Αναγκαίες είναι οι αλλαγές στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, σύμφωνα με τον καθηγητή του Πανεπιστημίου Παρίσι 11 και επισκέπτη του Πανεπιστημίου Κρήτης, Γιάννη Μανουσάκη, ο οποίος τονίζει πως το θεσμικό πλαίσιο που διέπει τα ΑΕΙ είναι απαρχαιωμένο.

Ο κ. Μανουσάκης μιλά στην «Π» για το εκπαιδευτικό σύστημα της Γαλλίας και καταθέτει τις απόψεις του για το νέο νόμο πλαίσιο που προωθεί το υπουργείο Παιδείας στη χώρα μας.

Θεωρείτε πως οι αλλαγές ήταν απαραίτητες τη δεδομένη στιγμή;

«Νομίζω πως το θεσμικό πλαίσιο, έτσι όπως διαμορφώθηκε από το 1982 και μετά, είναι τελείως απαρχαιωμένο και δεν απαντά στις σημερινές συνθήκες. Τα διεθνή, ευρωπαϊκά δεδομένα δεν έχουν καμία σχέση με τα δεδομένα του ΄80 και του ΄90. Τα ελληνικά πανεπιστήμια αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της γενικότερης ευρωπαϊκής παιδείας και, κατά κάποιο τρόπο, επηρεάζονται από τις διάφορες αποφάσεις που έχουν ληφθεί, όπως τη συμφωνία της Μπολόνια. Αλλά και η ίδια η επιστήμη έχει προχωρήσει. Για παράδειγμα οι νέες τεχνολογίες δεν υπήρχαν πριν απο 30 χρόνια. Πρέπει λοιπόν τα νομοθετικά πλαίσια να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες.

Πώς σχολιάζετε την πρόταση του υπουργείου, η χρηματοδότηση των ΑΕΙ να εξαρτάται από την αξιολόγησή τους;

«Η αξιολόγηση των ΑΕΙ μπορεί να δώσει κάποια ιδέα για το τι κάνουν ποιοτικώς τα πανεπιστήμια. Όμως, πρέπει να προσεχθεί πολύ ο τρόπος που γίνεται η αξιολόγηση διότι δεν υπάρχει σε διεθνές επίπεδο ομοφωνία των διαφόρων φορέων το πώς θα γίνεται, δηλαδή τα κριτήρια της αξιολόγησης... Ομως ακόμη και εαν υποθέσουμε ότι γίνεται με σωστό τρόπο, η αξιολόγηση, αντικειμενικά, θα δημιουργήσει πανεπιστήμια πολλών ταχυτήτων. Το υπουργείο, νομίζω, ότι έχει υπόψη του να χρηματοδοτεί τα πανεπιστήμια που θα έχουν καλές βαθμολογίες και να μειώνει τη χρηματοδότηση σε εκείνα που θα έχουν χαμηλότερες βαθμολογίες. Κατά τη γνώμη μου, αυτό είναι λάθος. Μάλλον το αντίθετο θα έπρεπε να γίνεται, παράλληλα με τη χρηματοδότηση των καλών πανεπιστημίων, θα πρέπει να υποστηρίζονται και εκείνα που έχουν προβλήματα ούτως ώστε ο μέσος όρος του επιπέδου των ΑΕΙ να είναι λογικός. Οι χρηματοδοτήσεις στην Ελλάδα είναι πολύ χαμηλού επιπέδου, σε σχέση με την Ευρώπη. Ομως και στην Ευρώπη υπάρχει η τάση να πιέζονται τα πανεπιστήμια να αρχίσουν να ζητάνε χρήματα από τον ιδιωτικό τομέα ή δίδακτρα από τους φοιτητές. Κατά τη γνώμη μου, δεν είναι σωστό να γίνεται αυτό. Το πανεπιστήμιο είναι ένα ίδρυμα κρατικό, η πρόσβαση στη γνώση, σαν κοινό αγαθό, δεν μπορεί να εξαρτάται από την οικονομική κατάσταση της κάθε οικογένειας ή τις διασυνδέσεις που υπάρχουν με τις επιχειρήσεις. Θα πρέπει, λοιπόν, οι κυβερνήσεις, οι δημόσιοι φορείς, να συνεχίσουν να χρηματοδοτούν τα πανεπιστήμια απρόσκοπτα και χωρίς καμία δυσκολία. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο θα πρέπει να υπάρξει ομοφωνία όσο αφορά το ύψος των κρατικών κονδυλίων που δίνονται για την παιδεία»

Η Ελλάδα φαίνεται να ακολουθεί το μοντέλο διοίκησης που ισχύει στη Γαλλία.

