ΛΟΓΟΣ

Εκφωνηθείς την 18ην Οκτωβρίου 1882

ΥΠΟ ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΜΙΧΕΛΙΔΑΚΗ ΓΥΜΝΑΣΙΑΡΧΟΥ

Κατά το δημοτελές Αρχιερατικ. Μνημόσυνον

ΤΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΚΟΡΑΚΑ

Εν τω Καθεδρικώ ιερώ ναώ του Αγίου Μηνά

Εις Ηράκλειον.


Εργων γάρ εύ πραχθέντων λόγω καλώς ρηθέντι μνήμη και κόσμος τοις πράξασι γίγνεται παρά των ακουσάντων

(Πλ. Μενέξ. V)



Tεσσαρακοστή ημέρα είνε σήμερον αύτη, αφʼ ού του Νέστορος των επιζώντων προμάχων της πατρίδος η μεν αθάνατος ψυχή μετέστη εις τους ουρανούς, το δε θνητόν σώμα έχει η προσφιλής γη του χωρίου του, ένθα δημοσία υπό των συνεπαρχιωτών του και πολλών άλλων θαυμαστών της αρετής του ετάφη, και ήδη και η πόλις και ολόκληρον το τμήμα Ηρακλείου τελεί δημοτελές μνημόσυνον υπέρ αυτού, μικράν ταύτην οφειλήν, αντί των πολλών και μεγάλων ευργεσιών, ας καθʼ όλον τον μακρόν και ευλογημένον αυτού βίον, παρέσεχν εις την πατρίδα του.

Αληθώς οποίας γλυκείας αναμνήσεις δεν διεγείρει το όνομα Μιχαήλ Κόρακας: τούτο μόνον, αι δύο αύται λέξεις αι αποτελούσαι το ένδοξον τούτο όνομα λαλούσιν ευγλωττότερον και του αρίστου ρήτορος, περιλαμβάνουσι περισσότερα και της μάλιστα εξηκριβωμένης βιογραφίας. Και διατί τούτο; μετέλαβε της αθανασίας, δεν ομοιάζει προς τα εξίτηλα εκείνα ονόματα, τα οποία συνθάπτονται εν τω τάφω και κατακαλύπτονται υπό της λήθης: όπως το θείον αναγνωρίζει τις πανταχού όπου και αν στρέψη το βλέμμα, διότι πανταχού ανευρίσκει τον θείον δάκτυλον, ούτω και ο Μιχαήλ Κόρακας, είνε και θα είνε αθάνατος εις την μνήμην παντός φίλου της προόδου της ανθρωπότητος, παντός Ελληνος, και παντός Κρητός. Από άκρου έως άκρου της ευρείας πατρίδος μας Κρήτης ευρίσκονται μνημεία της ανδρείας και αρετής του, οι πάντες πρεσβύτατοι και νεώτατοι και αυτοί οι μόλις ψελλίζοντες νήπιοι παίδες, και εκείνοι κατά των οποίων έστησε τα αθάνατα τρόπαιά του δεν θα λησμονήσωσί ποτέ εκείνον, όστις επί δύο όλας γενεάς ανθρώπων δεν διέλιπεν αγωνιζόμενος υπέρ της απελευθερώσεως της πατρίδος του, εκείνον όστις όλως ένθεος υπό του έρωτος προς την ελευθερίαν περιφρονήσας πάσαν προσωπικήν ευμάρειαν και απόλαυσιν καθιέρωσεν ολόκληρον τον μακρόν αυτού βίον μέχρις εσχάτου γήρως θύων εις τον βωμόν της ελευθερίας. Και τίς θα δυνηθή ποτέ έργα λαμπρά και ένδοξα εν πολλαίς δεκαετίαις και αδιασπάστων σειρά ειργασμένα εις ολίγον μόνον μεμετρημένον χρόνον να ανελίξη; τίς να εξυμνήση δεόντως την αυταπαρνησίαν και την εθελοθυσία του; τις το ηρωϊκόν θάρρος μεθʼ ού υπέστη τάς ανίας και τας λύπας άς συνεπήγετο το πολλάκις απαίσιον αποτέλεσμα ανίσου πάλης; τίς τας διαρκείς αυτού στρατείας, οτέ μεν εις τας προς την Ιδην και Δίκτην κοιλάδας και πεδιάδας, οτέ δε εις τας φάραγγας και χαράδρας των Λευκών ορέων; “Πληθύν δʼ ούκ αν εγώ μυθήσομαι ούδʼ ονομήνω” (Ιλιάδ. Β-488). Καίτοι πάς έπαινος, πάν εγκώμιον όσω υπερβολικόν και αν υποτεθή, θα είνε πάντοτε κατά τον ιστορικόν ισόρροπον των έργων του, όπως σπανιώτατα τούτο συμβαίνει, διότι δυστυχώς εν τοις κοινοίς πανηγυρικοίς και επιταφίοις κατά τον αυτόν ιστορικόν ο λόγος του έργου κρατεί.

