Του Γιάννη Ζωράκη
Κάποτε αποτελούσε κόσμημα αρχιτεκτονικής για το Ηράκλειο, με στοιχεία νεοκλασικισμού.
Τώρα απλά παρακμάζει κι η τύχη του είναι αμφίβολη από την πρώτη Ιανουαρίου κι έπειτα.
Ο λόγος για το «Κονάκι του Ρασίχ» ή γνωστότερο ως «Οικία Χρονάκη» που βρίσκεται στο κέντρο της πόλης «κρυμμένο» στα ανατολικά στενά της οδού Χάνδακος.
Μετά από σειρά διαδικασιών, η Οικία Χρονάκη έχει περιέλθει στο δήμο Ηρακλείου, ο οποίος περιμένει και τυπικά, σύμφωνα με τον αρμόδιο αντιδήμαρχο, την ανανέωση έγκρισης παραχώρησης του.
Επίσημα από την δημοτική Αρχή γίνεται λόγος για μια προσπάθεια αποκατάστασης του κτιρίου και αξιοποίησης του από την Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη.
Ανεπίσημα ωστόσο, η οικία Χρονάκη παρακμάζει για χρόνια, ενώ είναι πρωτοφανείς οι εικόνες εγκατάλειψης και παραίτησης για ένα διατηρητέο μνημείο υψηλής αισθητικής και ομορφιάς.
Το κάλλος της οικίας είναι απαράμιλλο, με σκαλιστές ξύλινες οροφές, τοιχογραφίες, χαμάμ, πατώματα από βότσαλα σε αυλές και ημιϋπαίθριους χώρους.
Περίτεχνα ξύλινα ντουλάπια, σκρίνια, παραδοσιακές αυλές και αποθηκευτικοί χώροι με ζωγραφισμένα και σκαλιστά ταβάνια κρύβουν μέσα τους μια ιστορία που τείνει εντελώς να ξεχαστεί, μέσα στα σοκάκια της πόλης.
Εικόνες από την εποχή της Τουρκοκρατίας, αλλά και δείγματα υψηλής αρχιτεκτονικής παρουσιάζονται στην οικία Χρονάκη, η οποία τα τελευταία είκοσι χρόνια έχει μετατραπεί σε μουσειακό χώρο.
Όλη η ομορφιά ωστόσο του σπιτιού και της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής, έχουν παραδοθεί στην εγκατάλειψη και την αδιαφορία για το διατηρητέο κτίσμα. Υγρασία έχει σχεδόν καταστρέψει αρκετά από τα τοιχώματα του σπιτιού, οι τοιχογραφίες σε ταβάνια έχουν αποκολληθεί και αιωρούνται, θέρμανση ή κλιματισμός δεν υπάρχει, ενώ ακόμα και οι υδραυλικές εγκαταστάσεις έχουν καταστραφεί εδώ και χρόνια.
Πολλά από τα εκθέματα του σπιτιού βρίσκονται σε προθήκες με αποκολλημένους σοφάδες, το χρώμα από τα ξύλινα παράθυρα σε πολλά σημεία έχει φύγει, ενώ μούχλα εμφανίζεται σε εξωτερικά σημεία. Πέτρινες και μαρμάρινες σκαλιστές γούρνες, έχουν σχεδόν καταστραφεί, συνθέτοντας ένα σκηνικό απόλυτης παρακμής.
Η έλλειψη φροντίδας του διατηρητέου μνημείου είναι εμφανής, ενώ είναι φανερό πως κανένας δεν έχει ενδιαφερθεί για την οικία Χρονάκη εδώ και χρόνια.
Μοναδικός άνθρωπος που φρόντιζε για την οικία και την όσο το δυνατόν καλύτερη διατήρηση της μέχρι σήμερα, η κ. Μαρία Γραφανάκη που τοποθετήθηκε στην οικία από τον αείμνηστο Νίκο Γιανναδάκη.
«Φύλακας και προστάτης» της οικίας, η κ. Γραφανάκη φρόντιζε επί δεκαοχτώ ολόκληρα χρόνια ώστε το μνημείο να διατηρήσει έστω κάποια από την αίγλη του παρελθόντος του.
Μόνη της όλα αυτά τα χρόνια, εκπληρώνοντας μια υπόσχεση στον Νίκο Γιανναδάκη, όπως η ίδια αναφέρει, έβλεπε τις ημέρες να παίρνουν και την φροντίδα για το σπίτι να χάνεται.
Από αύριο ωστόσο και η δική της φροντίδα για ένα μνημείο που «πόνεσε» σαν δικό της σπίτι θα χαθεί, αφού η κ. Γραφανάκη συνταξιοδοτείται. Έτσι, η Πρωτοχρονιά του 2010 θα βρει άδεια την οικία Χρονάκη, χωρίς να υπάρχει κανένας υπάλληλος έστω και τυπικά, στο μνημείο.
Τεράστιος είναι ο φόβος για εγκατάλειψη και απαξίωση της οικίας Χρονάκη, καθώς αμφίβολο είναι το αν και εφόσον το κτίσμα θα αποκατασταθεί. Όπως όλα δείχνουν βέβαια, μόλις η κ. Γραφανάκη περάσει για τελευταία φορά την έξοδο της οικίας, η ξύλινη πόρτα θα σφραγιστεί μέχρι…νεοτέρας.
Σχεδιασμός
Στο επιχειρησιακό πρόγραμμα του δήμου Ηρακλείου έχει ενταχθεί σύμφωνα με τον αρμόδιο αντιδήμαρχο κ. Μανώλη Αλεξάκη η αποκατάσταση της οικίας Χρονάκη, ώστε το μνημείο να αποκατασταθεί.
“Περιμένουμε και επίσημα την παραχώρηση του κτιρίου, η οποία με βάση την πληροφόρηση μου έχει γίνει αλλά δεν έχει ανακοινωθεί ακόμα, ώστε να προχωρήσουμε στην αποκατάσταση του” δηλώνει ο κ. Αλεξάκης, προσθέτοντας:
“Σκοπός μας είναι να γίνει μια μελέτη αποκατάστασης και να ενταχθεί στο ΕΣΠΑ, ώστε να μπορέσει το μνημείο να αποκτήσει περιεχόμενο”.
Αναφερόμενος στην μελλοντική χρήση του μνημείου, ο κ. Αλεξάκης υποστηρίζει:
“Στόχος μας είναι να μεταφερθεί στην οικία Χρονάκη κάποιο κομμάτι της Βικελαίας, ώστε να υπάρχει λειτουργικότητα στο κτίσμα”.
Χωρίς απάντηση ωστόσο παραμένουν τα ερωτήματα του τι πρόκειται να γίνει από πρώτη Ιανουαρίου, που η μοναδική υπάλληλος του μνημείου συνταξιοδοτείται, καθώς και ποιες θα είναι οι ενέργειες του δήμου Ηρακλείου έως ότου ολοκληρωθούν όλες οι απαιτούμενες μελέτες.
Αναπάντητα επίσης μένουν ερωτήματα, όπως για ποιο λόγο δεν υπήρξε η παραμικρή φροντίδα για το μνημείο, καθώς και ποιος είναι ο άμεσος σχεδιασμός για το μνημείο και την έστω τυπική φροντίδα του, μετά την αυριανή απομάκρυνση της μονής υπαλλήλου.
Το πιθανότερο σενάριο θέλει το μνημείο να σφραγίζεται και την ιστορία του να παρακμάζει ακόμα περισσότερο, εκτός κι αν έστω την τελευταία στιγμή μπορέσει να γίνει ένα…θαύμα.

