Του Αλέκου Α. Ανδρικάκη

Οι «αναντικατάστατοι» τοπικοί παράγοντες και η ανακύκλωσή τους στις θέσεις εξουσίας

Το νέο, που έχει ανάγκη ο τόπος, θα έλθει με τα ίδια παλιά και φθαρμένα υλικά;

Δημοτικοί άρχοντες με θητείες 12, 16, 20 και 30 χρόνων, διεκδικούν τη…μονιμότητά τους ή περιφέρονται από θέση σε θέση!




Πολλά χρόνια τώρα μιλάμε, γράφομε, ακούμε και διαβάζομε για την παθογένεια του πολιτικού μας συστήματος, όπως αυτό διαμορφώνεται από την κορυφή, την κεντρική πολιτική σκηνή, δηλαδή, μέχρι τη βάση, τις τοπικές μας κοινωνίες. Ένα από τα ιδιαιτέρως αρνητικά χαρακτηριστικά του, όχι φυσικά το μόνο, είναι η ανακύκλωση προσώπων και οικογενειών. Τα ίδια πρόσωπα κυριαρχούν επί δεκαετίες, εναλλάσσονται στις θέσεις, ή, όταν αποχωρήσουν ή όταν αποφασίσουν ότι πρέπει να ανοίξουν δρόμους για τους νεώτερους, το κάνουν κληροδοτώντας τις θέσεις τους στους οικογενειακούς διαδόχους. Κι αν δεν έχουν διαδόχους, δεν αποφασίζουν να παρατήσουν μια θέση, λες και κάποια πρόσωπα ή κάποιες οικογένειες γεννήθηκαν για να ζουν δημόσια κι απʼ το δημόσιο, ακόμη κι αν εκλέγονται. Γιατί ακόμη και οι αιρετοί, ειδικά σε μια τοπική, μικρή, κοινωνία, γνωρίζομε καλά πώς αναδεικνύονται συχνά.

Ρίξτε μια ματιά γύρω σας. Όχι μόνο στην έδρα του αθηνοκεντρικού μας κράτους, όπως το αποκαλούμε θεωρώντας ότι χαρακτηρίζοντάς το έτσι ολοκληρώνομε τη διαδικασία της επανάστασής μας. Αλλά και στο μικρόκοσμό μας. Δεν είναι μόνον οι γόνοι των γνωστών οικογενειών που πρωταγωνιστούν εδώ και δεκαετίες στο κεντρικό πολιτικό μας σύστημα. Στη μικρή καθημερινότητά μας έχομε διαρκώς ανάλογα περιστατικά. Ο πατέρας, που επί δεκαετίες πρωταγωνιστεί στα τοπικά μας δρώμενα, αποφασίζει κάποια στιγμή νʼ αποχωρήσει και ταυτόχρονα κληροδοτεί τη δημόσια θέση του στον υιό ή την κόρη.

Το φαινόμενο, αν αυτό απενοχοποιεί κάπως τη σημερινή συλλογική μας συνείδηση, δεν είναι καινούργιο. Αν ρίξομε μια ματιά στους καταλόγους των πολιτικών παραγόντων της Κρήτης, από τις πρώτες δεκαετίες του περασμένου αιώνα, απʼ τα χρόνια ακόμη της Κρητικής Πολιτείας, θα διαπιστώσομε ότι υπάρχουν οικογενειακά επώνυμα που και σήμερα πρωταγωνιστούν στα τοπικά πράγματα ή εκπροσωπούνται στο κοινοβούλιο! Οι όροι του παιγνιδιού πάντα ήταν ίδιοι.

Σήμερα, εν μέσω κοινωνικής, οικονομικής και πολιτικής κατάρρευσης της χώρας, συζητάμε όλοι για την ανάγκη του νέου. Του καινούργιου πολιτικού σκηνικού, του νέου κοινωνικού πλαισίου, με βάση το οποίο θα πορευτούμε στη νέα εποχή που μας ξεβολεύει και μας επιβάλλει άλλους όρους με τους οποίους θα πρέπει να χτίσομε ένα μέλλον, όχι τόσο για εμάς, αλλά για τις νεώτερες γενιές.

\Το ερώτημα είναι, θα φτιάξομε το καινούργιο σπίτι με τα υλικά του παλιού; Πόσο στέρεα θεμέλια θα έχει, αφού τα ίδια υλικά αποδείχτηκαν φθαρμένα και κατεδαφίζονται τώρα με βία; Το ίδιο πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό κατεστημένο, μπορεί να φέρει κάτι νέο;

Αφήνομε το ερώτημα να πλανάται, χωρίς να έχομε ως δεδομένη την απάντηση, και το μεταφέρομε στον μικρόκοσμό μας. Ένα στοιχείο, πιθανότατα πολύ βασικό, το οποίο θα μας οδηγήσει στη νέα εποχή, είναι προφανώς η νέα διοικητική μορφή του κράτους.

