
Σπάνια κείμενα των κορυφαίων του πνεύματος, της τέχνης, της πολιτικής και των εθνικών αγώνων, ή κορυφαίων στιγμών γραμμένα κατά το 19ο ή στις αρχές του 20ου αιώνα, παρουσιάζομε από αυτή εδώ της στήλη κάθε Δευτέρα. Κείμενα που είτε είχαν δημοσιευτεί σε εφημερίδες και περιοδικά της εποχής, είτε δημοσιεύονται για πρώτη φορά. Για παράδειγμα, κείμενα των μεγάλων λογοτεχνών, όπως ο Νίκος Καζαντζάκης ή ο Ιωάννης Κονδυλάκης, τα οποία δεν συμπεριλαμβάνονται στις συλλογές και τα βιβλία τους.
Έτσι θα μπορέσομε να γνωρίσομε, και ενδεχομένως να βοηθήσομε στη διάσωση άγνωστων κειμένων, μεγάλων μορφών της διανόησης, της πολιτικής, των πολιτικών, επαναστατικών και κοινωνικών αγώνων της Κρήτης και των Κρητικών.
Εξήντα εννέα χρόνια συμπληρώθηκαν από την επική Μάχη της Κρήτης, την ένδοξη σελίδα στη σύγχρονη ιστορία του νησιού, που άλλαξε την πορεία του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου και καθυστέρησε τις δυνάμεις του Χίτλερ στην προέλαση τους προς το ανατολικό μέτωπο. Η Μάχη της Κρήτης έχει ξεφύγει πλέον από τα όρια της τοπικής ιστορίας και αποτελεί χρυσή σελίδα στην παγκόσμια ιστορία.
Η Μάχη της Κρήτης ξεκίνησε τα ξημερώματα της Τρίτης 20 Μαΐου 1941 και ολοκληρώθηκε την Πέμπτη 29 Μαΐου με την κατάληψη του νησιού, που σήμανε βέβαια την έναρξη του περίφημου αντιστασιακού κινήματος από τη μια άκρη του νησιού έως την άλλη, αλλά παράλληλα τις μεγάλες θυσίες στον απελευθερωτικό αγώνα με τις εκατόμβες νεκρών.
Τις ημέρες που εξελισσόταν η Μάχη, με τις ρίψεις των αλεξιπτωτιστών από τον ουρανό της Κρήτης, στο νησί βρισκόταν η ελληνική κυβέρνηση, με επικεφαλής τον Ρεθυμνιώτη πρωθυπουργό Εμμανουήλ Τσουδερό καθώς και ο μονάρχης της Ελλάδας Γεώργιος Β΄. Είχαν προλάβει να φύγουν από την Αθήνα στις 23 Απριλίου, όταν την ελληνική πρωτεύουσα καταλάμβαναν τα γερμανικά στρατεύματα. Κατέφυγαν στην περιοχή των Λευκών Ορέων και πριν διαφύγουν από το νησί για τη Μέση Ανατολή απηύθυναν στους Έλληνες διάγγελμα καλώντας τους να έχουν πίστη στην τελική νίκη.
Σήμερα, και στο πλαίσιο της στήλης «τα κείμενα των κορυφαίων», αναδημοσιεύομε το διάγγελμα αυτό του Εμμ. Τσουδερού και του Γεωργίου, με το οποίο καλούσαν τους Έλληνες να αντισταθούν στη γερμανική κατοχή. Το κείμενο είχε απευθυνθεί στο έθνος την Παρασκευή 23 Μαΐου από τα Λευκά Όρη. Είχε δημοσιευτεί μόνο στον ελληνικό τύπο του εξωτερικού (στην Αίγυπτο), καθώς ο εσωτερικός τύπος ελεγχόταν από τις αρχές κατοχής.
Στο κείμενο, εκτός από τις παραινέσεις για τον αγώνα των Ελλήνων, γίνεται αναφορά στον ηρωικό αγώνα των Κρητών και των συμμάχων, αλλά και στην καταδίωξη πρωθυπουργού και μονάρχη από τους Γερμανούς. Παρά το γεγονός ότι πρόκειται για κοινό διάγγελμα πρωθυπουργού και βασιλέα, σε μερικά σημεία ο Γεώργιος απευθύνεται προσωπικά στους Έλληνες. Όπως σʼ αυτό που αφορά στην αντίσταση των Κρητών. «Είμαι υπερήφανος», αναφέρεται «δια τον Ελληνικόν Λαόν και ιδιαιτέρως της Μεγαλονήσου του οποίου αι πατροπαράδοτοι αρεταί του πατριωτισμού, της γενναιότητος και της εθνικής αξιοπρεπείας, ευρήκαν και πάλιν την δύσκολον ευκαιρίαν να εκδηλωθούν με τόσην αποφασιστικότητα και αυτοθυσίαν, η οποία επισύρει τον γενικόν θαυμασμόν».
Στη συνέχεια, από τον ελληνικό «Ταχυδρόμο» της Αλεξάνδρειας της Αιγύπτου αναδημοσιεύομε το δραματικό διάγγελμα Τσουδερού και Γεωργίου, αλλά και «διάγγελμα» του δοσίλογου «αντιπροέδρου» της κατοχικής κυβέρνησης προς τους Κρήτες με την οποία τους καλούσε να βοηθούν τις κατοχικές δυνάμεις… Επίσης παρουσιάζομε πρωτοσέλιδα ελεγχόμενων από τους Γερμανούς εφημερίδων που αναφέρονται στη Μάχη της Κρήτης.
Αλέκος Α. Ανδρικάκης

