Αλμπουμίνας χαρτιά

- Φωτογραφικά χαρτιά που ως συνδετικό υλικό στη φωτοευαίσθητη επίστρωσή τους είχαν το ασπράδι αυγού (albumen), το οποίο και πήραν το όνομά τους. Πρωτοχρησιμοποιήθηκαν στη Γαλλία το 1850 και ήταν τα πιο διαδεδομένα χαρτιά για την εκτύπωση αρνητικών υγρού κολλοδίου. Η επιφάνειά τους είχε έντονη γυαλάδα και τα είδωλα απόχρωση καφέ-σέπια. Το χαρτί ήταν πολύ λεπτό και, για να το προστατεύσουν, το επικολλούσαν σε χοντρό χαρτόνι (πασπαρτού). Τα χαρτιά αλμπουμίνα ήταν πιο ευαίσθητα από τα χαρτιά άλατος. Χρησιμοποιήθηκαν μέχρι το τέλος του 19ου αιώνα.

Άλλατος χαρτιά

- Η πρώτη μορφή φωτογραφικών χαρτιών. Τα παρασκεύαζαν οι φωτογράφοι από κοινό αλάτι, ζελατίνα και νιτρικό άργυρο. Τυπώνονταν στον ήλιο σε επαφή με ένα αρνητικό καλοτυπίας και το είδωλο εμφανιζόταν χωρίς να χρειάζεται η μεσολάβηση κάποιας χημικής εμφάνισης - γιʼ αυτό και ανήκουν στην κατηγορία χαρτιών POP (Printing Our Paperts). Η επιφάνειά τους ήταν θαμπή και τα είδωλα είχαν χρώμα καφέ ή κόκκινο. Χαρακτηριστική ήταν η μαλακή διαβάθμιση των τόνων που απέδιδαν, καθώς και η μειωμένη λεπτομέρεια των ειδώλων. Επειδή τα είδωλα ήταν ασταθή, τα τόνιζαν κατά προτίμηση με χλωριούχο χρυσό, που τους έδινε ένα πορφυρό - καφέ χρώμα. Παρέμειναν σε χρήση μέχρι το 1860 περίπου.

Βρωμιούχου αργύρου χαρτιά

- Φωτογραφικά χαρτιά με κύριο φωτοευαίσθητο υλικό τον βρωμιούχο άργυρο. Ήταν πολύ ευαίσθητα από τα χαρτιά αλμουμίνας και γιʼ αυτό κατάλληλα για μεγεθύνσεις. Εμφανίστηκαν γύρω στο 1890 και είναι αυτά που χρησιμοποιούνται μέχρι και σήμερα για την εκτύπωση φωτογραφιών. Στην Ελλάδα τα χαρτιά αυτά χρησιμοποιήθηκαν ελάχιστα τον 19ο αιώνα.

Δαγγεροτυπία

- Η πρώτη φωτογραφική μέθοδος. Εφευρέθηκε από τον Γάλλο Louis Daguerre το 1839. Σύμφωνα με αυτή, πάνω σε μία επαργυρωμένη πλάκα χαλκού, η οποία γινόταν ευαίσθητη στο φως με ατμούς ιωδίου, χρηματιζόταν ένα αρνητικό είδωλο. Η εμφάνιση γινόταν με την τοποθέτηση της πλάκας πάνω από ατμούς υδραργύρου. Η λεία και επαργυρωμένη επιφάνεια της δαγγεροτυπίας μοιάζει με καθρέφτη που αντανακλά το φως και τα είδωλα γίνονται οραγά - και φαίνονται σαν θετικά - μόνο όταν την κοιτάμε από ορισμένη γωνία. Η ευκρίνεια και η λεπτομέρεια των ειδώλων είναι εκπληκτικές, παρόλο που οι φακοί της εποχής εκείνης ήταν πρωτόγονοι. Επειδή οι δαγγεροτυπίες ήταν πολύ ευαίσθητες, τις τοποθετούσαν σε κορνίζα με τζάμι. Η μέθοδος δημιουργούσε μια μοναδική εικόνα, χωρίς τη δυνατότητα αναπαραγγής πολλών αντιτύπων. Το μειονέκτημα αυτό οδήγησε στην σταδιακή εγκατάλειψή της και στην επικράτηση, μετά το 1851, του υγρού κολλοδίου και της μεθόδου του “αρνητικού” και του “θετικού”.

