Σπάνια κείμενα του 19ου και των αρχών του 20ου αιώνα με την υπογραφή των κορυφαίων του πνεύματος, της τέχνης, της πολιτικής και των εθνικών αγώνων

Σε συνέχεια του αφιερώματος για τους πρώτους συνδικαλιστές, τα πρώτα εργατικά σωματεία και την ίδρυση του Ε.Κ.Η., δημοσιεύομε στο πλαίσιο της στήλης «Τα κείμενα των κορυφαίων» το πρώτο ιστορικά υπόμνημα του Εργατικού Κέντρου, το οποίο αφορούσε στα προβλήματα των καπνεργατών, των εργαζομένων, δηλαδή, στις βιομηχανίες καπνού. Το υπόμνημα αυτό ήταν το πρώτο που απηύθυνε το νεοσύστατο Κέντρο στον τότε πρωθυπουργό Δημήτριο Γούναρη.

Παράλληλα αναδημοσιεύομε «τα καθήκοντα του οργανωμένου εργάτη», που όπως και το πρώτο κείμενο, είχε δημοσιευτεί στην εργατική εφημερίδα «Ο Εργάτης», που αργότερα μετονομάστηκε σε «Λαό» κι έγινε όργανο του Ε.Κ.Η.

“ΤΟ

ΕΡΓΑΤΙΚΟΝ ΚΕΝΤΡΟΝ

ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

ΠΡΟΣ

ΤΟΝ Κον ΠΡΟΕΔΡΟΝ

ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ

ΚΥΡΙΕ ΠΡΟΕΔΡΕ,

Το Εργατικόν Κέντρον Ηρακλείου λαμβάνει την τιμήν να υποβάλη Υμίν ευσεβάστως τα ακόλουθα:

Η προκάτοχος Κυβέρνησις μεριμνώσα περί της βαθμιαίας φορολογικής αφομοιώσεως των Νέων χωρών προς την παλαιάν Ελλάδα εισήγαγε μεταξύ άλλων εν Κρήτη από των μέσων του παρελθόντος Ιανουαρίου τον “Περί καπνών και σιγαρέττων των Νέων Χωρών” Νόμον, διʼ ου, ως γνωστόν, καταρτίσασα τρεις ποιότητας σιγαρέττων ώρισε συνάμα και την τιμήν των δύο κατωτέρων ποιοτήτων, της πρώτης, ως πολυτελούς αφεθείσης αδιατιμήτου. Ούτω δε τα μεν σιγαρέττα της τρίτης ποιότητος - περί ων και ο λόγος ενταύθα - ώρισε να πωλώνται προς 14 δρ. κατά χιλιόγραμμον, τα δε της δευτέρας προς 20 δρ. συμπεριλαμβανομένων εννοείται εν αμφοτέραις ταις τιμαίς ταύταις, ήτοι των 14 δρ. δια τα σιγαρέττα της Γʼ και των 20 δρ. δια τα σιγαρέττα της Βας, και όλων εκείνων των δαπανών, αίτινες παρακολουθούσι αναγκαίως την κατασκευήν ενός χιλιογράμμου σιγαρέττων, ήτοι της αξίας του καπνού, της αξίας του σιγαροχάρτου, της αξίας των κυτίων, των εργατικών κατασκευής, της φθοράς μαχαίρας κ.λ.π.

Δεδομένου όμως, Κύριε Πρόεδρε, ότι όλαι αι αναγκαίαι αύτα δαπάναι προς ας δέον να προστεθή και ο φόρος των 7 μεν δραχ. για τα σιγαρέττα της Γʼ ποιότητος και των 10 δραχ. δια τα της Βας, φόρος, ον εισπράττει η Πολιτεία εφʼ εκάστου χιλιογράμμου των δύο άνω κατηγοριών σιγαρέττων δεδομένου, λέγομεν, ότι όλαι αι δαπάναι αύται ανέρχονται κατά τους μετριωτέρους υπολογισμούς δια μεν τα σιγαρέττα της Γʼ ποιότητος εις το ποσόν των 14,40 δραχ. ήτοι - 6 δρ. φόρος και 7,40 έξοδα - δια δε τα της Βας εις τον ποσόν των 19,40 δρ. - ήτοι 10 δρ. φόρος και 9,40 δρ. έξοδα - ερωτάται:

Είναι δυνατόν ο καπνέμπορος να εξακολουθή να κατασκευάζη σιγαρέττα, καθʼ όν χρόνον από μεν τα σιγαρέττα της Γης ποιότητος ζημιούται 40 λεπτά κατά χιλιόγραμμον χωρίς να υπολογίσωμεν και το κέρδος του μεταπωλητού, το οποίον φυσικώς μετατρέπεται εις ζημίαν δια τον καπνέμπορον, από δε τα της Βας κερδίζει μόνον 60 λεπτά; (!)

