Της Κατερίνας Μυλωνά
Ένα βήμα πιο κοντά στο διαδίκτυο και την ηλεκτρονική διακυβέρνηση έφερε τα Άτομα με Ειδικές Ανάγκες μία ιστοσελίδα που δημιούργησε το Ινστιτούτο Πληροφορικής του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας.
Η Διαδικτυακή Πύλη για Άτομα με Αναπηρία www.amea.gov.gr, αναπτύχθηκε από το ΙΠ- ΙΤΕ για το Ινστιτούτο Κοινωνικής Προστασίας και Αλληλεγγύης (ΙΚΠΑ), στο πλαίσιο του Έργου «Πρόσβαση Ατόμων με Αναπηρία (ΑμΕΑ) στις Υπηρεσίες Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης» που συγχρηματοδοτήθηκε από το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Κοινωνία της Πληροφορίας» (Γ' ΚΠΣ).
Για την ανάπτυξη της πύλης, η οποία λειτουργεί εδώ και ένα χρόνο περίπου προσφέροντας χρήσιμες πληροφορίες και υπηρεσίες για ΑμΕΑ, έχουν ληφθεί υπόψη οι αρχές της «Σχεδίασης για όλους», ενσωματώνοντας παράλληλα τις πιο σύγχρονες τεχνολογικές λύσεις για τη διευκόλυνση της χρήσης του διαδικτύου από άτομα με διαφορετικές αναπηρίες. Η πύλη φιλοξενεί ένα Ηλεκτρονικό ΚΕΠ (Κέντρο Εξυπηρέτησης Πολιτών) για ΑμΕΑ, το οποίο προσφέρει πληροφορίες σχετικά με τον οδηγό του πολίτη σε προσβάσιμη μορφή, εξειδικευμένες πληροφορίες για ΑμΕΑ, καθώς και μηχανισμούς ηλεκτρονικής υποβολής και προώθησης αιτημάτων προς φορείς της δημόσιας διοίκησης. Επιπλέον, η πύλη παρέχει υπηρεσία αναζήτησης εργασίας, η οποία απευθύνεται κυρίως σε ΑμΕΑ, καθώς και ένα διαρκώς εμπλουτιζόμενο ηλεκτρονικό κατάλογο για προϊόντα και υπηρεσίες υποστηρικτικής τεχνολογίας για ΑμΕΑ. Οι εγγεγραμμένοι χρήστες της πύλης μπορούν να ενημερωθούν για θέματα καθημερινής διαβίωσης των ΑμΕΑ, για τις πρόσφατες πληροφορίες που καλύπτουν το εύρος του δημόσιου τομέα, καθώς και για θέματα που αφορούν τους φορείς ΑμΕΑ, ενώ παράλληλα μπορούν να αποκτήσουν προσωπικό email και να επικοινωνήσουν με φίλους.
Ο διευθυντής του Ινστιτούτου Πληροφορικής του ΙΤΕ, κ. Κωνσταντίνος Στεφανίδης, αναφέρει στην «Π» πως οι Τεχνολογίες Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών (ΤΠΕ) προσφέρουν ουσιαστικές ευκαιρίες βελτίωσης της ποιότητας ζωής των ανθρώπων, μέσω της ανάπτυξης νέων προϊόντων και υπηρεσιών σε βασικούς τομείς της καθημερινής ζωής. Ταυτόχρονα, μπορούν να συμβάλλουν καθοριστικά στην κοινωνική και οικονομική ένταξη ευπαθών ομάδων του πληθυσμού, όπως είναι τα Άτομα με Αναπηρία (ΑμEΑ). «Ωστόσο, εάν η σχεδίαση και ανάπτυξη των νέων τεχνολογικών επιτευγμάτων δεν στηρίζεται στην ανθρωποκεντρική προσέγγιση, εάν δηλαδή αφετηρία και στόχος τους δεν είναι η ουσιαστική εξυπηρέτηση του κάθε ατόμου, με κύριο γνώμονα τις πραγματικές του ανάγκες, τότε υπάρχει κίνδυνος να οδηγήσει σταδιακά σε περαιτέρω αποκλεισμό ευπαθών κοινωνικών ομάδων», τονίζει.
