ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΑΣΚΟΞΥΛΑΚΗΣ - ΑΣΚΟΞΥΛΟΣ: Ο ήρωας του αλβανικού μετώπου, ο δάσκαλος του Ηρακλείου

Στο αλβανικό μέτωπο ο Μανώλης Ασκοξυλάκης ήταν ο μαχητής, ο ήρωας που από την πρώτη γραμμή ενέπνεε τους άλλους πατριώτες να πολεμήσουν και να πεθαίνουν για την πατρίδα. Για τον ηρωισμό και την αυτοθυσία του η ελληνική πολιτεία τον τίμησε με το χρυσούν αριστείον ανδρείας, αφού προηγουμένως τον καθαίρεσε για τους ανορθόδοξους τρόπους που χρησιμοποίησε στη μάχη!

Αλλά κι αργότερα, στα δύσκολα χρόνια του εμφυλίου και της μισαλλοδοξίας, τον «περιποιήθηκε» με εξορία για τα φρονήματά του, σα να «αντάμειβε» μʼ αυτό τον τρόπο την προσφορά του στην πατρίδα…

Στα χρόνια της ειρήνης, διακρίθηκε επίσης, ως ο δάσκαλος εκατοντάδων Ηρακλειωτών, ο μαθηματικός και στο τέλος ο λυκειάρχης τους. Οι μαθητές του, πάντως, θα φανούν πιο ευγνώμονες από την πατρίδα του, αφού θα τον τιμήσουν σε λίγο καιρό, στήνοντάς προτομή για τον ήρωα του πολέμου και αγωνιστή για τη γνώση.

Σήμερα δημοσιεύομε φωτογραφίες του ανθυπολοχαγού «Ασκόξουλου», από την προσωπική συλλογή της συζύγου του, φιλολόγου κ. Μαρίκας Καλύβα- Ασκοξυλάκη, μαζί με ένα κείμενο δικό της, στη μνήμη του συντρόφου της ζωής της.

