
Ως ξαφνικές πλημμύρες ορίζονται οι πλημμύρες που εξελίσσονται σε μικρό χρονικό διάστημα μετά από τις έντονες γενεσιουργές καταιγίδες, με την στάθμη σε διάφορα τμήματα του υδρογραφικού δικτύου να φτάνει σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα εντός λεπτών ή μερικών ωρών, αφήνοντας μικρά περιθώρια προειδοποίησης και αντίδρασης. Η διαχείριση των ξαφνικών πλημμυρών αποτελεί κρίσιμη συνιστώσα της ασφάλειας των πολιτών και της ποιότητας ζωής. Η χωρική και χρονική κλίμακα των ξαφνικών πλημμυρών δεν είναι δυνατόν να παρατηρηθεί με τη χρήση συμβατικών συστημάτων παρακολούθησης. Κατά συνέπεια, οι ατμοσφαιρικοί και υδρολογικοί μηχανισμοί που συντελούν στην «γένεση» ξαφνικών πλημμυρών δεν είναι επαρκώς κατανοητοί. Η ανεπάρκεια κατανόησης οδηγεί σε μεγάλη αβεβαιότητα κατά την πρόγνωση τέτοιων γεγονότων.
Η μεταπλημμυρική έρευνα οδηγεί στην βελτίωση της κατανόησης των φυσικών διεργασιών της πλημμύρας καθώς και την συλλογή πληροφοριών για την αναπαράσταση του γεγονότος. Το Εργαστήριο Διαχείρισης Υδατικών Πόρων και Παράκτιας Μηχανικής δραστηριοποιείται στην συγκέντρωση και οργάνωση δεδομένων ξαφνικών πλημμυρών σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Η στρατηγική παρακολούθησης που ακολουθεί είναι η συλλογή στοιχείων τόσο από υδρο-μετεωρολογικές παρατηρήσεις, όσο και από συμπληρωματικές πληροφορίες που απορρέουν από εργασίες στο πεδίο (συλλογή στοιχείων μετά την εξέλιξη των πλημμυρικών φαινομένων).
Πρόσφατη μελέτη 22 πλημμυρικών γεγονότων που επηρέασαν 49 περιοχές της Κρήτης κατά την περίοδο 1990 – 2007, αναλύθηκαν με βάση τον τύπο ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας, τις επικρατούσες μετεωρολογικές συνθήκες και τα υδρομετερωρολογικά τους χαρακτηριστικά, καταλήγοντας στα εξής:
• 30% των γεγονότων λαμβάνουν χώρα τον Δεκέμβριο
• Περισσότερο από 50% λαμβάνουν χώρα κατά τον χειμώνα και 40% κατά το φθινόπωρο.
• 66% των γεγονότων λαμβάνουν χώρα στο δυτικό τμήμα της Κρήτης ενώ 34% στο ανατολικό.
• Τα περισσότερα «καιρικά συστήματα» που εξελίσσονται στην Μεσόγειο, διέρχονται από την Κρήτη και δημιουργούν πλημμύρες, έχουν Δ, ΒΔ και ΝΔ προέλευση.
• Λόγω της έντονης ορογραφίας των Λευκών Ορέων το δυτικό τμήμα του νησιού επηρεάζεται περισσότερο από ΒΔ και ΝΔ συστήματα.
• Τα δυτικής προέλευσης ατμοσφαιρικά συστήματα διασχίζουν το «φράγμα» των Λευκών Ορέων και φτάνουν στο μέσο του νησιού όπου και συναντούν το επόμενο ορογραφικό εμπόδιο (οροσειρά Ίδης).
Στόχος του Εργαστηρίου είναι η βελτίωση της επιστημονικής βάσης σχετικά με την πρόγνωση των ξαφνικών πλημμυρών χρησιμοποιώντας δεδομένα παρελθόντων φαινομένων, η ανάπτυξη μιας καινοτόμου – εναρμονισμένης πανευρωπαϊκής στρατηγικής καθώς και ενός σετ τεχνολογιών και εργαλείων με σκοπό την αποτελεσματική λειτουργία των συστημάτων προειδοποίησης. Απώτερος σκοπός είναι η δυνατότητα πρόγνωσης ξαφνικών πλημμυρικών φαινομένων μέσω της βελτίωσης της κατανόησης των μηχανισμών που διέπουν αυτά τα φαινόμενα.
Για το λόγο αυτό μελλοντικές έρευνες περιλαμβάνουν την συσχέτιση ηλεκτρικής δραστηριότητας (κεραυνοί) και βροχόπτωσης καταιγιδοφόρων καιρικών συστημάτων που προκαλούν ξαφνικές πλημμύρες. Για την προσέγγιση αυτή θα χρησιμοποιηθούν δεδομένα υψηλής χωρο-χρονικής ανάλυσης ηλεκτρικής δραστηριότητας και βροχόπτωσης από την ευρύτερη περιοχή της Κρήτης. Στόχος της μελέτης είναι η προαγωγή της στρατηγικής παρακολούθησης και πρόγνωσης των ξαφνικών πλημμυρών.
Το Εργαστήριο Διαχείρισης Υδατικών Πόρων και Παράκτιας Μηχανικής, μέσα από συνεργασίες σε πανευρωπαϊκό επίπεδο κινείται προς την δημιουργία ενός «Παρατηρητηρίου υδρο-μετεωρολογικών φαινομένων και κλιματικής αλλαγής». Οι συνεργασίες μέσω των Ευρωπαϊκών ερευνητικών προγραμμάτων βελτιώνουν συνεχώς την επιστημονική βάση της μελέτης των πλημμυρών και παρέχουν σημαντικές πληροφορίες για την διαχείριση των κινδύνων, δημιουργώντας το κατάλληλο υπόβαθρο για την εφαρμογή της Ευρωπαϊκής Οδηγίας για τις πλημμύρες (2007) σύμφωνα με την οποία όλα τα κράτη μέλη πρέπει να συντάξουν χάρτες πλημμυρικής επικινδυνότητας μέχρι το 2013.
*Εργαστήριο Διαχείρισης Υδατικών Πόρων και Παράκτιας Μηχανικής Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Πολυτεχνείο Κρήτης.

