Η Πρέβελη, η μονή, η παραλία και το φοινικόδασος, αποτελούν τις πλέον φωτογραφημένες περιοχές της Κρήτης που έχουν αγαπηθεί από εκατομμύρια επισκέπτες, παρόλο που το μέρος παρέμενε παρθένο.
Λέγεται ότι οι χίπις την θεωρούσαν κέντρο διαλογισμού και εσωτερικής αναζήτησης.
Η Πρέβελη, με την ομώνυμη Μονή και την διάσημη παραλία με το παραποτάμιο της φοινικόδασος με μάκρος ένα με δύο περίπου χιλιόμετρα μέσα σε ένα φαράγγι, συνέθετε ένα μοναδικό εξωτικό τοπίο στο νότο της Κρήτης.
Το φοινικόδασος ήταν ένα από τα πιο γνωστά αξιοθέατα στην Κρήτη, ένα μέρος μοναδικής φυσικής ομορφιάς. Φοίνικες φύτρωναν στις όχθες του ποταμού που κατεβαίνει από το Κουρταλιώτικο Φαράγγι και δημιουργούσαν ένα εξωτικό τοπίο.
Η περιοχή αποτελούσε ένα τοπίο με τεράστιο οικολογικό ενδιαφέρον και φυσική ομορφιά. Υπολογίζεται ότι το 1/3 της βιοποικιλότητας της χλωρίδας της Κρήτης συγκεντρωνόταν εκεί. Συγκεκριμένα έχουν καταγραφεί 104 είδη πουλιών, 51 από τα οποία φώλιαζαν στο βιότοπο, ο οποίος αποτελούσε και μεταναστευτικό σταθμό των πτηνών από την Ευρώπη στην Αφρική.
Ο αριθμός των ειδών ενδέχεται να είναι και μεγαλύτερος. Το σίγουρο πάντως είναι ότι το οικοσύστημα ήταν ιδιαίτερα πλούσιο ως προς την πανίδα αλλά και τη χλωρίδα του. Στην περιοχή υπήρχαν τρεις οικότοποι προτεραιότητας που είναι το φοινικόδασος, τα λιβάδια Ποσειδωνίας και οι καλαμιώνες, ενώ στις εκβολές η ανάμειξη του γλυκού και του θαλασσινού νερού είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία θρεπτικών στοιχείων που αποτελούν και τροφή για την ορνιθοπανίδα.
Ο φοίνικας
Ο πολύτιμος φοίνικας του Θεοφράστου (Phoenix theophrasti) είναι ένα σπάνιο είδος που απειλείται με εξαφάνιση, ένα από τα δύο είδη ενδημικών μεσογειακών φοινικοειδών που επιζούν από την αρχαιότητα.
Η Κρήτη συνιστά σήμερα την «κιβωτό» του συγκεκριμένου φοίνικα, καθώς εκεί εντοπίζονται τα τελευταία δάση τέτοιων δέντρων στον κόσμο: το φοινικόδασος του Βάι (μινωική λέξη που σημαίνει φοίνικας) και το φοινικόδασος της Πρέβελης, ενώ μερικές ακόμη συστάδες από δέντρα του είδους εντοπίζονται σε νησιά του νοτίου Αιγαίου (Νίσυρος, Ανάφη, Αμοργός κλπ.), στο Ρέθυμνο, καθώς και κάποια λίγα (15-20) στην περιοχή της Αττάλειας, στη νότια Τουρκία. Σχετικά πρόσφατα καταγράφηκε πληθυσμός και στη Βαγιωνιά (λέξη που περιλαμβάνει το βάιο, δηλαδή το φύλλο φοίνικα) της Επιδαύρου, ο μοναδικός, μέχρι στιγμής, στην ηπειρωτική Ελλάδα.
Διαχωρισμός
“Το είδος διαχωρίστηκε από τη χουρμαδιά (Phoenix dactylifera), της οποίας θεωρούνταν υποείδος μέχρι το 1967», αναφέρει ο γεωπόνος και πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Φίλων των Φοινικοειδών, Νίκος Θυμάκης. Οπως συμπληρώνει ο ίδιος, η «Περί φυτών Ιστορία» του Θεοφράστου αναφέρεται σε τουλάχιστον 10 σημεία στον κρητικό φοίνικα. Από στοιχεία άλλων συγγραφέων, παραστάσεις σε αρχαιολογικά ευρήματα (πιθάρια, αγγεία κλπ.) και μεταγενέστερες γκραβούρες φαίνεται ότι φοίνικες Θεοφράστου υπήρχαν στην Κρήτη, σχεδόν σε όλη την Πελοπόννησο έως και τη Θήβα.
Το φυτό-σύμβολο της νοτίου Ελλάδος κατά την αρχαιότητα εμφανιζόταν συνήθως σε παραθαλάσσια μέρη ή σε όχθες ποταμών.