Το ΙΠ-ΙΤΕ, εδώ και δύο δεκαετίες, σχεδιάζει και αναπτύσσει πρωτοποριακές τεχνολογίες που υποστηρίζουν ενεργά τη δημιουργία μιας κοινωνίας της πληροφορίας που θα εξυπηρετεί τις καθημερινές ανάγκες του ανθρώπου, στοχεύοντας στη βελτίωση της ποιότητας της ζωής του. Το ΙΠ-ΙΤΕ διεξάγει ένα ευρύ φάσμα ερευνητικών δραστηριοτήτων που εστιάζουν στην ανάπτυξη αλληλεπιδραστικών εφαρμογών και υπηρεσιών που είναι προσβάσιμες, εύχρηστες και αποδεκτές από όλους τους πολίτες. Οι δραστηριότητες αυτές βασίζονται στις αρχές της Καθολικής Πρόσβασης και της Σχεδίασης για Όλους, και περιλαμβάνουν τη δημιουργία νέων μεθόδων και εργαλείων, την ανάπτυξη καινοτόμων προσβάσιμων προϊόντων και υπηρεσιών, αλλά και την πρακτική εφαρμογή τους σε ποικίλους τομείς της καθημερινής ζωής.
Ένα σημαντικό εργαλείο για την καθημερινή ζωή αποτελεί πλέον το διαδίκτυο με τις πληροφορίες και τις υπηρεσίες που προσφέρει. Ιδιαίτερα, υπηρεσίες που προσφέρονται από φορείς του Δημοσίου όπως εκείνες της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, της ηλεκτρονικής υγείας και ηλεκτρονικής εκπαίδευσης, αρχίζουν να αξιοποιούνται όλο και περισσότερο, εφόσον παρέχουν τη δυνατότητα εύκολης πρόσβασης χωρίς περιορισμούς απόστασης και χρόνου.
Στο πλαίσιο αυτό ένας από τους σημαντικότερους στόχους της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης αποτελεί η δημιουργία μίας ανοικτής και αποτελεσματικής δημόσιας διοίκησης, με αρτιότερες και φιλικότερες υπηρεσίες σε πολίτες και επιχειρήσεις, σε ένα περιβάλλον διαφάνειας και αυξημένης προσπέλασης στη δημόσια πληροφορία. Για την επίτευξη αυτού του στόχου, βασική προϋπόθεση αποτελεί η εξασφάλιση της ισότιμης συμμετοχής όλων των πολιτών, ανεξαρτήτως ηλικίας, αναπηρίας, εκπαίδευσης, πολιτιστικών ριζών, επαγγελματικής κατάρτισης και εμπειρίας.
Στη σχεδίαση διαδικτυακών υπηρεσιών υπάρχουν διεθνώς αναγνωρισμένες τεχνικές προδιαγραφές (π.χ., http://www.w3.org/TR/WCAG/) που καθιστούν δυνατή την πρόσβαση στο διαδίκτυο από άτομα που χρησιμοποιούν τον υπολογιστή τους με ειδικούς διακόπτες, με οθόνες Braille, με τη φωνή, ή με άλλες λύσεις υποστηρικτικής τεχνολογίας. Στην πράξη όμως, σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του Κέντρου Καθολικής Πρόσβασης και Υποστηρικτικών Τεχνολογιών του ΙΠ-ΙΤΕ, σχετικά με τη χρονική περίοδο 2004-2008, παρατηρείται εξαιρετικά περιορισμένη υιοθέτηση των υπαρχόντων προδιαγραφών προσβασιμότητας στο ελληνικό διαδίκτυο.
Το Έργο «Πρόσβαση Ατόμων με Αναπηρία (ΑμΕΑ) στις Υπηρεσίες Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης» που συντόνισε το ΙΠ-ΙΤΕ, με συμμετοχή και συνεισφορά και άλλων φορέων, είχε ως στόχο την υλοποίηση μιας συνολικής και συστηματικής τεχνολογικής παρέμβασης για την υποστήριξη της προσβασιμότητας και ευχρηστίας στο περιεχόμενο του διαδικτύου και στο σχεδιασμό και την ανάπτυξη καθολικά προσβάσιμων διαδικτυακών εφαρμογών και τηλεματικών υπηρεσιών στην κοινωνία της πληροφορίας για τα ΑμEΑ. Το πλαίσιο υλοποίησης του εργου περιλαμβάνει ένα σύνολο μελετών και δράσεων στοχευόμενες στην οριοθέτηση του απαραίτητου θεσμικού πλαισίου που αφορά στην ηλεκτρονική επικοινωνία των ΑμΕΑ με τη δημόσια διοίκηση, αλλά και στη δημιουργία του κατάλληλου υπόβαθρου για την ανάπτυξη προσβάσιμων διαδικτυακών εφαρμογών στην Ελλάδα, όπως, π.χ., μετάφραση των διεθνών προδιαγραφών στα Ελληνικά.
