Την ιστορία της στοάς Μαρτινέγκο παρουσίασε, κατά τη διάρκεια της χθεσινής εκδήλωσης, ο κ. Κώστας Καργάκης.
Συγκεκριμένα, ανέφερε πως: «ο προμαχώνας του Μαρτινέγκο,που στέκει πάνω μας επιβλητικός και γίνεται επιβλητικότερος από την παρουσία της μνήμης του μεγάλου Κρητικού, Ν. Καζαντζάκη, είναι ένας από τους πιο σημαντικούς προμαχώνες των τειχών του Μεγάλου Κάστρου. Αυτός δέχτηκε τις πρώτες μεγάλες επιθέσεις στα πρώτα χρόνια του Μεγάλου Κρητικού πολέμου(1645-1669). Εδώ κερδίθηκε η πρώτη νίκη της Χριστιανοσύνης τον Αύγουστο του 1648, από Κρήτες κυρίως όπως μας λέει ο Τζάνε Μπουνιαλής.
Και στήθηκε ο θεόρατος σταυρός πάνω του, για να καθηλωθεί όμως 20 χρόνια αργότερα και να στηθούν οι εφτά μπαλτάδες στην άλλη μεριά των τειχών (1669) σύμβολο του καινούργιου εισβολέα, των Τούρκων.
Σ΄ αυτή τη στοά Μαρτινέγκο, που στεκόμαστε σήμερα ευλαβικά μπροστά της, η Ιστορία των προγόνων μαρτύρων τραβάει σε βάθος. Πόσες ψυχές σέρνονται ακόμη αμίλητες μέσα της απο τον φοβερό εκείνο πολεμο.
Πόσες ψυχές, στη συνέχεια, πέρασαν σκλάβες από τούτη τη Στοά που μετονομάστηκε Στοά Μακάσι, μέσα απ΄ τα κάγκελα και τους κλειδούχους Τούρκους (Μακάσι=κλειδούχος),για να περάσουμε κι εμείς μαζί τους τη σκοτεινή περίοδο της Τουρκοκρατίας και να έρθουμε στην τρίτη περίοδο του μαρτυρίου ετούτου του ιερού χώρου, στη Γερμανική κατοχή.
Τις πρώτες μέρες των βομβαρδισμών της πόλης κατά τη Μάχη της Κρήτης, η Στοά χρησιμοποιείται ως ασφαλές καταφύγιο του αμάχου πληθυσμού.
Μετά την κατάληψη, γίνεται αποθήκη πυρομαχικών απο τους Ναζί, κατά το ένα μέρος, και το υπόλοιπο μετατρέπεται σε χώρο κρατουμένων,φυλακή μελλοθανάτων.
Εδώ εγκλείονται πατριώτες από σποραδικές συλλήψεις.Η φυλακή όμως χρησιμοποιείται για ομαδικές συλλήψεις.
1943.Η αύξηση αντιστασιακών δραστηριοτήτων, ανασυντάξεων,διεργασιών, με το πατριωτικό αίσθημα, σα δαγκωμένο μαχαίρι στα χείλη του λαού, κινητοποιεί τους μηχανισμούς των Ναζί για εκτεταμένες συλλήψεις, ωσάν έτοιμες από καιρό(Καβάφης).
Διοικητής φρουρίου Κρήτης, στρατηγός Μπρούνο Μπρώυερ.
Διοικητής 2ης μεραρχίας Ηρακλείου υποστράτηγος Βάλτερ Μύλερ
Αρχηγός πληροφοριών ταγματάρχης Χάρτμαν.
Με τη συνεργασία δωσίλογων πραγματοποιείται το μεγάλο μπλόκο της Κρήτης, όπως το είπαν, στις 15-Ιουνίου-1943,την ίδια νύχτα ταυτόχρονα και στους 4 νομούς της Κρήτης.Συλλαμβάνονται 300 Ηρακλειώτες, 36 Ρεθυμνιώτες, 24 Λασιθιώτες και 32 Χανιώτες.
Εγκλείονται σ΄ αυτή τη Στοά, με συνθήκες μελλοθανάτων.Εξ αυτών, 12 μέρες αργότερα, 160 άνθρωποι επιβιβάζονται στο πλοίο ΜΑΝΤΟΝΝΑ για ταξίδι αγύριστο.Τελικός προορισμός, στρατόπεδο Μαουτχάουζεν.
Οι συλλήψεις δεν σταμάτησαν.Αρχές Ιουνίου ΄44,συλλαμβάνονται οι Κρήτες Εβραίοι των Χανίων που μετά τον ολιγοήμερο εγκλεισμό τους στις φυλακές Αγυιάς, μεταφέρονται στη Στοά Μακάσι μαζί με τους συλληφθέντες Εβραίους του Ηρακλείου.Επίσης μεταφέρονται εδώ κι άλλοι φυλακισμένοι της Αγυιάς και εκατοντάδες συλληφθέντες Κρητικοί από διάφορα μπλόκα και τυλιξές, όπως τις είπαν.Όλοι ετούτοι, στοιβαγμένοι, 400 και πλέον άτομα επί μέρες, μες το σκοτάδι της Στοάς, επιβιβάζονται εν είδει κοπαδιού, μαζί με 112 Ιταλούς αιχμαλώτους στο πλοίο ΤΑΝΑ΄Ι΄Σ, και ανοιχτά του Κρητικού πελάγους ανατινάσσονται την 9η Ιουνίου ΄44 ανοιχτά και νότια της Σαντορίνης, απο το Αγγλικό υποβρύχιο VIVID.Στο στίγμα του θανάτου,35*-40΄βόρειο/25*-11΄ανατολικό,σε βάθος 1858μ. , 600ψυχές κείτουνται θαμμένες στα φύκια της λήθης.»