Ο Μιχαήλ Κόρακας πρώτιστα πάντων Κρής ων ήτοι μετά του μητρικού γάλακτος θηλάζων και την προς την ελευθερίαν αγάπην εγεννήθη εις την εύιππον επαρχίαν Μεσαράν, ήτις ερίβωλος και συγχρόνως αγαθή κουροτρόφος ούσα παρέχει εις την πατρίδα πολλούς των γενναιοτέρων αυτής πολεμιστών και τους εξοχωτέρους ιππότας. Εκεί εν τη Μεσαρά εις το χωρίον του Πόμπηα ήτο το κέντρον της ενεργείας του Κόρακα, ήτις άρχεται αμέσως από της εφηβικής ηλικίας του δια να λήξη δια του θανάτου του, εκείθεν δε μετέβαινεν όπου ήθελε καλέσει αυτόν η φωνή της πατρίδος. Δεν ηρκείτο δε μόνον αποκρούων τον εχθρόν οσάκις προσέβαλλε την επαρχίαν του, αλλʼ άμα αποχωρούντα εκείθεν τον ηκολούθει, δια τούτο ευρίσκομεν αυτόν στρατεύοντα εις Σιτείαν, εις Λασίθιον, εις Ρέθυμον, εις Σφακία. Ολόκληρον την δεκαετή επανάστασιν του 21, του 33, του 41, την αναίμακτον στάσιν του 58, την τριετή επανάστασιν του 66 και την τελευταίαν και αισιωτέραν του 78, ο Κόρακας επολέμησεν αρξάμενος του πολεμικού του σταδίου από πράξεως ήτις έκτοτε εμήνυεν οποίος ήθελεν αποβή ο Κόρακας και ευκλεώς αυτό διαπεράνας, αναγνωρισθείσης της αξίας του υπό πάντων των συμπατριωτών του, διότι ουδείς άλλος Κρής κατά τα τελευταία έτη ηξιώθη της αρχηγίας 11 επαρχιών της Κρήτης.

Λοιπόν επί όλην εξηκονταετίαν κατά τον ρήτορα “από της αρχής δια πάντων άχρι της τελευτής διεξήλθε και έδωκεν εαυτόν απλώς εις τους περεστηκότας τη πατρίδι κινδύνους”. Επί ολόκληρον βίον ανθρώπου ο Κόρακας ηγωνίζετο και επολέμει, επολέμει και ηγωνίζετο. Παν έθνος, και πας λαός, όπως και το ανθρώπινον σώμα, έχει εγκέφαλον, χείρας και καρδίαν. Ο Κόρακας ήκμασεν εις εποχήν καθʼ ήν δυστυχώς ουδαμώς ήτο ανάγκη σκέψεως, αλλά μόνον καρδίας ευγενούς συγκινουμένης εκ των παθημάτων της πατρίδος και στιβαράς χειρός ικανής προς ενέργειαν. Ο Κόρακας ήτο η καρδία και η δεξιά χείρ της πατρίδος. Δια τούτο και το αθάνατον όνομά του θα μένη πάντοτε εγκεχαραγμένον εις τας καρδίας πάντων των Κρητών, δια τούτο εν τη μακρά σειρά των πολλών προμάχων της πατρίδος, πάντων υπερέχει ο Κόρακας, ως ο αδάμας εν τοις άλλοις πολυτίμοις λίθοις· δια τούτο το όνομα του Κόρακα θα είνε πάντοτε το ιδανικόν της Κρήτης. Το καταφλέγον την μεγάλην καρδίαν του πυρ ουδέποτε εσβέννυτο, αλλʼ ήτο άλλο άσβεστον ιερόν πυρ, διʼ ού ανεξωπυρείτο πάντοτε ο τυχόν μαραινόμενος ενθουσιασμός των συμμαχητών του.