«Παράλληλα, αναπτύχθηκαν προσβάσιμες διαδικτυακές εφαρμογές, όπως ηλεκτρονικό ΚΕΠ για ΑμΕΑ, ενημέρωση για υπηρεσίες και προϊόντα υποστηρικτικής τεχνολογίας καθώς και υπηρεσίες κοινωνικής και επαγγελματικής ενσωμάτωσης με στόχο την εξυπηρέτηση των ΑμΕΑ, οι οποίες αποτελούν παράδειγμα καλής πρακτικής στον ελληνικό χώρο και κάνουν διαθέσιμα στους χρήστες ΑμΕΑ τα αποτελέσματα των πολύχρονων ερευνητικών προσπαθειών μας», αναφέρει ο κ. Στεφανίδης.
Ο ερευνητής του ινστιτούτου, κ. Γιώργος Μαργέτης, εξηγεί ότι «η Διαδικτυακή Πύλη για Άτομα με Αναπηρία www.amea.gov.gr πληροί τις Οδηγίες Προσβασιμότητας του περιεχομένου Παγκόσμιου Ιστού (WCAG 1.0), στο μέγιστο επίπεδο προσβασιμότητας (AAA). Επιπλέον, παρέχει εναλλακτικούς τρόπους πρόσβασης στο περιεχόμενο των υπηρεσιών του Έργου, προσαρμοσμένους στις ανάγκες των χρηστών. Ανάλογα με την πληροφορία που αποκτά για τον κάθε χρήστη στη διάρκεια της εγγραφής (π.χ., είδος αναπηρίας, προτιμήσεις για τη πλοήγηση στο διαδίκτυο, και άλλα), η πύλη μετατρέπεται αυτόματα ώστε να διευκολύνεται η χρήση της.»
Συγκεκριμένα, για τα άτομα με περιορισμένη όραση η πύλη παρουσιάζει μεγάλη χρωματική αντίθεση της γραμματοσειράς με το φόντο της ιστοσελίδας, μέγεθος της γραμματοσειράς μεγαλύτερο από το βασικό, και κατάλληλη διαμόρφωση των σελίδων. Για τους τυφλούς, η πύλη παρουσιάζεται σε μια μορφή χωρίς γραφικά κατάλληλη για ανάγνωση του περιεχομένου με τη χρήση αναγνώστη οθόνης (screen reader), και επιπλέον για την άμεση μετάβαση στα συχνά χρησιμοποιούμενα τμήματα των ιστοσελίδων της υπηρεσίας. Για τα άτομα με κινητική αναπηρία των άνω άκρων, η πύλη αυτόματα ενεργοποιεί ένα μηχανισμό που επιτρέπει την πλοήγηση μέσω ενός απλού διακόπτη, που ο χρήστης μπορεί να ενεργοποιήσει με οποιοδήποτε μέρος του σώματος. Όταν ο χρήστης πρέπει να εισάγει κείμενο, εμφανίζεται αυτόματα στη σελίδα ένα εικονικό πληκτρολόγιο, που χρησιμοποιείται με τον ίδιο τρόπο μέσω διακόπτη. Με τον τρόπο αυτό καθίσταται δυνατή η λειτουργία της πύλης από τους χρήστες χωρίς να απαιτείται η χρήση του ποντικιού και του πληκτρολογίου. Επιπλέον, τα στοιχεία της σελίδας παρουσιάζονται σε μεγέθυνση για ευκολότερη επιλογή. Τέλος, για τους χρήστες με κώφωση η πύλη ενσωματώνει ένα πληκτρολόγιο με απεικόνιση γραμμάτων στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα και ένα κατάλογο συχνά χρησιμοποιούμενων όρων και απόδοσή τους στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα, που έχουν αναπτυχθεί από το Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου / Ε.Κ. «Αθηνά».
«Η ανάπτυξη της πύλης έχει ακολουθήσει μια σύγχρονη ανθρωποκεντρική μεθοδολογία, που συμπεριλαμβάνει διάφορα βήματα όπως η αρχική ανάλυση των απαιτήσεων των χρηστών μέσω ερωτηματολογίων, η σχεδίαση σύμφωνα με τις υπάρχουσες διεθνείς προδιαγραφές προσβασιμότητας, η αξιολόγηση της προσβασιμότητας από εμπειρογνώμονες σε θέματα ηλεκτρονικής προσβασιμότητας και ευχρηστίας, η αξιολόγηση της συμβατότητας της πύλης με διάφορες υποστηρικτικές τεχνολογίες (π.χ., αναγνώστες οθόνης για τυφλούς χρήστες, διάφορες συσκευές εισόδου/εξόδου, κτλ.), και τέλος η αξιολόγηση της πύλης από χρήστες ΑμΕΑ, των οποίων η συμμετοχή, εκτός από ενθουσιώδης, ήταν καθοριστική για το αποτέλεσμα του εργου», αναφέρει ο κ. Μαργέτης.

