Σάββατο του Λαζάρου σήμερα και όπως κάθε χρόνο αφήνω τις αναμνήσεις από τα παιδικά μου χρόνια να με κατακλύσουν, να γεμίσουν μυρωδιές και γλύκα τις μέρες που έρχονται. Κάθε μπουκιά από όλα τα φαγητά, γλυκά αυτών των ημερών φέρνει στο νου εικόνες, γεύσεις, χαμόγελα, αγάπη, θαλπωρή, τη θύμηση αυτών που λείπουν, αναμνήσεις γεμάτες χρώματα και παιδική αθωότητα.

Το δικό μου το χωριό, προορισμός για το Πάσχα και όχι μόνο, ήταν η Σητεία. Θα μου πείτε είναι η Σητεία χωριό, όχι με την παραδοσιακή έννοια, αλλά για μένα εκεί ήταν ο παππούς με τη γιαγιά, η θάλασσα, η ξεγνοιασιά, η χαρά, τα χατήρια, οι διακοπές από το σχολείο, τα γιορτινά αλλά και τα καθημερινά τραπέζια, οι λιχουδιές, δηλαδή ο παράδεισός μου, το δικό μου χωριό. Στον τόπο αυτό και στην κουζίνα της γιαγιάς μου μυήθηκα σε γεύσεις ξεχωριστές, μοναδικές. Αυτές είναι η αναφορά μου, η κληρονομιά μου και πάνω σε αυτές δημιουργώ κάθε τι καινούργιο.

Σε αυτή τη μικρή κουζίνα γίνονταν πάντα μαγειρικά θαύματα. Ειδικά τις μέρες του Πάσχα ζούσε μεγάλες δόξες. Κοσμοσυρροή και μπόλικη φασαρία για να γίνουν όλες οι προετοιμασίες για το αναστάσιμο τραπέζι. Όλα ξεκινούσαν με τις απαραίτητες προμήθειες για τα καλύτερα υλικά. Αυγά φρέσκα, βούτυρο μυρωδάτο, μυζήθρα για τα καλιτσούνια, μυρωδικά και φυσικά το σημαντικότερο από όλα το αρνάκι. Από ιερή εξέταση περνούσε η γιαγιά και τον κρεοπώλη αλλά και το αρνί για να εξασφαλίσει το γευστικό αποτέλεσμα. Συζήτηση ολόκληρη έκανε κάθε φορά με τον παππού για το φύλο του αρνιού, με προτίμηση στα θυληκά για τη μυρωδιά όπως έλεγε. Ο παππούς ως τυροπώλης της είχε εξασφαλίσει τις καλύτερες μυζήθρες για σίγουρη επιτυχία στα καλιτσούνια.

Το πρώτο που ετοιμαζόταν ήταν τα λαζαράκια. Τα ζύμωνε την παραμονή του Σαββάτου του Λαζάρου. Αυτό το έθιμο το είχαν μόνο στη Σητεία. Αν κλείσω τα μάτια, μου έρχεται ακόμα και τώρα η μυρωδιά τους και γεύση τούτου του γλυκού και αρωματικού ψωμιού. Απλωμένα τα θυμάμαι σε τάβλες πάνω σε λευκά πανιά σκεπασμένα στα ζεστά να περιμένουν να φουσκώσουν. Το ʽανέβασμάʼ τους πολλές φορές γινόταν και μέσα στη νύχτα. Άκουγα τα βήματα της γιαγιάς ξημερώματα πια να βάζει και να βγάζει τις λαμαρίνες για το ψήσιμο στο φούρνο. Τώρα σκέφτομαι τι κόπος, τι ξενύχτια, πόση έννοια ανέβηκαν δεν ανέβηκαν, ψήθηκαν ωραία. Αναρωτιέμαι τι ήταν αυτό που κινητοποιούσε τις νοικοκυρές τότε σε όλη τούτη την προσπάθεια και την προετοιμασία, γιατί η κούραση δεν νομίζω ότι τους έλειπε. Σκέφτομαι πως πρώτα ήταν η αγάπη για την οικογένειά τους η ανάγκη της προσφοράς και έπειτα ο σεβασμός σε αυτό που γνώριζαν από τη δική τους μητέρα, στην παράδοση και στις αξίες που θεωρούσαν σημαντικές. Αρκετά και σημαντικά για να μην λογαριάζεις τον κόπο.

