
Του Aλέκου Ανδρικάκη [email protected]
Η πρώτη ημέρα της ελευθερίας της Κρήτης, στις 9 Δεκεμβρίου 1898
Τα επιτόπια ρεπορτάζ της «Εστίας», με την αφορμή της συμπλήρωσης 112 χρόνων
Οι Κρήτες επαναστάτες του 19ου αιώνα έδωσαν ποταμούς αίματος όχι μόνο για την απελευθέρωση του νησιού από τον τούρκικο ζυγό, αλλά και για την ένωσή του με την Ελλάδα. Το σύνθημα σʼ όλους τους αγώνες ήταν ένα: ΕΝΩΣΙΣ Η΄ ΘΑΝΑΤΟΣ.
Από το 1821, και σχεδόν ανά κάθε δεκαετία, οι Κρήτες οργάνωναν μεγάλες επαναστάσεις, αλλά πάντα έβρισκαν απέναντι τους, εκτός από τον κατακτητή (Τούρκο ή Αιγύπτιο, στη δεκαετία του 1830), και τις μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις, που είτε με την ουδετερότητα, είτε με την ξεκάθαρη στάση τους, πάντα ενίσχυσαν τη θέση του εχθρού και απόκλειαν την απελευθέρωση. Στην επανάσταση του 1897-98, όταν πλέον οι δυνάμεις δεν μπορούσαν να αποκρούσουν και πάλι το αίτημα της απελευθέρωσης, επέβαλαν έναν συμβιβασμό: απομάκρυνση των Τούρκων, με την εφαρμογή ενός καθεστώτος αυτόνομου πολιτεύματος, αλλά με την υψηλή επικυριαρχία του σουλτάνου. Οι σφαγές της 25 Αυγούστου 1898, στο Ηράκλειο, στις οποίες θύματα, ανάμεσα σε εκατοντάδες άλλα, ήταν ο υποπρόξενος της Αγγλίας Λυσσίμαχος Καλοκαιρινός και 17 Άγγλοι στρατιωτικοί, ανάγκασαν τις ευρωπαϊκές δυνάμεις, με πρωταγωνίστρια την Αγγλία, να εκδιώξουν τις τούρκικες δυνάμεις από την Κρήτη. Έτσι επιταχύνθηκαν οι εξελίξεις για την εγκαθίδρυση της αυτόνημης Κρητικής Πολιτείας.
Οι Κρήτες αποδέχτηκαν την αυτονομία απλώς ως μια περίοδο που θα οδηγούσε άμεσα στην ένωση με την Ελλάδα. Θεωρούσαν την αυτονομία, όπως έγραφαν στα κείμενά τους, τον «αρραβώνα της Κρήτης με την Ελλάδα». Ο αρραβώνας, όμως κράτησε επί 15 ολόκληρα χρόνια. Στις 9 Δεκεμβρίου 1898, με την άφιξη του πρίγκιπα Γεωργίου, του δευτερότοκου γιου του μονάρχη της Ελλάδας Γεωργίου, που τοποθετήθηκε Ύπατος Αρμοστής εκ μέρους των ευρωπαϊκών δυνάμεων, ξεκίνησε να μετρά ο χρόνος. Η ένωση έγινε επισήμως την 1η Δεκεμβρίου 1913, με την ύψωση της ελληνικής σημαίας στο φρούριο του Φιρκά, από τον τότε μονάρχη Κωνσταντίνο και τον πρωθυπουργό Ελευθέριο Βενιζέλο.
Με την άφιξη του πρίγκιπα, στις 9 Δεκεμβρίου 1898, η κρητική κυβέρνηση, το Εκτελεστικό, όπως ονομαζόταν, με πρόεδρο το γιατρό Ιωάννη Κ. Σφακιανάκη και μέλη τους Ελ. Βενιζέλο, Νικ. Γιαμαλάκη, Α. Χατζηδάκη, Γ. Μυλωνογιάννη, Εμμ. Ζαχαράκη, παρέδωσε την εξουσία στον αρμοστή. Οι εκδηλώσεις στην Κρήτη ήταν θριαμβευτικές. Οι ταλαιπωρημένοι κάτοικοι του νησιού πανηγύριζαν τη λευτεριά τους κι έλπιζαν ότι σύντομα θα εντάσσονταν στην Ελλάδα.
Το πανηγυρικό κλίμα, την εγκατάσταση του πρίγκιπα κι όλα όσα εξελίχθηκαν στα Χανιά, πρωτεύουσα τότε της Κρήτης, από τα χρόνια της τουρκοκρατίας, περιέγραψαν με καθημερινές ανταποκρίσεις απεσταλμένων τους σχεδόν όλες οι αθηναϊκές εφημερίδες. Η «Εστία» είχε στείλει στα Χανιά τον Σπυρίδωνα Δάσιο, που επί ημέρες έγραφε ρεπορτάζ. Με την ευκαιρία της συμπλήρωσης 112 χρόνων από τις ιστορικές εκείνες ημέρες της απελευθέρωσης της Κρήτης από τους Τούρκους, αναδημοσιεύομε τα ρεπορτάζ του Σπ. Δάσιου, που είχαν δημοσιευτεί σε συνέχειες, από την Παρασκευή 11 μέχρι τη Δευτέρα 14 Δεκεμβρίου 1898. Θυμίζομε ότι τον Δεκέμβριο του 2007, με τη συμπλήρωση των 109 χρόνων από την εγκατάσταση της αυτονομίας, η «Π» παρουσίασε ειδικό πολυσέλιδο ιστορικό ένθετο με τον τίτλο «Κρητική Πολιτεία 1898-1913».