Το παλιό, συγκεντρωτικό, ήταν, μεταξύ πολλών άλλων φαινομένων, που μας οδήγησε στη σημερινή κατάρρευση. Τώρα, όπως ο κορυφαίος των αρχαίων αρχιτεκτόνων Καλλικράτης, πρέπει να σχεδιάσομε το εντελώς νέο, που θα στηρίζεται σε άλλα θεμέλια αντιλήψεων.

Αυτό το νέο κράτος πρέπει να έχει περιφερειακά χαρακτηριστικά. Η ανάπτυξη της Κρήτης θα πρέπει να σχεδιάζεται με βάση τις πραγματικές ανάγκες της κοινωνικής εξέλιξης, κι όχι με βάση το τι θα αποφασίζουν κάποιοι στην Αθήνα, ή το συμφέρον ορισμένων, τοπικά και κεντρικά.

Θεωρητικά, ο πολίτης, η τοπική κοινωνία, και συνολικά οι φορείς, θα μπορούν να σχεδιάζουν την επόμενη ημέρα. Προσέξτε, όμως, ο Καλλικράτης, ως αρχιτέκτονας σχεδίασε, μαζί με τον Ικτίνο. Αυτοί που εργάστηκαν και εκτέλεσαν ήταν οι εργάτες. Αυτοί που έβαλαν τις πέτρες τη μία πάνω στην άλλη τόσο καλά ώστε και σήμερα, για παράδειγμα, ο Παρθενώνας να στέκει και να αποτελεί στοιχείο θαυμασμού της απαιτητικής παγκόσμιας κοινότητας και του στρεβλού –πάντως- πολιτισμού μας.

Ο «Καλλικράτης» θα βάλει τους όρους και τις προϋποθέσεις για να σχεδιάσομε την ανάπτυξη και τη νέα κοινωνία, που θα πρέπει να έχει επίκεντρο τον πολίτη κι όχι τις ανάγκες του πολιτικού κατεστημένου και του περίγυρού του, τις απαιτήσεις μιας κοινωνίας σε παρακμή. Εκείνοι που θα πάρουν τις γραμμές του σχεδίου και θα υλοποιήσουν, θα είναι άλλοι. Οι πρώτοι περιφερειακοί και οι νέοι δημοτικοί άρχοντες.

Προσθέτομε, λοιπόν, στο ερώτημα που παραπάνω θέσαμε: το νέο πολιτικό, κοινωνικό, ακόμη και οικονομικό περιβάλλον στην περιφέρεια, θα έλθει με τα ίδια χαρακτηριστικά και φυσικά πρόσωπα του παλαιού; Κατά συνέπεια, κεντρικά και τοπικά, το κοινωνικό, πολιτικό και οικονομικό καθεστώς (ή κατεστημένο) είναι ικανό να φέρει το καινούργιο που έχομε ανάγκη; Κι εδώ ας επιχειρήσομε να δώσομε την απάντηση. Ο ίδιος ο νόμος της φύσης, θέτοντάς του τα δεδομένα, θα απαντήσει αρνητικά. Δεν είναι θέματα φυσικής, όμως, αλλά απλής, κοινής λογικής.

Οι ίδιοι άνθρωποι που απέτυχαν, μπορούν να κάνουν τη διαφορά στη μάχη με το παρελθόν; Αν κάποιος απαντούσε θετικά, για να τους δώσει, ας πούμε, μια ακόμη ευκαιρία, θα έπρεπε να θέσει και μια προϋπόθεση. Αν άλλαζαν δραματικά. Δεν άλλαξαν, όμως, όταν το παιγνίδι το έπαιζαν μόνοι τους, χωρίς τον καταιγισμό των εξελίξεων. Πώς θα αλλάξουν τώρα;

Ας θέσομε μερικά δεδομένα απʼ το μικρόκοσμό μας, για να φτάσομε σʼ ένα ασφαλές συμπέρασμα.