«Νομίζω ότι το νέο νομοσχέδιο έχει κάπως εμπνευστεί από τα γαλλικά πανεπιστήμια. Υπάρχει όμως μια σημαντική διαφορά στη διοίκηση, γιατί στη Γαλλία η συμμετοχή των φοιτητών στα διάφορα όργανα είναι πολύ χαμηλή. Οι φοιτητές μπορούν να έρθουν να πουν τη γνώμη τους για θέματα που τους αφορούν, δεν επιτρέπεται όμως να πουν τη γνώμη τους για θέματα που δεν τους αφορούν. Εδώ έχω την εντύπωση ότι οι ρόλοι είναι ανεστραμμένοι, οι φοιτητές είναι αυτοί που αποφασίζουν για θέματα που δεν τους αφορούν, για παράδειγμα, μπορούν να παρέμβουν σε επιλογές διδακτικού προσωπικού. Θεωρώ ότι δεν είναι λογικό να γίνεται διότι αν δεχτούμε ότι η εκλογή ενός πανεπιστημιακού γίνεται με αυστηρά επιστημονικά κριτήρια, ο φοιτητής δεν έχει τις κατάλληλες γνώσεις για να κρίνει το επιστημονικό του έργο. Ένα κοινό σημείο του νομοσχεδίου με τη Γαλλία είναι το συμβούλιο των ιδρυμάτων. Το συμβούλιο υπάρχει στα γαλλικά πανεπιστήμια, δε δημιουργεί προβλήματα στη λειτουργία τους, δεν μπορούμε να θεωρήσουμε ότι είναι εμπόδιο όσο αφορά στην αυτονομία και τις αποφάσεις τους. Η επιλογή των μελών του συμβουλίου γίνεται με δυο τρόπους, κάποια μέλη τους είναι μέλη ΔΕΠ και εκλέγονται και τα άλλα είναι διορισμένα ως εκπρόσωποι φορέων και αυτό το συμβούλιο εκλέγει τον πρύτανη. Για την εκλογή του πρύτανη, όπως το αναφέρει το νομοσχέδιο, που θεωρεί ότι υποψήφιος μπορεί να είναι οποιοσδήποτε, δε νομίζω ότι θα προκαλέσει πρόβλημα διότι αντίστοιχη διαδικασία ακολουθείται σε ερευνητικά κέντρα, όπως το ΙΤΕ.»

Εκφράζετε, ωστόσο, μια ένσταση όσο αφορά στις βαθμίδες των διδασκόντων...

«Ναι, στη Γαλλία έχουμε δυο βασικές βαθμίδες και σε καθεμία υπάρχουν εσωτερικές αναβαθμίσεις. Στην Ελλάδα υπάρχουν τέσσερις βαθμίδες και το νέο νομοσχέδιο προβλέπει ότι η θέση του λέκτορα θα είναι μη εξελίξιμη, κάτι που θεωρώ τελείως αναχρονιστικό και έκτος πνεύματος πανεπιστημίου. Δεκάδες χρόνια τα πανεπιστήμια διεθνώς θεωρούν ότι κάποιος που εκλέγεται σε μία θέση θα μπορεί να εξελιχθεί. Θα μπορούσε να καταργηθεί η θέση του λέκτορα και οι βαθμίδες να είναι τρεις και η εξέλιξη αντικειμενική.

Οσο αφορά την εκλογή ΔΕΠ, χωρίς να θέλω να πω ότι δε συμβαίνει και σε άλλες χώρες, εδω εμφανίζονται πολλές φορές φαινόμενα μη αξιοκρατίας. Ακούγονται φήμες ότι σε πολλές σχολές ο πατέρας βάζει το γιο, ο θείος τον ανιψιό... Αλλού οι εκλογές συντεχνιακά. Αυτά τα φαινόμενα νομίζω ότι θα πρέπει να σταματήσουν, τα κριτήρια θα πρέπει να είναι αυστηρά επιστημονικά. Όσο αφορά στη δυνατότητα εκλογής ατόμων από το εξωτερικό χωρίς να χάνουν τη θέση τους, νομίζω είναι θετικό διότι κάποιοι θέλουν να προσφέρουν όμως δεν μπορούν επιστρέψουν μόνιμα λόγω οικογενειακών ή άλλων υποχρεώσεων. Αυτή η γέφυρα θα επιτρέψει μεταφορά εμπειρίας από την Ελλάδα στο εξωτερικό και το αντίστροφο.



