Ο Σύλλογος Κρητών Σύρου κλείνει φέτος 150 χρόνια συνεχούς λειτουργίας. Από το 1860 μέχρι σήμερα, μέλη του συλλόγου προσφέρουν στον πολιτισμό της Σύρου ενώ με ποικίλες εκδηλώσεις διατηρούν άρρηκτους δεσμούς με την Κρήτη.

Την ιστορία του συλλόγου καταγράφει ο πρόεδρος της Ιστορικής και Λαογραφικής Εταιρείας Ρεθύμνου, κ.Μιχάλης Τρούλης. Σε μελέτη του, που τιτλοφορείται “Η σύσταση του “Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου Κρητών” στην Ερμούπολη της Σύρου (23 Δεκεμβρίου 1859)” παρουσιάζει τα πρώτα βήματα του συλλόγου.

Φιλόμουσοι Κρητικοί που διέμεναν στην Ερμούπολη της Σύρου, στο τέλος της δεκαετίας του 1850, σκέφτηκαν ότι όφειλαν να συσφίξουν τις κοινωνικές τους σχέσεις, να βελτιώσουν την πνευματική και ηθική τους κατάσταση, να συνδράμουν στην εκπαίδευση των τέκνων των συμπατριωτών τους, να στηρίξουν τον αμαθή ορθόδοξο πληθυσμό της Κρήτης και να βοηθήσουν την ιδιαίτερη πατρίδα τους να απαλλαγεί απότον τουρκικό ζυγό. Για την πραγματοποίηση αυτών των στόχων “επέβαλον εις εαυτούς την υποχρέωσιν και του συνεισφέρειν και του δέχεσθαι συνεισφοράς”. Και για να καταστήσουν το θεάρεστο αυτό έργο και συνεχές και σκόπιμο, σύστησαν τακτικό σύλλογο με την παραπάνω επωνυμία.

Την πρωτοβουλία ανέλαβαν οι: Εμμανουήλ Βυβιλάκης, Εμμανουήλ Μαγκάκης, Ανδρέας Ναύτης, Ιωάννης Κ. Βλαστός και Π.Κ. Πατσουδάκης. Οι ίδιοι αποτέλεσαν και την πρώτη πενταμελή επιτροπή διοίκησης του Συλλόγου. Η προσφορά του πρώτου στη στοιχειώδη εκπαίδευση της νεολαίας της Κρήτης ήταν ήδη γνωστή, όπως ήταν γνωστά και τα προβλήματα όλων των σχολείων που είχαν ιδρυθεί ή επρόκειτο να ιδρυθούν εκείνη την περίοδο (1842-1862) στη μεγαλόνησο.

Η ίδρυση του “Φ.Σ.Κ.” δημιούργησε έντονη αίσθηση και έτυχε εντυπωσιακής υποδοχής και από τους Κρητικούς της Ερμούπολης και από και από τους Κρητικούς του υπόλοιπου Ελλαδικού χώρου και από τους απανταχού συμπατριώτες τους, προς τους οποίους απευθύνθηκε η επιτροπή του.

Στην Αθήνα, στην Πάτρα, στο Ναύπλιο, στην Αλεξάνδρεια, στη Σμύρνη, στο Βουκουρέστι και σε άλλους τόπους, όπου διέμεναν Κρητικοί, δέχτηκαν με χαρά την τιμή να γίνουν μέλη και συνδρομητές του. Αλλά και ο Τύπος εκείνης της εποχής παρουσίασε και εξήρε το γεγονός με κολακευτικούς και εξόχως ενθαρρυντικούς λόγους.

Μέσα σε λίγους μήνες από τη σύστασή του και την έγκριση του καταστατικού του, και ενώ ασχολούνταν ακόμη τα μέλη του με την οργάνωση και τον προγραμματισμό, διένειμαν τα πρώτα βιβλία και έδωσαν την πρώτη υποτροφία από τις συνεισφορές των ομογενών.