-Δημοτικοί παράγοντες που επί δεκαετίες συμμετέχουν (ας αφήσομε τα «υπηρετούν»…) στην αυτοδιοίκηση, τι άλλο μπορεί να επιζητούν; Ή, έστω κατά τη λογική τους, τι άλλο μπορούν να προσφέρουν; Ό,τι κάποιος μπορεί να δώσει, δεν το ολοκληρώνει σε 8, άντε 12, χρόνια; Αφήστε που όποιος δεν μπορεί, το δείχνει απʼ τα πρώτα του βήματα… Υπάρχει διαφωνία, όμως, ότι τα 8-12 χρόνια είναι χρόνος υπεραρκετός;

- Υπάρχουν τοπικοί παράγοντες με θητείες 33- 24 χρόνων! Ακόμη και το ΔΝΤ θα τους είχε συνταξιοδοτήσει σήμερα. Ποια φαντασία, ποια διάθεση, μπορεί να έχει κάποιος που διαρκώς, για τόσο μεγάλο διάστημα, κάνει το ίδιο πράγμα;

-Στην πορεία διαμόρφωσης του χωροταξικού των νέων δήμων, είδαμε δημοτικούς άρχοντες να κάνουν την επανάστασή τους για να γίνει ο δήμος τους έδρα ή να μείνει μόνος του, για ειδικούς (συνήθως ρατσιστικούς, έναντι της υπόλοιπης κοινωνίας) λόγους, αφού αν ενωνόταν με άλλον θα ερχόταν η καταστροφή. Από μακριά καταλάβαινες ότι τίποτε άλλο δεν κυριαρχούσε στις κινήσεις τους, παρά ο στόχος της ανακύκλωσης της δικής τους, αδιέξοδης μικροεξουσίας. Κατά συνέπεια, για να διεκδικηθεί ο στόχος της προσωπικής πολιτικής επιδίωξης, αυτός έγινε ιδεολόγημα, με βάση το οποίο οι δήμαρχοι κατέβασαν στο δρόμο τους πολίτες. Όταν όμως, στο πλαίσιο του παζαριού, που δεν λείπει από τη νέα εποχή, εξασφάλισαν τη θέση τους στον νέο πολιτικό μηχανισμό, όλα αυτά ξεχάστηκαν. Τώρα, πώς αυτά τα πρόσωπα θα υπηρετήσουν εκείνο εναντίον του οποίου ξεσήκωναν τον κόσμο, ας το εξηγήσουν οι ίδιοι. Κυρίως σʼ εκείνους τους ανθρώπους που έβγαλαν στους δρόμους.

Μην ψάχνομε μακριά τα παραδείγματα, είναι δίπλα μας…

-Μερικοί από τους διεκδικητές των χρισμάτων σήμερα, μοιάζουν σαν περιφερόμενοι παράγοντες ποδοσφαιρικών ομάδων. Τη μια τετραετία είναι στον ένα δήμο, και την άλλη στον άλλο. Έχουν, προφανώς, την αντίληψη ότι κανείς δήμος, καμιά κοινωνία, δεν ζει χωρίς την παρουσία τους. Φυσικά με το αζημίωτο για τους ίδιους.

Έτσι σήμερα έχομε διεκδικητή δημαρχιακού χρίσματος, άνθρωπο που παλιότερα, τη δεκαετία του 1980 (!) υπήρξε δήμαρχος με το ίδιο κομματικό χρίσμα που σήμερα διεκδικεί, αργότερα υπήρξε αντάρτης με επιχειρήματα κατά των κομματικών χρισμάτων (!), και παράλληλα έμμισθος σύμβουλος του δημάρχου Ηρακλείου και επικεφαλής της αντιπολίτευσης σε άλλο δήμο. Σήμερα είναι και πάλι υποψήφιος, καθώς σε 24 χρόνια, προφανώς, δεν πρόλαβε να δώσει όσα μπορούσε… Και για να μην το ξεχάσομε, στα ενδιάμεσα διαστήματα που υπήρχαν «ανοικτές» θέσεις για τη βουλή ή τη νομαρχία, κατέθετε κι εκεί το ενδιαφέρον του, μήπως «κάτσει η μπίλια» στʼ όνομά του.

-Το παράδειγμα –με ονοματεπώνυμο- που προαναφέραμε δεν είναι δυστυχώς το μοναδικό. Δεν είναι καν αυτό που λέμε, η εξαίρεση που επιβεβαιώνει τον κανόνα. Πόσοι άλλοι παράγοντες (αυτός ο όρος παίρνει περίπου επαγγελματική διάσταση στον τόπο μας) δεν διεκδίκησαν οποιαδήποτε θέση εμφανιζόταν; Άλλοτε τους είδαμε στη μάχη για την υποψηφιότητα του νομάρχη, άλλοτε στις εσωτερικές διαδικασίες για μια θέση στο βουλευτικό ψηφοδέλτιο, άλλοτε στη διεκδίκηση μιας δημαρχίας, άλλοτε δημοτικούς ή νομαρχιακούς συμβούλους. Με παράλληλη, συχνά, απασχόληση σε κάποια άλλη έμμισθη δημόσια θέση.

