Τα κείμενα των μεγάλων είναι η στήλη της «Π» στην οποία, κάθε Δευτέρα, από αυτή εδώ τη θέση, παρουσιάζονται σπάνια κείμενα των κορυφαίων του πνεύματος, της τέχνης, της πολιτικής και των εθνικών αγώνων, γραμμένα κατά το 19ο ή στις αρχές του 20ου αιώνα. Κείμενα που είτε είχαν δημοσιευτεί σε εφημερίδες και περιοδικά της εποχής, είτε δημοσιεύονται για πρώτη φορά. Κείμενα των μεγάλων λογοτεχνών, όπως ο Νίκος Καζαντζάκης ή ο Ιωάννης Κονδυλάκης, τα οποία δεν συμπεριλαμβάνονται στις συλλογές και τα βιβλία τους, έχουν θέση στη στήλη μας.
Έτσι θα μπορέσομε να γνωρίσομε, και ενδεχομένως να βοηθήσομε στη διάσωση άγνωστων κειμένων, μεγάλων μορφών της διανόησης, της πολιτικής, των πολιτικών, επαναστατικών και κοινωνικών αγώνων της Κρήτης και των Κρητικών.
Σήμερα αναδημοσιεύομε από την εφημερίδα «Εμπρός» ένα χρονογράφημα του Ιωάννη Κονδυλάκη, με μπόλικο χιούμορ, το οποίο αναφέρεται σε μια δοξασία που υπήρχε παλιότερα στην Κρήτη. Σύμφωνα με αυτήν, τα βόδια μιλάνε το βράδυ των Χριστουγέννων, καθώς είναι από τα ευνοημένα τετράποδα, αφού ένα από αυτό παρέστη στη γέννηση του Χριστού στη φάτνη της Βηθλεέμ! Στο κείμενό του ο Κονδυλάκης υποστηρίζει ότι η δοξασία αυτή υπήρχε στην Κρήτη τα παλαιότερα από τη δική του εποχή χρόνια, αλλά φαίνεται ότι αυτή συνεχίστηκε και στην περίοδο μετά τον Κονδυλάκη, καθώς στα δικά μας σχολικά χρόνια θυμόμαστε να μας τη μεταφέρει – φυσικά ως δοξασία του παρελθόντος- ο σεβαστός μας δάσκαλος, ο Σητειακός κ. Γιάννη Μαρουκλής, με την εξής προσθήκη: αν κάποιος άνθρωπος επιχειρούσε να… παρακολουθήσει μια συνομιλία τους, αυτά σταματούσαν να μιλούν για να μην τους ακούσει! Κι έτσι διατηρήθηκε στο χρόνο μια περίεργη παράδοση της Κρήτης, με την «ασφαλιστική δικλείδα» της μη διάψευσης στον αιώνα τον άπαντα!
Το χρονογράφημα του Ιωάννη Κονδυλάκη είχε δημοσιευτεί στο «Εμπρός», στην εφημερίδας της οποίας υπήρξε επί πολλά χρόνια αρχισυντάκτης, το Σάββατο 25 Δεκεμβρίου 1910. Φυσικά στο χρονογράφημά του, όπως σε όλα τα αντίστοιχα χρονογραφήματα που συνέγραφε για την εφημερίδα, υπογράφει ως «Διαβάτης». Σημειώνεται η διαφορετική γραφή της λέξης «βόδια» από τον Κονδυλάκη, δηλαδή με ωμέγα (βώδια).
Το χρονογράφημα αυτό, μαζί με σχεδόν 70 άλλα, εν πολλοίς άγνωστα, κείμενα των κορυφαίων Ελλήνων λογοτεχνών θα παρουσιαστούν στις «Διαδρομές», την ετήσια έκδοση των δημοσιογράφων της «Π», που θα κυκλοφορήσει μαζί με την εφημερίδα την παραμονή της Πρωτοχρονιάς. Στο ένθετο θα υπάρχουν, εκτός του Κονδυλάκη, χριστουγεννιάτικα κείμενα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, του Κωστή Παλαμά, του Γρηγορίου Ξενοπούλου, του Νίκου Καζαντζάκη, του Γεωργίου Σουρή, του Ιωάννη Πολέμη, του Δημητρίου Βικέλα, της Γαλάτειας Καζαντζάκη, του Σπύρου Μελά, της Καλλιρρόης Παρρέν, του Φώτη Κόντογλου και πολλών άλλων.
Αλ. Α. Ανδρικάκης