Το αποτέλεσμα της ευγενούς αυταπαρνησίας πάντων των προμάχων της πατρίδος κατά την δευτέραν πράξιν του αιματηρού δράματος όπερ εν μακρά αιώνων σειρά διαδραματίζει η Κρήτη πρόκειται σαφές προς των οφθαλμών μας: Εις την επίσημον ταύτην ημέραν, ω Δασκαλογιάννη, σύ όστις υψώνεις πρώτος την σημαίαν της ελευθερίας, καθʼ ήν εποχήν πάντες οι Κρήτες επιέζοντο υπό του βαρυτάτου των ζυγών, και κατάρχεσαι της δευτέρας πράξεως, συ του οποίου η ένθους καρδία δεν εδειλίασε προς το μέγεθος του αγώνος, συ όστις υπήρξες το πρώτον σφάγιον επί του ιερού της ελευθερίας βωμού δούς σαυτόν εκουσίως υπέρ της πατρίδος, σεις οι λοιποί μεγάλοι της πατρίδος αθληταί, Σήφακα, Χάλλαι, Βουρδουμπά, Μελιδόνη, Μαστραχά, Ξωπατέρα, Ζερβουδάκη, Ρωμάνε, Αδαμάκη, Παπά Κρανιώτη, Κοκκινίδη, Κρανιωτάκη και Μαρή, οίτινες εχύσατε το τίμιον αίμα σας υπέρ της ελευθερίας της πατρίδος, και πάντες οίτινες επί πλέον του ενός αιώνος επέσατε θύματα του ευγενούς πάθους σας, χαίρετε εν τοις ουρανοίς· οι απόγονοί σας σήμερον τελούσιν ευχαριστήρια εις τον μεθʼ υμών ήδη συναυλιζόμενον συμμαχητήν σας, τιμώμεν, γεραίρομεν, μεγαλύνομεν, θαυμάζομεν την ευγενή καθοσίωσίν σας εις την ελευθερίαν, διότι, αν και δεν ετύχετε καθʼ ολοκληρίαν του ποθουμένου, τον πρώην ανήκεστον βίον κατεστήσατε βιωτόν: αντί ανομίας, αδικίας, καταπιέσεως, δόλου, ακολασίας, αίσχους, μέλλει να κρατήση ευνομία, δικαιοσύνη, πίστις, ισονομία, σωφροσύνη, τιμιότης· αντί τάξεως δούλων και δεσποτών μέλλουσι να υπάρξωσι μόνον ελεύθεροι πολίται, έχοντες πάντες ένα δεσπότην, τον Νόμον. Ταύτα δε πάντα αι τωνδε και των τοιώνδε αρεταί εκόσμησαν: δια τούτο ού μόνον εν τη πανδήμω ταύτη ημέρα οφείλομεν να αναπολώμεν εις την μνήμην τα έργα και τας πράξεις των αγαθών της πατρίδος τέκνων, οίτινες προείλοντο του κοινού θανάτου τον ένδοξον, αλλά και ουδέποτε πρέπει να εκπίπτη της μνήμης ημών το αγαθόν εκείνων παράδειγμα, δια να εύρη και παρʼ ημίν τοις επιζώσι μιμητάς.