-Διεκδικητές δήμων εμφανίζονται κορυφαίοι παράγοντες άλλων δήμων. Του δήμου Ηρακλείου, συγκεκριμένα. Στο πλαίσιο των σημερινών τους αξιωμάτων, με τις συλλογικές αποφάσεις ζητούσαν να μη δημιουργηθούν οι δήμοι στους οποίους τώρα διεκδικούν τη δημαρχία! Αν κάποιος απʼ αυτούς επιλεγεί, τελικά, ως υποψήφιος δήμαρχος, τι θα λέει στους πολίτες; Α, ένας απʼ αυτούς εξηγεί γιατί διεκδικεί δημαρχιακό χρίσμα σε άλλο ΟΤΑ. Επειδή σʼ αυτή τη φάση δεν μπορεί να γίνει δήμαρχος Ηρακλείου!

Αυτές δεν είναι οι μόνες περιπτώσεις. Ούτε κάνομε περιπτωσιολογία. Είναι η γενική, με ελάχιστες εξαιρέσεις, εικόνα. Ούτε στο επίπεδο της περιφέρειας τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικά.

Ο υφυπουργός πριν καν ολοκληρώσει τον πρώτο χρόνο της βουλευτικής του θητείας μετακινείται στην περιφέρεια, αφού, όπως λέγεται, αυτή ήταν η συμφωνία που είχε γίνει εξαρχής. Οι πολίτες που τον εξέλεξαν για τη θέση αυτή έχουν κανένα λόγο, άραγε; Εκείνοι δεν τον εξέλεξαν να τους εκπροσωπήσει στη βουλή για μια θητεία; Ο ίδιος υφυπουργός είχε εγκαταλείψει παλιότερα το δημαρχιακό του αξίωμα πριν ολοκληρωθεί η θητεία του. Δεν το έκανε γιατί θεώρησε ότι εξάντλησε αυτό που μπορούσε να δώσει. Αλλά για να πάει στην ευρωβουλή. Στην οποία ζήτησε να παραμείνει, αλλά μετακινήθηκε στην εθνική βουλή, και πριν τον πρώτο χρόνο φαίνεται ότι μετακινείται στην περιφέρεια.

Ο άλλος βουλευτής αφήνει να διαφανεί ότι παραμένει σταθερός στην εντολή των πολιτών κι ότι δυσαρεστείται που δεν υπουργοποιείται. Αλλά πριν κλείσει ο πρώτος χρόνος αυτής της θητείας του, διεκδικεί με δυναμικό τρόπο το αξίωμα του περιφερειάρχη, θέση απʼ την οποία εμφανίζεται αμετακίνητος.

Η νομάρχης, αφού δεν ολοκλήρωσε τη βουλευτική της θητεία, όταν η θέση στη νομαρχία έμεινε κενή, πήγε εκεί για μια τετραετία. Κι επειδή τώρα η νομαρχία καταργείται, η κοινωνία οφείλει να την αποκαταστήσει στη θέση του αιρετού περιφερειάρχη.

Μια απλή σημείωση. Μια υπόμνηση ενός πολίτη, που θέλει να ασκεί τις υποχρεώσεις και τις ευθύνες του, στο πλαίσιο του δημοκρατικού μας συστήματος. Κανείς απʼ όσους εμφανίζονται αναντικατάστατοι, δεν έκανε έναν πραγματικό απολογισμό για το τι κατάφερε στις θέσεις που κατά καιρούς αναλάμβανε. Για να μας πείσει ότι πράγματι είναι αναντικατάστατος.

Λοιπόν, τώρα μπορούμε να δώσομε την απάντηση στο αρχικό μας ερώτημα. Μʼ όσα περιγράψαμε, έχετε ακόμη την άποψη ότι πάμε να κάνομε μια καινούργια αρχή; Τα θεμέλια μπορούν να μπουν με παλιά, ανακυκλωμένα, υλικά;

Η νομαρχία, το κτίριο της νομαρχίας, κατασκευάστηκε με υλικά από τα ερείπια της Κνωσού, πριν την φέρει, αρχικά, στο φως ο Λυσίμαχος Καλοκαιρινού, και πριν την αναστηλώσει ο Έβανς. Όμως τα υλικά αυτά ήταν της Κνωσού. Αλλά ακόμη κι απʼ αυτά τα υλικά χτίστηκε μια νομαρχία που σιγά – σιγά υπέστη σημαντική φθορά…