Μία από τις σημαντικότερες ταινίες της χρονιάς φτάνει στις τοπικές αίθουσες, μαζί με μια χαριτωμένη ρομαντική κομεντί.

ΛΕΥΚΗ ΚΟΡΔΕΛΑ

DAS WEISSE BAND: EINE DEUTSCHE KINDERGESCHICHTE

Σκην.: Μίκαελ Χάνεκε

Πρωτ.: Κρίστιαν Φρίντελ, Μπούργκχαρτ Κλάουσνερ, Ούλριχ Τουκούρ, Λέοναρντ Πρόξαουφ, Ουρσίνα Λάρντι, Λεονί Μπένες

Σʼ ένα γερμανικό χωριό του 1913, αρχίζουν να συμβαίνουν διάφορα περίεργα ατυχήματα, με αποτέλεσμα σοβαρούς τραυματισμούς, ακόμη και θάνατο. Οι κάτοικοι είναι αναστατωμένοι αλλά ανίκανοι να εντοπίσουν τους δράστες. Ο μόνος που αρχίζει να υποψιάζεται και να διαμορφώνει μια πιθανή εκδοχή της κατάστασης, είναι ο δάσκαλος του χωριού, η εκδοχή του οποίου όμως απορρίπτεται από τον δεσποτικό πάστορα της κοινότητας.

Η 11η μεγάλου μήκους ταινία του 67χρονου γερμανού δημιουργού βραβεύτηκε με τον Χρυσό Φοίνικα στο φετινό φεστιβάλ Κανών. Μετά το φαινομενικά αναίτιο αμερικανικό ριμέικ της ταινίας του «Funny games» που γύρισε ο ίδιος το 2007, ο Χάνεκε επέστρεψε με μια ιστορία για την πατρίδα του, μια απόπειρα να εξηγήσει τους λόγους για τους οποίους η Γερμανία ακολούθησε τόσο μαζικά τη ναζιστική βία. Αποφασίζει να κινηθεί αλληγορικά, χρησιμοποιώντας μια μικρή κλειστή κοινότητα σαν μικρογραφία της γερμανικής κοινωνίας της εποχής, φαινομενικά εύρυθμη, φιλήσυχη, θεοσεβούμενη και φυσικά ασεξουαλική. Έτσι τουλάχιστον την έχουν φτιάξει οι ενήλικοι κάτοικοι, με στυλοβάτες τον ιερέα και τον βαρόνο της περιοχής, τους διαχρονικούς εκπροσώπους εξουσίας στις ευρωπαϊκές κοινωνίες μέχρι εκείνη την εποχή. Σʼ ένα αυστηρό, ψυχρό περιβάλλον ασπρόμαυρου συντηρητισμού, ο Χάνεκε φτιάχνει μια ιστορία για τη βία που αναβλύζει από την πίεση της δεσποτικής πατριαρχίας καθώς και της θρησκοληψίας, του μισογυνισμού και της αιμομιξίας που αυτή υποθάλπει.

Πρόκειται για μια κοινότητα αφύσικα ʽκανονικήʼ. Η πειθαρχία και η εγκράτεια που απαιτεί από τα μέλη της αγγίζουν απάνθρωπα όρια, καταπνίγοντας τον αυθορμητισμό και τον ενθουσιασμό των παιδιών, τον συναισθηματισμό και την εκφραστικότητα των ενηλίκων. Οι μεν και οι δε αντιδρούν στην καταπίεση με βία. Τα παιδιά είναι ξεκάθαρο ότι είναι ενωμένα ενάντια στην καταπίεση των γονιών τους, με επανειλημμένες σκηνές που αφιερώνονται σε μεταξύ τους βλέμματα και συνεννοήσεις, λακωνικές αλλά αρκετά σαφείς. Οι μεγάλοι, προφανώς έχοντας υποστεί παρόμοια ανατροφή με αυτή που παρέχουν στα παιδιά τους, έχουν καταντήσει ανίκανοι να διαχειριστούν το σώμα τους, το οποίο έχουν υποτάξει καθολικά στη θρησκοληψία τους. Είναι χαρακτηριστικό ότι όλες οι οικογένειες του χωριού που περιλαμβάνονται στην πλοκή είναι πολύτεκνες, ένα σεναριακό μοτίβο που είτε προκαλεί συνειρμούς ʽαπροσεξίαςʼ και αδυναμίας έλεγχου της σεξουαλικής πράξης (προς αυτή την εκδοχή συνηγορεί και το γρήγορο ʽόρθιοʼ του απαράδεκτου γιατρού με τη μαία), είτε εκλαμβάνεται ως συμπλεγματική προσκόλληση στη θρησκευτική σύνδεση του σεξ με την τεκνοποίηση.

Ο Χάνεκε είναι ειδικός στη λιτότητα και τον υπαινιγμό, με μια κάμερα που κάνει υπολογισμένες, ήρεμες κινήσεις και που μοιάζει να διστάζει, σε στιγμές να φοβάται να ʽυψώσει κεφάλιʼ ενάντια στους στυγνούς πατριάρχες του χωριού (π.χ. δείτε πώς αδυνατεί να πλησιάσει το δωμάτιο όπου ο ιερέας ραβδίζει τα παιδιά του για τιμωρία). Το φιλμ παραθέτει τα γεγονότα χωρίς σαφείς αποδείξεις, συνηθισμένη τακτική του σκηνοθέτη που παραπέμπει στην ιδέα ότι κανείς μπορεί να προσεγγίζει τα γεγονότα που δεν έχει ζήσει ο ίδιος (και ειδικά το παρελθόν) μόνο μέχρι έναν βαθμό και πάντα υποθετικά, χωρίς οι αιτίες να είναι πάγιες κι απολύτως εξακριβωμένες. Ο Χάνεκε έτσι αναγνωρίζει την υποκειμενικότητα της οπτικής του, καθώς οι ελλείψεις και οι υπόνοιες της ιστορίας του είναι σαν να παραδέχονται τη σχετικότητά της. Εξάλλου ο αφηγητής του, λέει εξαρχής ότι την ιστορία δεν την έζησε ο ίδιος αλλά την ξέρει από φήμες.