Και όσον αφορά μεν τα σιγαρέττα της Βας ποιότητος δυνατόν να υποστηριχθή ότι ο καπνέμπορος δύναται επιτέλους να αυξήση κατά τι το 60λεπτον κατά χιλιόγραμμον κέρδος του εκλέγων ποιότητα καπνού ολίγον κατωτέραν εκείνης, ην απαιτούσι τα σιγαρέττα της Βας ποιότητος κερδίζων ούτω διαφοράν της αξίας του καπνού. Οσον αφορά όμως τα σιγαρέττα της Γης ποιότητος, ουδείς υπάρχει τρόπος όπως δυνηθή ο καπνέμπορος να καλύψη την ζημίαν των 40 λεπτών.

Διότι το ποσόν των 7,40 δρ. το οποίον αντιπροσωπεύει τας δαπάνας ενος χιλιογράμμου σιγαρέττων Γης ποιότητος, είναι ποσόν απορρέων εκ του μετά μαθηματικής ακριβείας γινομένου υπολογισμού των πραγματικών δαπανών δύναται δε τούτο εις οιανδήποτε στιγμήν να αναλυθή ως εξής:

Δαπάναι δι εν κοιλόν

σιγαρέττων

Γʼ ποιότητος

1) Αξία καπνού (κατʼ ελάχιστον) Δρ.2,-

2) Εργατικά κατασκευής Δρ. 3-

3) Κοπή καπνού Δρ.0,50

4) Αξία κυτίων Δρ.1,20

5) Αξία σιγαροχάρτου Δρ.0,50

6) Φθορά μαχαίρας Δρ.0,20

-------------

Εν όλων Δρ. 7,40

Ούτω δε εκείνο, το οποίον ώφειλε να συμβή ήτο η κατασκευή των σιγαρέττων ιδία των της Γʼ ποιότητος να περιορισθή εις το ελάχιστον όριον. Και πράγματι. Εκ των 400 επί τοις χιλίοις κοιλών καπνού, που εχρησιμοποιούντο άλλοτε δια σιγαρέττα σήμερον, χρησιμοποιούνται μόνον 20 επί της χιλίοις κοιλά, και τούτο μόνον και μόνον δια να μη κλείσωσι τα καταστήματά των μερικοί καπνέμποροι, των οποίων η πελατεία συνίσταται αποκλειστικώς από καταναλωτάς σιγαρέττων. Κατόπιν όμως της τοιαύτης διαρρυθμίσεως των πραγμάτων που άγεται η βιομηχανία αύτη των Κρητικών σιγαρέττων; Και μετʼ αυτής οποία θα είνε η τύχη των εξ αυτής αποζώντων εργατών;

Επιτρέψατε, Κύριε Πρόεδρε, να απαντήσωμεν διʼ ολίγων εις τα ερωτήματα ταύτα.

Και εν πρώτοις η βιομηχανία των Κρητικών σιγαρέττων η εν αυξούση ακμή ευρισκομένη προ της εισαγωγής εν Κρήτη του νέου Νόμου, καθʼ όσον και επιτόπιος κατανάλωσις εγίνετο μεγίστη αυτών και εξαγωγή τούτων ετελείτο τότε εις τε το άλλο ελληνικόν και εις το εξωτερικόν - δεν υπάρχει ουδʼ η ελαχίστη αμφιβολία ότι περισταλείσα ως περιεστάλη, θέλει εκλείψει καθʼ ολοκληρίαν μίαν ημέραν. Είναι δε τούτο εις άκρον θλιβερόν λαμβανομένου υπʼ όψιν ότι η Κρήτη - και ιδία ο Νομός Ηρακλείου - ως τόπος κατʼ εξοχήν καπνοπαραγωγός, προώριστο να αναπτύξη βαθμηδόν επί μάλλον και μάλλον την βιομηχανίαν ταύτην προς μέγα όφελος αυτού τε και της όλης Πατρίδος, ης η ακμή και η πρόοδος ως γνωστόν εξαρτάται εκ της ακμής και προόδου των κατʼ ιδίαν τμημάτων.