“Πρέπει νʼ αυξηθούν οι ερευνητικές δραστηριότητες στην Ελλάδα”

Ποιο θεωρείτε ότι είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα των ελληνικών ΑΕΙ;

«Νομίζω ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα της παιδείας στην Ελλάδα αλλά και στην Ευρώπη είναι ότι έχει μπει στη λογική των αγορών. Αυτό είναι ο άξονας που οριοθετεί τις λογικές και τις αλλαγές. Η γνώση που παρέχεται πρέπει να είναι στην υπηρεσία του ανθρώπου κι όχι του χρήματος. Έχω την εντύπωση ότι σήμερα ένα δίπλωμα απονέμεται με σκοπό να αυξηθεί η κερδοφορία του ατόμου και όχι με στόχο να εμπλουτιστεί η προσωπικότητα και σαν απόρροια η κερδοφορία.

Επίσης, υπάρχουν τα προβλήματα χρηματοδότησης της έρευνας, των χαμηλών μισθών, οι άσχημες συνθήκες εργασίας κτλπ. Υπάρχει βέβαια και το θέμα των αιώνιων φοιτητών. Η φυσική παρουσία των φοιτητών στα μαθήματα είναι πολύ χαμηλή. Νομίζω ότι την ευθύνη έχουν και οι φοιτητές αλλά και οι διδάσκοντες. Θα πρέπει να βρεθεί ένας τρόπος οι φοιτητές να επιστρέψουν στα αμφιθέατρα. Ο φοιτητής πρέπει να συνειδητοποιήσει ότι η μάθηση περνάει από την αίθουσα διδασκαλίας».

Θεωρείτε πως το γαλλικό σύστημα είναι πιο αποτελεσματικό;

«Η ερώτηση είναι δύσκολη. Νομίζω ότι η σύγκριση είναι δύσκολη γιατί τα πανεπιστήμια των δυο χωρών λειτουργούν με διαφορετική λογική. Στη Γαλλία υπάρχει παράδοση αιώνων. Εκεί οι φοιτητές είναι παρόντες στα αμφιθέατρα, εδώ απόντες. Έχω, όμως, την εντύπωση ότι οι Έλληνες φοιτητές έχουν καλό επίπεδο, άρα η απόδοση των Ελληνικών πανεπιστημίων δεν είναι άσχημη. Σε επίπεδο ερευνητικό, θεωρώ ότι θα πρέπει να αυξηθούν οι ερευνητικές δραστηριότητες στην Ελλάδα, κάτι όμως που είναι και θέμα χρηματοδοτήσεων».

Ποια είναι η γνώμη σας για τον “Καλλικράτη” των ΑΕΙ;

«Σαν ιδέα έχει αρχίσει και υλοποιείται στη Γαλλία. Η λογική είναι να αυξηθεί η κατάταξη των πανεπιστημίων στις διεθνείς μετρήσεις. Εφόσον ενωθούν τα ιδρύματα, θα έχουν καλύτερες αποδόσεις. Πέρα από αυτό, μπορεί να υπάρξουν και θετικά στοιχεία απο την συνένωση εφόσον υπάρξουν και οι ανάλογες χρηματοδοτήσεις. Το Πανεπιστήμιο το δικό μου, Παρίσι 11, τα επόμενα 2-3 χρόνια θα ενωθεί με τουλάχιστον άλλα 20 ιδρύματα. Θα δοθούν χρηματοδοτήσεις από το γαλλικό κράτος, τα ιδρύματα θα μετακομίσουν και θα βρεθούν σε ένα κοινό χώρο. Στην Ελλάδα λόγω και γεωγραφικών ιδιομορφιών, θεωρώ ότι είναι δύσκολο να γίνει. Στην Κρήτη είναι εφικτό αλλά δε νομίζω ότι δεν θα αλλάξει πολλά πράγματα επι της ουσίας. Γενικά δεν βλέπω πρακτικά πώς θα μπορούσε να γίνει, στην Αθήνα, ίσως είναι δυνατό. Νομίζω ότι σαν ιδέα δε θα περπατήσει στην Ελλάδα».