατιώται, με της μπότταις των, το καλπάκι των και την μαύρην μπλούζαν των, την κοσμημένην με ωραίας κυανάς εκωμίδας.
Τι θέαμα αυτό και πόσο το εξωράιζε των Μαυροβούνιων η ερυθρά στολή.
Δεν εγνώριζε κανείς τι να πρωτοκάμη. Να θαυμάζη τας συγκινητικάς σκηνάς, να τας παρακολουθή, τους Κρήτας να καμαρόνη, τον η γεμόνα να βλέπη, τι πρώτον, τι ύστατον.
Τας τελευταίας λέξεις του απαγγέλλοντος την προσφώνησιν του προς τους Κρήτας Ηγεμόνος εκάλυψαν ζητωκραυγαί διάτοροι, από εκείνας τας οποίας μόνον εις την Κρήτην ήκουσα και τας οποίας υποθέτω ότι ουδαμού και διʼ ουδένα άλλον εις την ζωήν μου θα ακούσω πλέον.
Ο Ηγεμών από του παραθύρου προσφωνών έβλεπε την θάλασσαν, το ατελείωτον πέλαγος, εις το βάθος του οποίου, όπισθεν των νεφυδρίων του ορίζοντος, και μέσα εις την διαφαινομένην εχλυν, αφανής αλλά συγκινημένη παρηκολούθει τα τελούμενα η Ελλάς.
Ενόμιζες, ότι η από των Λευκών Ορέων πνέουσα δροσερά αύρα παρέσυρε επί των πτερύγων της τους λόγους του Έλληνος Ηγεμόνος αναμεμιγμένους με της αποθεώσεώς του τας ζητωκραυγάς και ως χαιρετισμούς τους έφερε προς την μικράν Ελλάδα, την τόσα παθούσαν μητέρα Ελλάδα ως της κόρης της προσφιλούς ευγνωμοσύνην.
Και είχε δίκαιον ο ευφυέστατος Κρης και συμπαθέστατος κ. Φρ. Φρατζεσκάκης, όστις βλέπων όλα αυτά που παρετήρησεν αργότερον:
- Η Ελλάδας δια την Κρήτη και χάριν αυτής εταπεινώθη. Αλλά η αυτή Ελλάδας δια της Κρήτης πάλιν εδοξάσθη!
Και βεβαίως δόξα όχι της Ελλάδος αλλά του Ελληνισμού σύμπαντος υπήρξεν η ημέρα αυτή.
Γονατίσατε όμως και σεις τώρα, και δακρύσετε, και συγκινηθήτε και χαιρετίσατε την σκηνήν αυτήν, της οποίας ομοίαν δεν έχει η Εθνική μας Ιστορία. Και αισθανθήτε με τους Κρήτας το ύφος της, το μεγαλείον της, την μεγαλοπρέπειάν της.
Ετελείωσεν ο Ηγεμών την προς τους Κρήτας προσφώνησιν του, την γνωστήν πλέον, την τοιχοκολληθείσαν εις όλην την Κρήτην το απόγευμα. Και τα βλέμματα πάντων εστράφησαν επί του μικρού ανδήρου του εις ύψος ενός μέτρου ορθουμένου επί των προς την θάλασαν επάλξεων του φρουρίου και απέναντι του διοικητηρίου.
Επί τεσσάρων ιστών εκυμάτιζον μεγαλοπρεπώς αι τέσσερις των προστατίδων της Κρήτης Δυνάμεων σημαίαι αντιπροσωπεύουσαι την ισχύν και το Κράτος. Και αυταί ήσαν προστάται ενός άλλου πέμπτου ιστού, κενού, κάτωθεν του οποίου εις ναύτης ανέμενε το σύνθημα.
Απωτερω άλλος ιστός έδιδε το σύνθημα προς τον κάτωθεν του φρουρίου και απέναντι των Χανίων παρατεταγμένον στόλον, τον οποίον απετέλουν τέσσερα, εν εξ εκάστης Δυνάμεως, πλοίον.
Το σήμα δίδεται από του Δικαστηρίου και οι τέσσαρες κολοσσοί σημαιοστολίζονται υψούντες επί του ιστού ητς τιμής την σημαίαν της αυτονόμου Κρήτης.