Αλλʼ εάν ο θάνατος της βιομηχανίας ταύτης κρινόμενος από της απόψεως της βλάβης ην θα επιφέρη εις τα γενικώτερα της Πατρίδος συμφέροντα δεν συγκινεί τόσον λόγω της αρνητικής όψεως των ζημιών, ας συνήθως οι πολλοί ούτε καν αντιλαμβάνονται, από της απόψεως όμως της βλάβης ην θα επιφέρη εις τα συμφέροντα των εξ αυτής αποζώντων εργατών ου μόνον συγκινεί ημάς - και μεθʼ ημών σύμπασαν την Κοινωνίαν Ηρακλείου - αλλά και θορυβεί ημάς και ταράσσει και εμβάλλει εις σκέψεις περί του μέλλοντος 500 και πλέον ψυχών αίτινες απολαμβάνουν σήμερον τον άρτον αυτών εκ της βιομηχανίας ταύτης.

Το μέλλον των ανθρώπων τούτων, ειδικών τεχνιτών εις την σιγαροποιΐαν και αγνοούντων κατά συνέπειαν άλλο επάγγελμα διανοίγεται προ ημερών μαύρον και ζοφερόν και ιδία κατά την παρούσαν περίοδον της παντελούς απραξίας εις όλα τα επαγγέλματα. Χωρίς δε να θέλωμεν να γίνωμεν μάντεις κακών θα ερωτήσωμεν απλώς: Πώς είναι δυνατόν εις εργάτης να αντιμετωπίση μέχρι τέλους νομιμοφρόνως μίαν κατάστασιν, ήτις στερεί και αυτόν και τα τέκνα του αυτού του επιουσίου άρτου;

ΚΥΡΙΕ ΠΡΟΕΔΡΕ

Συναισθανόμενοι πλήρως το ιδιαζόντως λεπτόν της θέσεως Υμών ως Κυβερνήτου της χώρας κατά τας παρούσας κρισίμους στιγμάς θα επιθυμούμεν όπως μη προσθέσωμεν εις τας τόσας υψηλάς μερίμνας υμών και μίαν επί πλεον αφορώσαν την τύχην ολίγων καπνεργατών. Αλλʼ έιναι τόση η οικονομική δυσπραγία των ανθρώπων τούτων και τόσος ο εκ ταύτης πόνος ημών ως συναδέλφων αυτών, ώστε υποχωρεί ασυναισθήτως προ αυτού η ιδέα του προς τας υψηλάς υμών μερίμνας οφειλομένου καθήκοντος και ακουσίως ημών - ας επιτραπή η έκφρασις - υψούμεν την φωνήν ημών υπέρ αυτών. Εχοντες δε υπʼ όψιν τα αισθήματα συμπαθείας αφʼ ων ανέκαθεν ενεφορείσθε υπέρ των εργατικών εν γένει τάξεως και τα οποία μας δίδουν το θάρρος να παρίδωμεν την παράλειψιν του ως άνω ρηθμέντος καθήκοντος, τολμώμεν να ελπίζωμεν ότι μολις ηθέλετε γίνει κοινωνός του πόνου μας τούτου δεν θα παρελείπετε από του να προβήτε άνευ δυσταγμού εις την θεραπείαν αυτού.

Δύναται δε να επέλθη η θεραπεία αύτη δια μιας μεταρρυθμίσεως του ειρημένου νόμου εις το κεφάλαιον της φορολογίας των σιγαρέττων της Γʼ ποιότητος υποβιβαζομένου του φόρου αυτών από 7 δραχ. εις 5 κατά χιλιόγραμμον η αφιεμένης της τιμής αυτών ελευθέρας οπότε και μόνον θα δυνηθή ο καπνέμπορος να κατασκευάση σιγαρέττα Γʼ ποιότητος και να δώση άρτον εις τους λιμώττοντας καπνεργάτας.

Αλλά δεν είναι μόνον το καλόν τούτο το οποίο θέλει επέλθει δια της ειρημένης τροποποιήσεως. Διʼ αυτής θα επιτευχθή προσέτι και το έτερον, το οποίον ανωτέρω είπομεν, η αναβίωσις τουτέστι της νεκράς ήδη βιομηχανίας των Κρητικών σιγαρέττων, βιομηχανίας την οποίαν εμάρανεν, ως είπομεν, και ενέκρωσε από των μέσων του παρελθόντος Ιανουαρίου ο ειρημένος “περί καπνών και σιγαρέττων των Νέων Χωρών” Νόμος.

ΚΥΡΙΕ ΠΡΟΕΔΡΕ

Ευελπιστούντες ότι η πλήρης πόνου φωνή ημών αύτη θέλει τύχει ευμενούς προσοχής από μέρους Υμών και της λοιπής Σεβαστής Κυβερνήσεως.

Διατελούμεν μετά του προσήκοντος σεβασμού.

Ο Προϊστάμενος

του Εργατικού Κέντρου Ηρακλείου

Ο Γραμματεύς

(Επονται οι υπογραφαί)”.