Για να φτιάξουμε ψωμί χρειαζόμαστε αλεύρι προζύμι ή μαγιά νερό και αλάτι χωρίς ένα από αυτά ή τουλάχιστον ένα από τα τρία πρώτα ψωμί δεν γίνετε.

α) Το αλεύρι

Οι ποιότητες και οι κατηγορίες των αλεύρων διακρίνονται από τον τρόπο του αλέσματος, το βαθμό κοσκινίσματος και την ποιότητα του σιταριού και των άλλων δημητριακών, απʼ όπου προέρχονται. Από άποψη ποιότητας του σιταριού, τα άλευρα διακρίνονται σε άλευρα σκληρού σιταριού, μαλακού σιταριού και ημίσκληρου.

Όλοι οι φούρνοι για να έχουν μια ελεγχόμενη ποιότητα αλεύρων αναγκάζονται να προμηθεύονται άλευρα από επώνυμους κυλινδρόμυλους.

Ελάχιστες είναι οι εξαιρέσεις όπου μπορεί ένας φούρναρης να προμηθευτεί αλεύρι από ένα πετρόμυλο που αλέθει ντόπια στάρια και φυσικό είναι να μην μπορεί να καλύψει τις ανάγκες του σε διαφορετικές ποικιλίες και ποιότητες που ζητάει ο καταναλωτής σήμερα.

Άρα πολλοί φούρνοι χρησιμοποιούν άλευρα από τον ίδιο κυλινδρόμυλο.

β) Το προζύμι – μαγιά

1)Το προζύμι

Από τον Δημήτρη Παπαεμμανουήλ

Οι Αιγύπτιοι και οι Αρχαίοι Έλληνες, αναγνωρισμένοι καλλιτέχνες και εξαιρετικοί αρτοποιοί, ανέπτυξαν την τέχνη της αρτοποίησης και έμαθαν να ελέγχουν τη ζύμωση με προζύμι. Οι λαοί της Μεσογείου, χωρίς να γνωρίζουν τη φύση των μικροοργανισμών που αποτελούν ένα προζύμι είχαν παρατηρήσει ότι η δραστηριότητά του αυξάνεται με τη χρήση συστατικών που είναι πλούσια σε ζυμωτικούς παράγοντες, όπως ο μούστος των σταφυλιών και ζαχαρώδεις ουσίες όπως το μέλι.

Για να διατηρήσουν τα προζύμια τους, οι Αρχαίοι Έλληνες εφάρμοζαν τεχνικές αποξήρανσης στον ήλιο καταφέρνοντας να τα κρατήσουν ενεργά για αρκετούς μήνες. Στη συνέχεια, οι Ρωμαίοι και οι Γαλάτες διαπιστώνουν ότι τα ψωμιά τους γίνονταν πιο ελαφριά όταν πρόσθεταν στο ζυμάρι τον αφρό που δημιουργείται από τη ζύμωση της μπύρας (μαγιά μπύρας).

Καθʼ όλη τη διάρκεια του Μεσαίωνα, η χρήση της μαγιάς μπύρας εξαφανίζεται με αποτέλεσμα να επανέλθουν τα βαριά ψωμιά, με σμιχτή ψίχα και πολύ όξινη γεύση που παρασκευάζονται αποκλειστικά με προζύμι.

Αυτός ο τρόπος παρασκευής ψωμιού διατηρήθηκε έως τον 19ο αιώνα, οπότε και δημιουργήθηκε η βιομηχανία παραγωγής της μαγιάς, που είχε ως αποτέλεσμα την προοδευτική εγκατάλειψη της χρήσης του προζυμιού.

Όμως, εδώ και λίγα χρόνια, έχει δημιουργηθεί εκ νέου ένα διαρκώς αυξανόμενο ενδιαφέρον και μια στροφή για παρασκευή προϊόντων αρτοποιίας με προζύμια, καθώς έχει αποδεδειγμένα διαπιστωθεί ότι η χρήση προζυμιού σε ένα αρτοσκεύασμα του προσδίδει περισσότερα αρώματα, πλουσιότερη γεύση, και μεγαλύτερη διατηρησιμότητα.

Ο κάθε φούρναρης έχει την δυνατότητα να φτιάξει και να συντηρήσει το δικό του προζύμι για να κάνει το δικό του ψωμί διαφορετικό.



2)Η μαγιά

Η νωπή παραδοσιακή μαγιά, γνωστή με το όνομα « φρέσκια νωπή μαγιά» ή μαγιά αρτοποιίας παράγεται βιομηχανικά.

Πρόκειται για βιολογική μαγιά που έχει τις ιδιότητες όλων των ζώντων οργανισμών, δηλαδή αναπνέει, αναπαράγεται, κ.λ.π.

Ο ρόλος της στην αρτοποίηση συνίσταται στο να προκαλεί την ζύμωση που παράγει διοξείδιο του άνθρακα, δημιουργώντας ταυτόχρονα εσωτερική κυψελώση και διόγκωση του ζυμαριού. Ζύμωση που συμμετέχει επίσης στην ωρίμανση του ζυμαριού και κατʼ επέκταση στη διαμόρφωση της γεύσης του ψωμιού.

