
Η επανεμφάνιση του Ι.Κ. Σφακιανάκη και η στήριξη του κινήματος του Θερίσου,
σε μια ομιλία του στην πλατεία του Αγίου Μηνά, στις 21 Μαρτίου 1905
Σπάνια κείμενα του 19ου και των αρχών του 20ου αιώνα με την υπογραφή των κορυφαίων του πνεύματος, της τέχνης, της πολιτικής και των εθνικών αγώνων
Σπάνια κείμενα των κορυφαίων του πνεύματος, της τέχνης, της πολιτικής και των εθνικών αγώνων, γραμμένα κατά το 19ο ή στις αρχές του 20ου αιώνα, παρουσιάζομε από αυτή εδώ της στήλη κάθε Δευτέρα. Κείμενα που είτε είχαν δημοσιευτεί σε εφημερίδες και περιοδικά της εποχής, είτε δημοσιεύονται για πρώτη φορά. Για παράδειγμα, κείμενα των μεγάλων λογοτεχνών, όπως ο Νίκος Καζαντζάκης ή ο Ιωάννης Κονδυλάκης, τα οποία δεν συμπεριλαμβάνονται στις συλλογές και τα βιβλία τους.
Έτσι θα μπορέσομε να γνωρίσομε, και ενδεχομένως να βοηθήσομε στη διάσωση άγνωστων κειμένων, μεγάλων μορφών της διανόησης, της πολιτικής, των πολιτικών, επαναστατικών και κοινωνικών αγώνων της Κρήτης και των Κρητικών.
Μετά τα κείμενα του Ελευθερίου Βενιζέλου, που παρουσιάσαμε την περασμένη Δευτέρα, με την αφορμή των 105 χρόνων από το κίνημα του Θερίσου, σήμερα αναδημοσιεύομε ένα πραγματικά σπάνιο κείμενο που ανήκει σε μια από τις μεγαλύτερες μορφές της Κρήτης, στο γιατρό και πολιτικό, πρώτο πρωθυπουργό της Κρήτης, Ιωάννη Κ. Σφακιανάκη, από το Βραχάσι. Πρόκειται για μια ιστορική ομιλία του, μερικές ημέρες μετά την εκδήλωση του κινήματος, με την οποία εξέφρασε τη συμπαράστασή του στους επαναστάτες και στους στόχους τους, που δεν ήταν άλλοι από την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα, και η καταγγελία του δεσποτισμού του πρίγκιπα Γεωργίου. Ουσιαστικά, μʼ αυτή την ομιλία του, ο Ι.Κ. Σφακιανάκης επανεμφανιζόταν στο πολιτικό προσκήνιο μόνο και μόνο για να στηρίξει το Θέρισο. Ο ίδιος είχε αποσυρθεί μερικά χρόνια νωρίτερα, στα 1899, όταν και ολοκλήρωσε το έργο του για το πρώτο Σύνταγμα της Κρήτης, ως πρόεδρος της πρώτης βουλής της ελεύθερης Κρήτης. Τότε ο πρίγκιπας του πρότεινε να αναλάβει θέση υπουργού (συμβούλου), και μάλιστα πιθανότατα προέδρου των συμβούλων του, θέση που δεν καλύφθηκε ποτέ, καθώς ο ίδιος επικαλούμενος προσωπικούς λόγους, αρνήθηκε την υπουργοποίησή του. Στην πραγματικότητα, όμως, διακρίνοντας τον αυταρχισμό του Γεωργίου, αποφάσισε να αποχωρήσει πολύ πρόωρα από την πολιτική. Τότε αποσύρθηκε στο Ηράκλειο και ανέλαβε τα καθήκοντα του διευθυντή της Τράπεζας Κρήτης. Θυμίζομε, βέβαια, ότι ο Σφακιανάκης το 1898 ήταν ο πρώτος πρόεδρος του Εκτελεστικού της Κρήτης, με μέλος, μεταξύ άλλων, τον Ε. Βενιζέλο. Ήταν εκείνος που παρέδωσε την αρχή του νησιού στον ύπατο αρμοστή Γεώργιο.
Η ομιλία του Ι.Κ. Σφακιανάκη έγινε στις 21 Μαρτίου 1905 σε συγκέντρωση στο προαύλιο του Αγίου Μηνά. Η παρέμβασή του αναμενόταν επί ημέρες με αγωνία. Γι αυτήν βεβαίως θα πρέπει να ήταν ενήμερος από πριν ο Βενιζέλος. Η τοποθέτησή του υπέρ των κινηματιών διαμόρφωσε γενικότερα ένα θετικό κλίμα γι αυτούς, όχι μόνο στην Κρήτη, αλλά και στην υπόλοιπη Ελλάδα, καθώς εθεωρείτο, κι ήταν, από τις εξέχουσες μορφές του νησιού.
Ο Σφακιανάκης είχε γεννηθεί το 1848 στο Βραχάσι. Ήταν γιος του οπλαρχηγού Κωνσταντίνου Σφακιανάκη, ηγέτη των 6 ανατολικών επαρχιών της Κρήτης κατά τη μεγάλη επανάσταση 1866-69, στην οποία συμμετείχε κι ο ίδιος σε πολύ νεαρή ηλικία. Πέθανε το 1924.
Στη συνέχεια θα δημοσιεύσομε ολόκληρη την ομιλία του, μαζί με το ρεπορτάζ του απεσταλμένου της εφημερίδας «Αθήναι» του Γεωργίου Πωπ. Ο προσεκτικός αναγνώστης θα διακρίνει, σε φράση του Σφακιανάκη, την ένσταση και του ίδιου για το άκαιρο ή μη του κινήματος. Δεν ήταν λίγοι που κατηγόρησαν τότε τον Βενιζέλο ότι βιάστηκε να πάρει τα όπλα.
Αλέκος Α. Ανδρικάκης