Σκεπάζονται από νέφη καπνού εκ των κρότων των τηλεβόλων, χαιρετώντων την αυτόνομον σημαίαν της Κρήτης, από του αυτού σημείου, αφʼ ού πέρυσι είχε βομβαρδισθή το Ακρωτήριον.
Σαλπίζουν έξωθεν αντιχαιρετώντα τα διεθνή στρατεύματα και κατʼ εκείνην την στιγμήν καθʼ η εβούρκωσαν όλων οι οφθαλμοί, την στιγμήν της τιμής μιας σημαίας, μικράς αλλʼ ηρωικής, αλλʼ ευγενούς, αλλʼ ενδόξου, της Κρητικής σημαίας, ο ναύτης ο Ιστάμενος κάτωθεν του ανευ σημαίας ιστού, τον οποίο επροστάτευον οι τεσσαρες παραστάται του και παντοδύναμοι ιστοί με τας σημαίας των τεσσάρων Μεγάλων Δυνάμεων, ξεδιπλώνει την σημαίαν της Κρήτης.
Οταν την βλέπουν ανελισσόμετην εις χείρας του Γάλλου ναύτου οι Κρήτες ρίπτονται ως τρελλοί και την φιλούν πολλοί ενώ οι άλλοι κλαίουν και όταν ετοιμάζεται να σύρη το σχοινίον διά να την υψώση ο ναύτης και η σημαία πτυχούται εις χείρας των φιλούντων αυτήν Κρητών, κάποιος Κρης, ο οπλαρχηγός του Κάμπου, ο Κώστας Παπαδάκης, εις από τους ωραιοτέρους, αλλά και γενναιοτέρους Κρήτας, τριάντα ετώ παλληκάρι με την γραφικήν κρητικήν περιβολήν, των ορέων της Κρήτης γέννημα, αλλά και των Αθηνών θρέμμα, τρέχει προς τον ναύτην και:
- Αφισε με να την σηκώσω εγώ, του λέγει...
Και σιγά σιγά, καμαρωτά, ενώ τα πλήθη εβόουν και εχειροκρότουν χαιρετώντα, και τα πλοία της Ευρώπης εκανονιοβόλουν και οι σάλπιγγες εσάλπιζον και οι μουσικοί επαιάνιζον, η σημαία της Κρήτης, φθάσασα εις την κορυφήν του ιστού, παρά τας σημαίας των άλλων Δυνάμεων ανελίχθη καλλίμορφος και επλαταγισε ανεμισθείσα.
Εκυμάτιζε πλέον επισήμως μεταξύ των τεσσάρων κραταιών της Ευρώπης αντιπροσώπων φρουρουμένη υπʼ αυτών και αναγνωριζομένη επισήμως. Από του ύψους της δε εχαιρετα την εις τον ορίζοντα, πολύ όπισθεν του ορίζοντος ευρισκόμενην Ελλάδα.
Ωραίον το κυανόν της χρώμα, ωραίος ο λευκός σταυρός της, το δε ερυθρόν τμήμα της με τον αστέρα τον λευκόν ενόμιζες ότι εσυμβόλιζε εκείνην την ώρα το αίμα το οποίον έχυσε δια να αποκτήση την λευκοκύανον του σταυρού σημαίαν.
Και εκρότει κυματίζουσα και την εχαίρετων ακόμη και την εκαμάροναν παίζουσαν με τον άνεμον και πτυχουμένην την σημαίαν των οι Κρήτες.
- Αχ! αυτό το κόκκινο δεν με αρέσει έλεγε εις τον φίλο του κάποιος Κρης.
-Δεν πειράζει σύντεκνε, του απήντα ο σύντροφος του. Δεν έπρεπε να ξεχάσουμε τι αίμα εχύσαμεν δια να την αποκτήσωμεν. Ας περάση λίγος καιρός και τότε...
Και ησπάσθησαν αλλήλους, διότι η φράσις αυτή αντίκρυζε τον ουδέποτε οιγήσαντα της Κρήτης πόθον, τον ουδέποτε κοιμηθέντα, τον πόθον της Ενώσεώς των.
Η ΑΠΟΘΕΩΣΙΣ
Την νύχτα.
Δια να μην αφίσωμεν μίαν στιγμήν τον Ηγεμόνα ας διακόψωμεν και ας έλθωμεν από της μεσημβίας εις την νύκτα, όταν θα ετελείτο η λαμπαδηφορία, η θαυμασία αυτή εορτή η διʼ άλλους λόγους, δια την χάριν της διά την τρέλλαν της, δια την παραφοράν της εφάμιλλος των άλλων εορτών της ημέρας αυτής.