Καλοτυπία

- Φωτογραφικό χαρτί χλωριούχου αργύρου, που κατασκεύασε ο Άγγλος William Fox Talbot για τις ανάγκες της πρώτης μεθόδου εμφάνισης που βασίστηκε στο “αρνητικό” και το “θετικό”. Η ονομασία “καλοτυπία” (calotype) προήλθε από τις ελληνικές λέξεις “καλός” και “τύπος”, με την έννοια της “καλής εκτύπωσης”. Τα είδωλα της καλοτυπίας είχαν χρώμα κοκκινωπό - καφέ. Η χρήση της περιορίστηκε κυρίως στην Αγγλία, γιατί ο Talbot είχε κρατήσει το δικαίωμα της ευρεσιτεχνίας του. Ξεπεράστηκε μετά την επινόηση της μεθόδου του υγρού κολλοδίου το 1851.

Σήμερα ονομάζουμε καλοτυπία το χάρτινο αρνητικό άλατος από το οποίο τυπώνεται εξ επαφής σε χαρτί το τελικό θετικό. Το αρνητικό αυτό απαιτεί χημική εμφάνιση, ανήκει δηλαδή στην κατηγορία χαρτιών DOP (Developing Out Papers), αντίθετα με το θετικό, για το οποίο χρησιμοποιούντια χαρτιά POP.

Κάμπινετ φωτογραφία

- Η φωτογραφία (cabinet) υπήρξε ο δεύτερος - μαζί με την καρτ ντε βιζίτ - δημοφιλής τρόπος παρουσίασης φωτογραφιών αλμουμίνας, την περίοδο 1867-1905 περίπου. Οι διαστάσεις του χαρτονιού (πασπαρτού) ήταν περίπου 11Χ16 εκ., ενώ η κολλημένη πάνω του φωτογραφία ήταν λίγο μικρότερη. Στο πίσω μέρος του χαρτονιού γραφόταν το όνομα και η διεύθυνση του φωτογράφου. Χρησιμοποιήθηκε κυρίως για πορτραίτα τραβηγμένα στο στούντιο, αλλά συχνά και για λήψεις τοπίων.

Καρτ ντε βιζίτ φωτογραφία

- Τύπος φωτογραφίας που παρουσιαζόταν κολλημένη σε μικρό και σκληρό χαρτόνι με διαστάσεις 11,4Χ6,4 εκ., στο μέγεθος δηλαδή μιας επισκεπτήριας κάρτας (carte de visit-cdv) της δεκαετίας του 1850, από την οποία και προέρχεται η ονομασία της. Χρησιμοποιούνταν σχεδόν πάντα φωτογραφίες αλμπουμίνας, εκτυπωμένες από γυάλινα αρνητικά υγρού κολλοδίου. Ήταν μία πατέντα του Γάλλου φωτογράφου Α.Ε. Disberi (1819-1889), που την παρουσίασε το 1854 και έγινε τόσο δημοφιλής, ώστε φτιαχνόταν κατά εκατομμύρια σε όλο τον κόσμο. Η επισκεπτήρια φωτογραφία, παρά την ονομασία της, δεν κατόρθωσε ποτέ νʼ αντικαταστήσει την επισκεπτήρια κάρτα, όπως ήταν ο αρχικός της σκοπός, και κατέληξε να ανταλλάσσεται για τα διάφορα οικογενειακά λευκώματα, με αποτέλεσμα οι περισσότερες φωτογραφίες αυτού του είδους να είναι πορτραίτα. Παρέμεινε στη μόδα μέχρι το 1890 περίπου.

Ξηρό κολλόδιο

- Μέθοδος επίστρωσης γυάλινων πλακών, που αντικατέστησε αυτή του υγρού κολλοδίου. Οι πλάκες του ξηρού κολλοδίου μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν έξι μήνες έως ένα χρόνο μετά την παρασκευή τους. Χρησιμοποιήθηκαν από το 1870 μέχρι το 1885 περίπου, οπότε και αντικαταστάθηκαν από τα χαρτιά ζελατίνας και βρωμιούχου αργύρου.

Πασπαρτού

- Ονομασία που δόθηκε στα χαρτόνια πάνω στα οποία επικολλούνταν τα χαρτιά αλμουμίνας. Αρχικός προορισμός των πασπαρτού (ppt) ήταν να ενισχύουν το πολύ λεπτό χαρτί της αλμπουμίνας, ώστε να το προφυλάσσουν από φθορές. Σταδιακά - και παράλληλα με την αρχική τους λειτουργία - άρχισαν να συμβάλλουν στην αισθητική παρουσίαση των φωτογραφιών και να φέρουν στο πίσω μέρος τους πληροφορίες για τους φωτογράφους (τα ονόματα, τις διευθύνσεις, τις τυχόν βραβεύσεις τους σε εκθέσεις κ.λπ.), που αποτυπώνονταν συνήθως με ειδικές για το σκοπό αυτό σφραγίδες.