Η μεγάλη φασαρία όμως γίνονταν μέσα στη Μεγάλη Εβδομάδα για να ετοιμαστούν τα καλιτσούνια. Πάσχα χωρίς ανεβατό καλιτσούνι στη Σητεία δεν γίνεται. Τη Μεγάλη Τετάρτη συνήθως μαζεύονταν οι φίλες της γιαγιάς στο σπίτι για να φτιάξουν το γλύκισμα της ανάστασης. Κόσμος πολύς, η συντροφιά μεγάλη για να φτουρίσει η δουλειά, να γίνει η παραγωγή μπόλικη να πάρουν όλοι το μερίδιό τους. Η προετοιμασία του προζυμένιου φύλλου είχε γίνει από τα ξημερώματα. Η γέμιση ετοιμαζόταν λίγο πριν ξεκινήσουν όλα. Μυζήθρα, αυγά, μέλι, ζάχαρη και φυσικά κανέλα ανακατεύονταν όλα μαζί για να δημιουργήσουν το τέλειο ʽπεριεχόμενοʼ. Την αμαρτία μου ως παιδί την έκανα δοκιμάζοντας κρυφά και πρώτη από όλους. Στην όμαδα εργασίας υπήρχε καταμερισμός εργασιών. Άλλες άνοιγαν το φύλλο, άλλες το έκοβαν σε μικρά στρογυλλά με συγκεκριμένα χρειαζούμενα του σπιτιού, πιατάκια, μπολάκια που είχαν το επιθυμητό μέγεθος και που υπήρχαν μόνο για αυτή τη δουλειά. Κάθονταν γύρω γύρω από το τραπέζι και γέμιζαν με τέχνη και φροντίδα τα φυλλαράκια φτιάχνοντας άλλοτε καλιτσούνια σε τετράγωνο σχήμα και άλλοτε σαν λυχναράκια. Θυμάμαι τη μυρωδιά απο το ανθόνερο που είχαν μπροστά τους σε μικρά μπολάκια και που βουτώντας το δείκτη μέσα έπαιρναν μια σταγονίτσα για να την αλείψουν στις άκρες του φύλλου, εκεί που διπλώνει, για να κολλήσει καλά και συνάμα να αρωματιστεί. Μεγάλη τέχνη, όλα στο ίδιο μέγεθος με ακρίβεια μετρημένα λες και τα έφτιαχνε μηχάνημα και παράλληλα κουβεντούλα για να περνά η ώρα. Ακόμα και τα τσιμπήματα στα λυχναράκια γίνονταν σαν κάτι μαγικό να κινούσε το χέρι τους με ομοιομορφία και ακρίβεια. Μας άφηναν και εμάς τα παιδιά να συμμετέχουμε αλείφοντάς τα με το αυγό και πασπαλίζοντας με σουσάμι. Αργότερα όταν μεγαλώσαμε είχαμε και εμείς εκπαιδευτεί ώστε να συμμετέχουμε φτιάχνοντας τα δικά μας, πάντα βέβαια με την επιτήρηση της γιαγιάς. Αράδες απλωτά τα καλιτσουνάκια περίμεναν να φουσκώσουν και να μπουν στο φούρνο. Μαστοριά στο ψήσιμο, μοσχοβολούσε όλη η γειτονιά. Το βράδυ πια που είχαν κρυώσει τα τακτοποιούσε η γιαγιά με προσοχή σε στρώσεις βάζοντας ανάμεσα τους νερατζόφυλλα. Τα δοχεία δεν άνοιγαν παρά μόνο το βράδυ της Ανάστασης. Τη στιγμή αυτή δεν την έχανα ποτέ. Πάνω από το καπάκι έσκυβα να μην χάσω τούτη την μοναδική ευωδιά. Ναι, ευωδίαζαν τα καλιτσούνια της γιαγιάς και νομίζω πως αυτή τη μυρωδιά δεν θα την ξεπεράσει ποτέ τίποτα. Όσο για τη γεύση δεν έχω λόγια. Μακάρι κάποιο Πάσχα να μπορέσουν τα δικά μου καλιτσούνια να φτάσουν λίγη από εκείνη τη νοστιμιά.

* Η κα Στειακάκη είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου σπουδών της διεθνούς φήμης Σχολής Μαγειρικής Le Gordon Bleu στη Γαστρονομία (Le Gordon Bleu Master of Arts in Gastronomy)

e-mail: [email protected]