Οταν ενύκτωσε και ήναψαν οι ενετικοί φανοί και εσκόρπισαν το φαντασμαγορικόν των φως τα βεγγαλικά και τα καντύλια τα πολύχρωμα ανέλαμψαν εις τας στέγας, εις τους εξώστας, εις πάντα τα μέρη και τα παράθυρα εφωτίσθησαν με κηρία αφθονώτατα και πλουσιώτατα και αναδείχθη μέσα εις χρώματα και μέσα εις φώτα χωμένη η πόλις από μακράν αν έβλεπε τις τον δρόμον του Συντριβανιού, ενόμιζε ότι εισήρχετο εις μαγικώς φωτισμένον σπήλαιον, διότι εις σήραγγα είχον μεταβάλλη τον δρόμον αι άπειροι σημαίαι των εξωστών των παραθύρων και των καταστημάτων, σχηματίζουσαι όπως συνέκλινον με τας αψίδας θόλον, όστις ήρχιζε από της πύλης Καλέ Καπιοί και ετελείωνε εις την πλατεία του Συντριβανιού.
Και το βάθος αυτού του μαγικού σπηλαίου αποτέλει ο άσβεστος πυρσός όστις εκεί εις την πλατείαν, το ερυθροχόουν βεγγαλικόν φως, το οποίον από της 6ης της νυκτός έως του μεσονυκτίου άσβεστον έκαιε.
Τι κόποι ήσαν εκείνοι, ποίαι αι προσπάθειαι, πόσος ο ζήλος των Κρησσών δια να λαμπρύνουν την φωταψίαν. Εγειναν και Σουλτανικαία εορταί άλλοτε εν Κρήτη και οι βέηδες εδαπάνησαν αφειθώς και αι αρχαί αι Τουρκικά μαζή προσεπάθουν αλλά οι Χριστιανοί αμέτοχοι πάντοτε άφινον να παρέρχωνται άνευ ουδεμιάς λαμπρότητος.
Και έλεγον κομπορρημονούντες:
-Είδε ποτέ Σουλτανική εορτή τέτοια φέστα;
Τα παιδία ψάλλουν το “ω λιγυρόν και κοπτερόν σπαθί μου” και το “απʼ τα κόκκαλα βγαμένη”. Οι Καπετανέοι σύρουν τας ηρωικάς σημαίας των. Μία μεγάλη γαλανόλευκος, φέρουσα και τον Άγιον Γεώργιον εις το κέντρον του σταυρού της, όπως οι σημαίαι του στρατού μας ολομέταξος δε, φωτίζεται μαγικώς υπό των βεγγαλικών πυρσών, ότα δε ριπή ανέμου την ξεδιπλώνει, χρυσά γράμματα αποκαλύπτονται, σχηματίζοντας την φράσιν
“ΕΝΩΣΙΣ Ή ΘΑΝΑΤΟΣ”
Και κυκλοφορεί ελευθέρως η σημαία αυτή, θριαμβευτικώς επιδεικνυομένη. Πόσοι πατέρες με ένα παιδάκι στην αγκαλιά, αδυνατούν να βαδίσην μέσω επαίνου του πλήθους και την γυναίκαν τον κρατούσαν το βρέφος θηλάζον, πανοικεί εξήλθον και πόσα τοιαύτα θεάματα δεν παρήλασσον δια της πλατείας του Συντριβανιού και πόσοι έξοχοι διάλογοι δεν διειμήφθησαν.
Η λάλα- όπως λέγεται η Κρήτη η ή μάμη- που είχε πάρει τα εγγονάκια της, αυτή και ουτα κατάμαυρα ντυμένοι, τις γνωρίζει από τινος πένθους, και τίτος σφαγής ή τίνος μάχης θύματα.
Τους εδείκνυε τα θαυμάσια της καταφωτίστου πόλεως και
- Λάλα, λέγει το μεγαλήτερον- ο Ελληνας τα έκαμε έτσι έμμορφα;...
- Όχι παιδί μου. Εμείς τα κάμαμε για τον Έλληνα, απαντά η μάμη...
- Για τον Έλληνα που ήλθε, τον γυιό του Βασιλειά μας; ερωτά πάλιν τον παιδί, εξακολουθούν συρόμενον από της χειρός υπό της λάλας και του συζητούν περί του “Έλληνα του γυιού του Βασιληά μας”.
Αι σκηναία διαδέχονται αλλήλας και η μία συγκινητικωτέρα της άλλης. Αλλου Κρητός, ελθόντος έξωθεν από το χωριό του, το μικρό παιδί δεν θέλει να εννοήση περί του “γυιού του Βασιληά μας” και λέγει:
- Γιατί να χαιρώμαστε έτσι πατέρα;...
- Γιατί ήλθε ο δικός μας Βασιλιάς κι έφυγε ο σκύλλος.
- Μα ποιος Βασιλειάς; επιμένει ερωτών με την παιδικήν του περιέργειαν το τριετές παιδίον.
- Διάολε ταʼαποθαμένα σου, του λέγει θυμωμένος ο πατήρ του. Και ποιος σουδωκε ψωμί και έφαγες; Και ποιος έστειλε στον πατέρα σου, στον λάλο σου, σʼόλους μας φυσέκια;
Και το παιδίον συναισθανόμενον το λάθος του σιωπά...
Και καταφθάνουν αι σάλπιγγες των Γάλλων.
Και αρχίζουν παίζουσαι χορούς και εμβατήρια.
Και ορχούνται την νύκτα ακόμη- διότι τούτο ήρχισε από την ημέραν- Γάλλοι και Κρήτες, Ρώσσοι και Κρήτες, Ιταλοί και Κρήτες, ζητωκραυγάζοντες αδιαπόπως δια το τίπτοτε, εις τον ελάχιστον θόρυβον, εις την παραμικροτέραν αφορμήν.
Και καίουν τα βεγγαλικά, και συμπνίγεται εις τας οδούς ασφυκτιών το πλήθος και αι πιπτούσαι ψεκάδες της βροχής όχι μόνον δεν το διαλύσουν αλλά διαρκώς το πυκνόνουν και ει αδύνατον πλεόν να διέλθη τις εκείθεν, αδύνατον και να φύγη ακόμη. Ολοι ίστανται, τα ρεύματα του πλήθους σταματούν. Ουτε εμπρός ούτε πίσω.
Δέκα φορές εζητωκραύγασαν την εμφάνισιν του Ηγεμόνος και δέκα φοράς επέτυχον, έως ότου πράγματι καταφθάνει.
Ποία εκείνη η ζητωκραυγή, τι στήθη ήσαν εκείνα τα μυκώμενα τι διάτοροι φωναία ηκούσθησαν ποίον πανδαιμόνιον ήτο εκέινο και πώς μετεδόθη η είδησις της αφίξεως του Ηγεμόνος, ερχομένου εκ του εν Χαλέπα ανακτόρου σύροντες οπισθεν του άλλα πλήθη, αγνωστα εις τους εν τη πλατεία, πλήθη αναμένοντα αυτόν έξωθεν της πόλεως.
Και τι τσαλεπάτημα εκείνο, και ποίος συνωστισμός και ποία προσπάθεια δια να ίδουν όλοι τον πρίγκηπα, δια να τον αρπάσουν από την άμαξαν ει δυνατόν και του φιλήσουν την χείρα, πως δε κατώρθωσε εκείνος ο αισθηματίας να κολήση πίσω από την άμαξαν του, να εκτείνη τους βραχίονές του υπέρ την κεφαλήν του Ηγεμόνος και να τον ευλογή αλλόφρων και να του φωνάζη διαρκώς.
- Ααααα! Να μας ζήσης!
- Ο Θεός να σε ευλογή.
- Χίλια χρόνια να ζήσης εσύ κι ο μπαμπάς σου, που μας έφερε την ελευθερία...
Και χίλιαις άλλες ευχές, που ανετριχίαζε κανείς μόνον ακούων αυτάς.
Ο δε Ηγεμών;
Φαντασθήτε την θέσιν του. Να χαιρετά και να ευχαριστή κλίνων την κεφαλήν, έως ότου έστριψε να ίδη όπισθεν ποίος τον ηνώχλει.
Τι ήτο νομίζετε;
Η σημαία η ελληνική ήτο του καπετάνιου εκείνου, την οποίαν ανωτέρω σας περιέγραψα και η οποία ηωρείτο υπέρ την κεφαλήν του αναγράφουσα εις τον σταυρόν της: “Ενωσις ή θάνατος”.