Ο Μανώλης Ασκοξυλάκης, έφεδρος Ανθυπολοχαγός του Πυροβολικού και εθελοντής της γραμμής του πυρός, με ομάδα στρατιωτών, στα Ηπειρωτικά βουνά. Όρθιος δίπλα στον πυροβολητή, που έτοιμος, ήρεμος και χαμογελαστός περιμένει εντολή ενόψει ιταλικής αεροπορικής επιδρομής! Και ο ανθυπολοχαγός δεν διαθέτει ούτε καν κιάλια! Διαθέτει όμως ψυχή, φιλοπατρία, νεανικό ενθουσιασμό, μεγάλη τόλμη, πολεμική αντίληψη και ψυχραιμία, έτοιμος για το βάφτισμα του πυρός! Επικαλούμενος το Άγιο Πνεύμα, αγνοώντας τους πολεμικούς κανονισμούς και υπολογίζοντας στους πρακτικούς μαθηματικούς υπολογισμούς, παίρνει τη ριψοκίνδυνη και ανεπίτρεπτη εν πολέμω πρωτοβουλία! Αφήνει χωρίς να τα ενοχλήσει τα τρία (3) αεροπλάνα να φτάσουν πάνω από το πυροβόλο όπλο (πολεμικώς απαράδεκτο) και όταν αυτά επιχειρούν καθοδική πορεία για βομβαρδισμό, τότε ο πυροβολητής παίρνει από τον ανθυπολοχαγό τη μοιραία Διαταγή για τον εχθρό: “πυρ”... “πυρ!”... “πυρ!”. Κατάρριψη και των τριών αεροπλάνων! Χαράς ευαγγέλια στην ομάδα, και σʼ όλο το στράτευμα αντηχεί η θριαμβευτική “ιαχή!”: “Ασκοξυλάκης!... Ασκοξυλάκης!... Ασκοξυλάκης!”. Αλλʼ ʽομως και ταυτόχρονα από το Γενικό Επιτελείο Στρατού καταφθάνει η κλήση του σε απολογία και η... καθαίρεση!... για την πρωτοβουλία! (Βαρύτατη ατιμωτική στρατιωτική ποινή!). Έκτοτε η υπόλοιπη ζωή του είχε σφραγιστεί απʼ αυτή την ποινή, που την εταύτιζε με το θάνατο! Για κάθε άδικη και επώδυνη πράξη συνήθιζε να λέει: “μα αυτό είναι θάνατος και στρατιωτική καθαίρεση!” Αλλʼ όμως άμεσα και επί τόπου ανακαλείται η ατιμωτική ποινή, επαναφέρεται ο βαθμός (ανθυπολοχαγός) και παρασημοφορείται με το “Χρυσούν Αριστείον Ανδρείας!”, την ανώτατη, εν πολέμω τιμητική διάκριση, ενώ από το Διοικητή του Αʼ Σ.Σ., Στρατηγό Κοσμά, του απονέμεται “Εύφημος Μνεία”, για την ικανότητα, την ψυχραιμία, την πολεμική αντίληψη, την τεχνική του κατάρτιση και την όλη πολεμική του δράση, που χαρακτηρίζεται ΑΡΙΣΤΗ! Ζητωκραυγές σʼ όλο το στράτευμα, μα ο ίδιος, την ίδια ώρα αυτομαστιγώνεται από ...ΕΝΟΧΕΣ! “Μα κατέχεις, ιντά ναι να σκοτώσω (τα πληρώματα των αεροπλάνων) εννιά ανθρώπους!” Για το Μανώλη Ασκοξυλάκη δεν υπήρχαν εχθροί, φίλοι και “εδικοί”· υπήρχαν μόνο “άνθρωποι, που τσοι ʼπεψε ο Θεός!” Το μοναδικό και παρηγορητικό αντίδοτο των ενοχών του ήταν το γεγονός πως, κατά τη μοιραία οπισθοχώρηση του στρατού μας, οι στρατιώτες των άλλων λόχων προσκολλήθηκαν στον Ασκοξυλάκη, σίγουροι ότι μʼ αυτόν οδηγό, που συν τοις άλλοις εγνώριζε καλά και γεωγραφία, θα φθάσουν ασφαλείς στις γενέτειρές τους μέχρι την Αθήνα! Όπερ και εγένετο. Αλλʼ όμως μετά και τη δοκιμασία της μακράς, υπεύθυνης και επίπονης δοκιμασίας, φθάνοντας εμπύρετος στην Αθήνα κάνει εισαγωγή στο “401” με πλευρίτιδα και τύφο. Εδώ ο στρατιώτης στο διπλανό κρεββάτι κάνει αιμοπτύσεις και λέει: “πεθαίνω, φίλε, αίμα φτύνω!” Και ο Ν. Ασκοξυλάκης: “μωρέ ίντα λες· ο λαιμός σου εξεγδάρθηκε από τα κακά τσιγάρα που καπνίζαμε στην Αλβανία!”. Και ως “επιβεβαιωτικό” ακολουθεί τούτο το απίστευτο και όμως αληθινό! Τρώει από τα νερόβραστα και αιματοβαμμένα από την αιμόπτυση μακαρόνια του!!! Αλλʼ όμως και φοβούμενος και προβλέποντας το εγγύς μοιραίο μέλλον του, δραπετεύει στην κυριολεξία το ίδιο βράδυ από το Νοσοκομείο, για να πεθάνει, λέει, ελεύθερος! Ήθελε ο Θεός και γλύτωσα!, θα λέει αργότερα. Τέλος πάντων. Περάσανε του Χριστού τα χρόνια, 33, και οι ηθικές του αμοιβές παρέμειναν στα “αζήτητα του Υπουργείου Στρατιωτικών! Το 1973 έρχεται στο Ηράκλειο από τη γενέτειρά του το Βόλο ο Άγγελος Σταθάκης, ως επιθεωτητής των φιλολόγων, στρατευμένος στον πόλεμο κι αυτός και μάρτυρας των εν τω πολέμω σχετικών δρωμένων! Εδώ αναζητά τον ήρωα Ασκοξυλάκη. Άγνωστος. Υπάρχει μόνο ο καθηγητής. Τελικά τον προσδιορίζει και έρχεται στο σπίτι μας. Αλησμόνητοι οι συγκινητικοί εναγκαλισμοί και ασπασμοί. Ύστερα προσπαθεί να εντοπίσει στους τοίχους τις ηθικές αμοιβές, που δεν υπάρχουν. “Μανώλη, απαράδεκτο έχεις παιδιά!”. “Άγγελε, άλλο πράμα μπορείς να μου πεις; επαντρεύτηκες, έχεις κοπέλια; εγώ λόγω υποχρεώσεων πατριωτικών, καταδιώξεων πολιτικών και υποχρεώσεων οικογενειακών, (εγηροκόμησα τη μάνα μου) άργησα να παντρευτώ, αλλά δόξα νάχει ο Θεός και ο Τίμιος Σταυρός!”. Και μετά με κάποια ελαφρά ειρωνεία: “εσύ εγίνηκες και Επιθεωρητής, αλλά εγώ, καθαιρεμένος μια ζωή: στην Αλβανία, στον Εμφύλιο, στην Παιδεία, αφού μόνο οι “εθνικόφρονες” παίρνουνε προαγωγές κι εγώ μόνο χωρίς αντίκρυσμα... ηθικές αμοιβές! Πάλι καλά, που μʼ αφήσανε και καθηγητή, αφού το φίλο μου τον Πετράκη τον Κωστή (το σαμποτέρ) τον απολύσανε από καθηγητή, ποιό; αδερφάκι μου, τον Πετράκη τον Κωστή!!!, και κάνει εδά τον “τοματά”, μα καταλαβαίνεις;! Θυμάμαι σʼ όλη τη συζυγική ζωή, δοθείσης της ευκαιρίας από καταφανή αδικία, εκτός τη φράση του, κλισέ: “αυτό είναι θάνατος και καθαίρεση στρατιωτική”, έκανε αναφορά και στον Πετράκη τον Κωστή!