Στερεοσκοπική φωτογραφία

- Πρόκειται στην πραγματικότητα για ζευγάρι φωτογραφιών, που έχουν το ίδιο θέμα και που για τη λήψη τους απαιτείται μια ειδική - στερεοσκοπική - μηχανή, με δύο φακούς. Οι δύο φωτογραφίες δεν είναι απόλυτα όμοιες, καθώς οι γωνίες λήψης τους διαφέρουν τόσο όση είναι η απόσταση μεταξύ των δύο φακών (η οποία και αντιστοιχεί με αυτήν ανάμεσα στα μάτια ενός ανθρώπου). Αν στη συνέχεια οι δύο αυτές φωτογραφίες, κολλημένες η μια δίπλα στην άλλη, κοιταχτούν μέσα από το στερεοσκόπιο - ένα ειδικό όργανο, που επιτρέπει στο κάθε μάτι να βλέπει τη μια μόνο από τις δύο φωτογραφίες - δημιουργείται η ψευδαίσθηση των τριών διαστάσεων. Η στερεοσκοπική φωτογραφία και το στερεοσκόπιο πρωτοεμφανίστηκαν το 1841, για να αποκτήσουν μεγάλη δημοτικότητα από το 1851 και ύστερα.

Τσιγκοτυπία ή φερροτυπία

- Φωτογραφική μέθοδος κατά την οποία η φωτογραφία εμφανιζόταν πάνω σε μία μεταλλική επιφάνεια (που συνήθως ήταν τσίγκος) με τη μέθοδο του υγρού καλλοδίου. Θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως πρόδρομος της σύγχρονης στιγμιαίας φωτογραφίας μια και δημιουργούσε φωτογραφίες αρνητικές που έμοιαζαν με θετικές και, κατά συνέπεια, δεν απαιτούσαν τη διαδικασία της εκτύπωσης του αρνητικού σε θετικό. Η τσιγκοτυπία δεν είχε καμιά σχέση με τη δαγγεροτυπία, αφού τα είδωλά της σχηματίζονταν πάνω σε μέταλλο βερνικωμένο (με χρώμα μαύρο ή, στις πιο πρόσφατες, σοκολατί), το οποίο δημιουργούσε την εντύπωση του θετικού. Μέθοδος φτηνή και γρήγορη, με μεγάλη διάδοση στην Αμερική στα χρόνια του εμφυλίου πολέμου, χρησιμοποιήθηκε και στην Ευρώπη από περιοδεύοντες και υπαίθριους φωτογράφους μέχρι τις αρχές του 20ου αιώαν. Στην Ελλάδα, η τσιγκοτυπία χρησιμοποιήθηκε σε μικρή κλίμακα μετά το 1880 και μέχρι το 1915 περίπου.

Φωτοτυπία

- Τυπογραφική μέθοδος αναπαραγωγής εικόνων, κατά την οποία γινόταν φωτογραφική αποτύπωση ενός πρωτότυπου σε αντίτυπα. Τελειοποιήθηκε από τον Γάλλο χαράκτη Joubert γύρω στο 1860, αλλά άρχισε να χρησιμοποιείται ευρύτερα μετά το 1865. Ήταν μια τεχνική ακριβή, που απέδιδε όμως με μεγάλη πιστότητα και τις πιο ανεπαίσθητες λεπτομέρειες μιας ικόνας ή φωτογραφίας. Εγκαταλείφθηκε μετά το 1880, με την εμφάνιση της φωτοτσιγκογραφίας και της φωτογκραβούρας.

Υγρό κολλόδιο

- Μέθοδος επίστρωσης γυάλινων πλακών που εφευρέθηκε από τον Άγγλο Frederick Scott Archer το 1851. Δημιουργούσε αρνητικά που ήταν πιο ευαίσθητα στο φως σε σχέση με τις προηγούμενες μεθόδους. Είχε όμως ένα μειονέκτημα, ότι το φωτοευαίσθητο υλικό έπρεπε να προετοιμαστεί και να επιστρωθεί από τον φωτογράφο αμέσως πριν από τη λήψη της φωτογραφίας και να τοποθετηθεί στη μηχανή ενώ η πλάκα ήταν ακόμα υγρή. Αυτό υποχρέωνε τους φωτογράφους να μεταφέρουν μαζί τους έναν σκοτεινό θάλαμο - τέντα, καθώς και μία μεγάλη σειρά χημικών - γεγονός που περιόριζε πολύ τις δυνατότητές τους. Στην εκτύπωση των φωτογραφιών (που περιλάμβαναν επισκεπτήριες, κάμπινετ, αλλά και μεγαλύτερα μεγέθη) χρησιμοποιούνταν χαρτιά αλμπουμίνας. Το υγρό κολλόδιο υπήρξε η πιο δημοφιλής μέθοδος του 19ου αιώνα και χρησιμοποιήθηκε από το 1851 μέχρι το 1880 περίπου, οπότε άρχισε να αντικαθίσταται από τη μέθοδο του ξηρού κολλοδίου.