Το πώς διήλθεν η άμαξα διά της πλατείας χωρίς να κόψη χίλια ποδάρια τουλάχιστον με τους τροχούς της, ακόμη επομένει εις πολλούς μυστήριον. Το γεγονός είνε ότι πέρασε. Και έκαμψε τον δρόμον, τον από της πλατείας οδηγούντα εις το διοικητήριον μέσω του φρενητιωδώς ζητωκραυγάζοντας πλήθους.
Εκείς εις την πομπήν, που εύρον τόσες σημαίας ελληνικάς, και εις την διαβασιν του, όλαι αυταί μαζή μικραί και εύμορφοι ως ήταν επινήθησαν προ του διερχομένου Ηγεμόνος και ο κόμος πλεον αλλόφρων εντελώς με τας φρενητιώδεις ζητωκραυγάς του, ηρξατο πετών εις τον πέρα και τα καπέλλα του να σείη τας ράβδους του, μαινόμενος κυριολεκτικώς.
Αποθέωσις πλέον του Ηγεμόνος των.
Οταν εις το διοικητήριον έφθασαν και εξήλθεν ο Ηγεμών και τον ηνάγκασαν να ομιλήση και τους είπε με την απέριττον γλώσσαν του, ότι:
- Σας ευχαριστώ θερμώς διά την υποδοχήν την οποίαν μου εκάματε και δια τον ενθουσιασμόν με τον οποίον με υπεδέχθητε σήμερα. Τώρα να διαλυθήτε ησύχως δια να δείξετε εις όλον τον κόσμον ότι από σήμερα αρχίζει αμέσως η τάξις εν Κρήτη”, μου έλεγαν οι ναύται του εν των λιμένι ορμούντος ελληνικού πλοίου δι ου εταξειδεύσαμεν, της κομψής “Κρήτης” του Γουδή ότι η γη εσαλεύετο από τα ζήτω και ότι καταχθονίως εμυκώντο υπερφυσικαί δυνάμεις, όχι άνθρωποι.
Εκαλόμαθαν και ήθελον διαρκώς να τον ακουουν αγορεύοντα. Και επέμεναν οι Κρήτες χειροκροτούντες, αλλʼ έως εις έναν σημείον. Εως του σημείου, καθʼ δεν έπρεπε να γείνουν ενοχλητικοί. Και τούτο δεν έχουν ανάγκην να τους το δείξη κανείς και ήρχισαν διαλυόμενοι, δια να κατέλθη ο Ηγεμών ανοίγη τόπος εις την άλαξαν.
Εκείθεν με την αυτήν φρανήτιδα τον συνοδεύουν.
Τότε, όταν επέστρεφε του εφώναζον όλοι:
- Και τον μπαμπά σου του χρόνου... Και τον μπαμπά σου...
Δεν ήτο δυνατόν ευφυέστερον να προσφωνηθή.
Ο μπαμπάς του, ο Βασιλεύς Γεώργιος, εκαλείτο να έλθη του χρόνου και παραάβη την Κρήτην!
Ω! του πατριωτισμού Σας. Ω! της αυταπαρνησεως Κρήτες!
Ολων εκεί κάτω τον ενθουσιασμόν, όλων όσοι εδρέθησαν εις τα Χανιά κατά την ιστορικήν αυτήν ημέρα την πρατριωτικήν προσφοράν ο Σουρής από μακράν εφάνθη και ετραγούδησε.
Ολαι δε εκείνοι αι αλλαλάζουσοι μορφαί αι και του ουρανού τον θόλον συγκινούσαι με τας ζητωκραυγάς των, δια του ονόματος και δια της λύρας του Σουρή μας ηυχήθησαν εις το τέλος εκαταλάβουσι τους αμιμήτους στίχους του προχθεσινού “Ρωμηού” του, με τους οποίους εχαιρέτισε τον Βασιλά μας το παιδί:
“Στέλλε μας χαρά μαντάτα με χιονάτι περιστέρι”.
Αη Γιώργη στέκα πάντα στʼ δεξί σου το πλευρό, και το κόκκινο σημάδι της σημαίας με τʼαστέρι ολογάλανο κι εκείνο να το κάνη με Σταυρό”.
Δς