Η ποιότητα της μαγιάς είναι γενικά παρά πολύ σταθερή.

Η όξινη γεύση του ψωμιού με μαγιά αρτοποιίας είναι σχετικά περιορισμένη. Σε μικρό ποσοστό η γεύση της μαγιάς δεν φαίνεται στο ψωμί.

γ) Το νερό

Τα νερό παίζει πρωταρχικό ρόλο: ενυδατώνει το αλεύρι, υγραίνει το άμυλο και τις πρωτεΐνες, οι οποίες χρησιμεύουν στη δημιουργία του ζυμαριού.

Τα νερό δημιουργεί το υγρό περιβάλλον που είναι το κατάλληλο για την ανάπτυξη ένζυμων και ζύμωσης.

Το νερό πρέπει να είναι πόσιμο.

Στο νερό, του δικτύου θα πρέπει να υπάρχει η κατάλληλη επεξεργασία αντισηπτικότητας. Η προσθήκη χλωρίου στο νερό θα πρέπει να είναι η ενδεδειγμένη. θα πρέπει να ελέγχεται η σύνθεση του και ο βαθμός σκληρότητας του.

δ) Το αλάτι

Το αλάτι κατέχει μια πολύ σημαντική θέση όσον αφορά την γεύση του ψωμιού. Συμπεριφέρεται θετικά καθʼ όλη την διάρκεια της παρασκευής, ενισχύοντας, κατά την διάρκεια του ζυμώματος, τις πλαστικές ιδιότητες του ζυμαριού, του οποίου βελτιώνει την συνεκτικότητα και ελαστικότητα.

Το αλάτι ευνοεί τον χρωματισμό της κόρας και βελτιώνει τη γεύση. Χωρίς αλάτι η κόρα είναι άχρωμη. Το αλάτι κάνει το ψωμί πιο νόστιμο.

Το αλάτι, με τις υγροσκοπικές του ιδιότητες, επηρεάζει στην διατήρηση του ψωμιού.

Αυτά είναι τα απαραίτητα για την παραγωγή ψωμιού αυτά είναι που έχει στην διάθεση του ο κάθε βιοτέχνης αρτοποιός για την καθημερινή παραγωγή του ψωμιού και των αρτοσκευασμάτων του, προσθέτοντας κατά περίπτωση, γάλα, αυγά, ζάχαρη, βούτυρο, ελαιόλαδο ή αρωματικά.

Δυο σημαντικοί παράγοντες στην διαδικασία αρτοποίησης είναι ο χρόνος και η θερμοκρασία

Υπάρχουν σίγουρα πολλοί τρόποι για να ζυμώσει κανείς ψωμί και ο καθένας μάλλον θα αναρωτηθεί για το ποιος απʼ όλους είναι ο καλύτερος. Δεν υπάρχει κατά τη γνώμη μου ο τέλειος τρόπος.

Η θερμοκρασία των υλικών και κατά συνέπεια τη ζύμης είναι πολύ σημαντική για το αποτέλεσμα.

Ο χρόνος ζυμώματος αλλάζει ανάλογα με το είδος του αλεύρου αλλά και τη δύναμη και τη ταχύτητα με την οποία ζυμώνουμε.

Η θερμοκρασία της ζύμωσης παίζει σημαντικό ρόλο στην δράση της μαγιάς ή του προζυμιού και κατ΄ επέκταση και στην γεύση του ψωμιού.

Η θερμοκρασία διαφοροποιεί τον χρόνο που χρειάζεται να μείνει να ξεκουραστεί το ζυμάρι στα διάφορα στάδια αρτοποιησης.

Μετά από όλα αυτά καταλήγουμε στο ότι οι περισσότεροι από τους βιοτεχνες αρτοποιούς έχουν στην διάθεση τους περίπου τις ίδιες πρώτες ύλες και τα ίδια μέσα για να φτιάξουν ένα ψωμί.

Το προζύμι όμως και ο χρόνος που δίνει ο κάθε μάστορας στα ζυμάρια του για να ηρεμίσουν ανάμεσα στα διαφορετικά στάδια αρτοποιησης είναι που κάνουν το ψωμί του ενός διαφορετικό από του αλλού.

Το σίγουρο όμως είναι ότι από τον φούρνο της γειτονιάς θα πάρετε καθημερινά ψωμί φτιαγμένο με μεράκι.

Ψωμί φρέσκο, ζυμωμένο και ψημένο μέσα στο φούρνο από τον φούρναρη που τον ξέρετε και σας ξέρει και που είναι υπερήφανος και υπεύθυνος για τα ψωμιά και τα αρτοσκευάσματα που σας προμηθεύει καθημερινά.

Δεν υπάρχει περίπτωση από τον φούρνο της γειτονιάς να προμηθευτείτε ψωμί που για την παρασκευή του έχουν χρησιμοποιηθεί κατεψυγμένα ζυμάρια και μείγματα εισαγωγής.