Την άλλη μέρα, απόντος του Μανώλη, έρχεται ο Άγγελος και μου λέει: “σκέφτηκα ερήμην του Μανώλη να ενεργήσω, αφού δεν μπόρεσα να τον πείσω. Εσύ μπορείς να μου βάλεις στην αίτηση μια υπογραφή;”. Μπορώ.

Σε λίγες μέρες έφτασαν συστημένα το “Χρυσούν Αριστείον Ανδρείας και η “Εύφημος Μνεία”. Ο δικαιούχος ξαφνιάστηκε και χωρίς σχόλιο εδάκρυσε! Γιατί; θεώρησα ιεροσυλία να το διευκρινίσω. Το ποιός υπήρξε ο Ασκοξυλάκης ο Καθηγητής και ως πολεμιστής, μαθεύτηκε μόνο την ημέρα της κηδείας του 27-12-84, οπότε ακούστηκε κι αυτό: Ανθρώπους σαν τον Ασκοξυλάκη η φύση βγάνει κάθε 100 χρόνια! Το περιοδικό ΕΙΚΟΝΕΣ, τεύχος 46 με τίτλο “ντρεπόταν να μιλήσει για τα μετάλλια”, εσχολίαζε μετά πολλών επαίνων την πολυεδρική προσωπικότητα του νεκρού, και κατέληγε: ασφαλώς ο Λυκειάρχης Ασκοξυλάκης ήταν μια εξαίρεση! Άνθρωπος από κείνους που η απουσία τους είναι σήμερα, από ποτέ αισθητή! Το έπος της Αλβανίας διαδέχθηκε η πιο μελανή σελίδα της νεώτερής μας ιστορίας: ο τραγικός Εμφύλιος 1946-1949. Οι χθεσινοί Έλληνες και παγκόσμιοι ήρωες μεταλλάσσονται σε... “αδερφοφάδες”... του Καζαντζάκη. Στρατεύεται και πάλι ο Μ. Ασκοξυλάκης, αλλά του είναι αδιανόητο να στοχεύει τώρα στον αδελφό! Τώρα διαβάζει τα “Απομνημονεύματα” του Μακρυγιάννη και διαπιστώνει πως αν διδάσκονταν στα Σχολεία, εμφύλιο δεν θάχαμε! Νέα... “καθαίρεση”..., αμετάκλητη αυτή τη φορά και αντί “μεταλλίου”, επίτιμος δημότης της Μακρονήσου!, αφού ο χθεσινός Αετός των ηπειρωτικών βουνών θεωρείται σήμερα “μίασμα” και για την πατρίδα του ο... “κακός οιωνός!”. Αλλʼ όμως εδώ την ελίτ της Ελλάδος συναντά και λέει: πάλι καλά! Με το Μάνο Κατράκη, ήταν κι αυτός εκεί, αναλαμβάνουν την ψυχαγωγία του στρατοπέδου συγκέντρωσης των ομήρων της τότε Ελληνικής Κυβέρνησης! Ο Κατράκης “ανεβάζει παραστάσεις” και ο Ασκοξυλάκης ψυχαγωγεί με μαθηματικά παιγνίδια και ανέκδοτα. Κάποτε διαλύεται το μαρτυρικό στρατόπεδο και οι όμηροι μετά από “δήλωση μετανοίας” επιστρέφουν “κεκαθαρμένοι” στην ελληνική κοινωνία! Ο Μ. Ασκοξυλάκης αρνείται να “μετανοιώσει” και γιʼ αυτό παίρνει... πασαπόρτι... με όσα αυτό συνεπάγεται! Επιστρέφει στη γενέτειρά του το Τυμπάκι με κομμένα τα φτερά και με τη ρετσινιά του... αντεθνικόφρονα...! Ποιός; αυτός που για την πατρίδα και το έθνος του θα γινόταν και εθνομάρτυρας! Διορίζεται στο Γυμνάσιο Πόμπιας, το πνευματικό τότε κέντρο όλης της Μεσαράς! Αλλʼ όμως συμβιώνοντας συνεχώς με τον εφιάλτη της απόλυσης καταφεύγει στην υποδειγματική καλλιέργεια της προγονικής Γης αυτοαποκαλούμενος Κιγκινάτος (Ρωμαίος στρατηγός, που μετά τις μάχες κατέφευγε στους αγρούς!). Ύστερα από χρόνια πολλά, το 1960 μετατίθεται στο ανεπανάληπτο Αʼ Γυμνάσιο Αρρένων Ηρακλείου. Και από τα δυο Γυμνάσια, ξεχωριστά της επιστήμης, της τέχνης, της παιδείας, της δημοσιογραφίας, των σωμάτων στρατού και ασφαλείας του “οφείλουν χάριτας”, κατά την ομολογία τους. Επιβεβαιωτικό είναι το άρθρο του μαθητή του Μιχάλη Αλμπαντάκη: “Ο θρυλικός ΑΣΚΟΞΥΛΟΣ της Πόμπιας!” (Άποψη του Νότου 21 Μαϊου 2002). Απʼ αυτούς τους μαθητές, τους εκλεκτούς και σημερινούς πολίτες ξεχωριστούς πανελλαδικώς (κάποιοι και στο εξωτερικό) ευγνωμονούντες και ευχαριστούντες στήνουν στη γενέτειρά του Τυμπάκι, προτομή μνήμης, αγάπης και τιμής στον αείμνηστό τους Καθηγητή, φίλο και Δάσκαλο μαζί. Την προτομή φιλοτεχνεί η γνωστή και ξεχωριστή Ηρακλειώτισσα γλύπτρια κ. Ασπασία Παπαδοπεράκη, επαξίως βραβευμένη πρόσφατα από την Ακαδημία Αθηνών! Τη δαπάνη αναλαμβάνουν εξολοκλήρου οι μαθητές και φίλοι και είναι η πρώτη στο Τυμπάκι προτομή και προς το παρόν μοναδική.

Αυτά εν ολίγοις για τον ήρωα - αγωνιστή και τον ΔΑΣΚΑΛΟ - Καθηγητή, που μπόρεσε όντως σεμνά και ταπεινά να υλοποιήσει τη ρήση του Μεγάλου μας Κωστή Παλαμά: ΔΑΣΚΑΛΟΣ γίνου, αν ήρωας είσαι!