Εν μέσω τοσούτων ενδόξων ανδρών οίτινες καθʼ όλον τον βίον των υπηρέτησαν εις τα προσφιλέστατα και ευγενέστατα τω ανθρώπω, ο ημέτερος Κόρακας και άκοντα αναγκάζει τινά να παραδεχθή ότι αυτός ο αγαθός της πατρίδος δαίμων προεφύλαξεν αυτόν εν μέσω των πολυειδών κινδύνων εις ούς εν μακρώ διαστήματι χρόνου εξετίθετο, η δε θεία πρόνοια τιμώσα και βραβεύουσα εν τω Κόρακα τον αγαθόν πατριώτην αφήκε μεν να διαβιώση εις γήρας μακρότατον, λιπαρόν και τιμιώτατον, κατά δε τας τελευταίας ημέρας του βίου του επακούσασα των ευχών της πατρίδος του ηξίωσεν αυτόν ίνα επανέλθη εις την προσφιλή αυτώ γην καταλιπών άλλην χώραν ίσα τη πατρίδι φιλοξενούσαν αυτόν, και ήδη η γη της αγαπητής του πατρίδος, ως μήτηρ ποθεινότατον υιόν, περιπτύσσει αυτόν εις τους κόλπους της. Ούτω δε ο Κόρακας εγένετο αληθώς όλβιος και θεοφιλής ανήρ.

Ας επικαλεσθώμεν λοιπόν εφʼ ημάς και τους απογόνους ημών τας ευλογίας των ίνα χειραγωγούμενοι υπό του παραδείγματός των βαδίσωμεν επί τα ίχνη των και προτιμήσωμεν παντός άλλου φθαρτού και εξιτήλου τον θείον της αρετής έρωτα, ας έχωμεν δʼ υπʼ όψει ότι ο Κόρακας και οι συναγωνισταί του πνευματικώς συμπαρίστανται μεθʼ ημών και μονονουχί λέγουσι προς ημάς· “ω παίδες ότι μεν έστε πατέρων αγαθών, αυτό μηνύει το νυν παρόν· ημίν δε εξόν ζην μη καλώς, καλώς αιρούμεθα μάλλον τελευτάν, πριν υμάς τε και τους έπειτα εις ονείδη καταστήσαι και πριν τους ημετέρους πατέρας και παν το πρόσθεν γένος αισχύναι, ηγούμενοι τω τους αυτού αισχύναντι αβίωτον είναι και τω τοιούτω ούτε τινα ανθρώπων ούτε θεών φίλον είναι ουτʼ επί γης ουθʼ υπό γης τελευτησάντι. Χρή ουν μεμνημένους των ημετέρων λόγων εάν τι και άλλο ασκήτε, ασκείν μετʼ αρετής, ειδότας ότι τούτου λειπόμενα πάντα και κτήματα και επιτηδεύματα αισχρά και κακά. Ούτε γαρ πλούτος κάλλος φέρει τω κεκτημένω μετʼ ανανδρίας-άλλω γαρ ο τοιούτος πλουτεί και ουχ εαυτώ-ούτε σώματος κάλλος και ισχύς δειλώ και κακώ ξυνοικούντα πρέποντα φαίνεται, αλλʼ απρεπή, και επιφανέστερον ποιεί τον έχοντα, και εκφαίνει την δειλίαν· πάσα τε επιστήμη χωριζομένη δικαιοσύνης και της άλλης αρετής πανουργία, ου σοφία φαίνεται, ών ένεκα και πρώτον ύστατα και διά παντός πάσαν πάντως προθυμίαν, πειράσθε έχειν, όπως μάλιστα μεν υπερβαλείσθε και ημάς και τους πρόσθεν ευκλεία· ει δε μη, ίστε, ως ημίν, αν μεν νινκώμεν υμάς αρετή, η νίκη αισχύνην φέρει, η δε ήττα, εάν ηττώμεθα ευδαιμονίαν”. (Πλατ, Μενέξ. ΧΙΧ). Της θείας ταύτης υποθήκης μεμνημένοι θα αναδειχθώμεν μέν άξιοι απόγονοι αξίων προγόνων, θα συνεχίσωμεν δε και τελειώσωμεν το έργον όπερ προς τούτο ο Κόρακας και η λοιπή χορεία των συναγωνιστών του κατέλιπον εις ημάς.

(“Μίνως” 23 Οκτωβρίου 1882)