Όσο για την (τυπικά, υποθετική) ευθύνη των πράξεων, αυτή βαρύνει τόσο τους ενηλίκους όσο και τα παιδιά, αν και κατά τη γνώμη μας όχι εξίσου, αφού όσο συνειδητές κι αν είναι οι αποτρόπαιες πράξεις των ανηλίκων, αυτές παρουσιάζονται ως άμεσο αποτέλεσμα μιας καταπιεστικής συμπεριφοράς πέρα από τον έλεγχό τους, χωρίς να διαθέτουν την ευθυκρισία για να τη μετριάσουν και να την αντιμετωπίσουν. Πάντως, ακόμη κι οι ενήλικοι μοιάζουν να βρίσκονται παγιδευμένοι σʼ ένα αξιακό σύστημα το οποίο αμφισβητούν αλλά από το οποίο ενδεχομένως φοβούνται ή δεν ξέρουν πώς να απαλλαχτούν (-οι γυναίκες ως τα ενήλικα θύματα της καταπίεσης γνωρίζουν πολύ καλά τα ελαττώματα του ʽσυστήματοςʼ -παρά τη σκληρότητά του ο ιερέας εκφράζει επανειλημμένα με λόγια την αγάπη του προς τον γιο του, Μάρτιν, ενώ σχεδόν δακρύζει όταν ο μικρός του γιος του δωρίζει το σπουργίτι του για να τον παρηγορήσει για την απώλεια του δικού του).

Οι μόνοι χαρακτήρες που βρίσκουν το σθένος νʼ αντιδράσουν στην κατάσταση είναι ο δάσκαλος, ένας πρόσχαρος 30αρης που του αρέσει το ψάρεμα και δε διστάζει να φλερτάρει τη γυναίκα που αγαπά, και η βαρόνη, γυναίκα περισσότερο τολμηρή και αυτόνομη απʼ όσο της επιτρέπεται αλλά που τελικά πραγματοποιεί την επανάστασή της. Έτσι αποφεύγεται η μονολιθική διάσταση των γεγονότων, με τους διαφωνούντες να ακούγονται, να παραμερίζονται αλλά -μακροχρόνια κι εξωφιλμικά- να δικαιώνονται.

Ας σημειωθεί πάντως ότι ο γερμανικός υπότιτλος της ταινίας («μια γερμανική παιδική ιστορία») άδικα παραμένει αμετάφραστος στα ελληνικά, αφού προσδίδει ειρωνία στην ιστορία, ταυτόχρονα διαφωτίζοντάς τη για όσους τυχόν δυσκολεύονται με την ελλειπτικότητα της πλοκής.





500 ΜΕΡΕΣ ΜΕ ΤΗ ΣΑΜΕΡ

500 DAYS OF SUMMER

Σκην.: Μαρκ Γουέμπ

Πρωτ.: Τζόζεφ Γκόρντον-Λέβιτ, Ζόι Ντεσανέλ, Τζέφρι Άρεντ, Μάθιου Γκρέι Γκάμπλερ, Κλαρκ Γκρεγκ, Κλόι Μόρετς



Ένας νεαρός απόφοιτος αρχιτεκτονικής ερωτεύεται μια συνάδελφό του στην εταιρεία ευχετήριων καρτών όπου έχει καταλήξει να δουλεύει. Εκείνη ποτέ δε φαίνεται πρόθυμη να δεσμευτεί στο δικό του συναίσθημα, αλλά η σχέση τους προχωρεί αρμονικά μέχρι τη στιγμή όταν η Σάμερ χωρίζει απροειδοποίητα τον Τομ.

Η ρομαντική κομεντί του Γουέμπ σεναριακά δεν έχει να δείξει κάτι ιδιαιτέρως πρωτότυπο, αφού ακόμη και το προσγειωμένο, ʽρεαλιστικόʼ τέλος έχει ξαναδουλευτεί σε προηγούμενες ταινίες του είδους («The break-up» 2006). Το διασκεδαστικό στην ταινία είναι καταρχάς το κεντρικό ζευγάρι της πλοκής, αφού τόσο ο Γκόρντον-Λέβιτ όσο και η Ντεσανέλ είναι από τους πιο ταλαντούχους και συμπαθείς νεοεμφανιζόμενους ηθοποιούς. Ο μεν μάς εξέπληξε ευχάριστα με τη σύντομη δραματική εμφάνισή του στο κατά τʼ άλλα αδιάφορο «G.I. Joe: the rise of Cobra», η δε αξιοποιεί τη συμπαθέστατη φυσιογνωμία της με το γλυκό χαμόγελο και το μελαγχολικό βλέμμα.

Ουσιαστικά, κεντρικός ήρωας αναδεικνύεται ο Τομ, καθώς η Σάμερ τελικά θʼ αποδειχτεί ένα ενδιάμεσο στάδιο στην αισθηματική και προσωπική του ωρίμανση. Η σχέση τους μπορεί να μην εκπληρώνει το ρομαντικό ιδεώδες, αλλά θα χρησιμεύει σε κάτι πιο ουσιαστικό για τον Τομ από μια ουτοπία: θα του μάθει να ξεπερνά ανθρώπους που δεν του χρειάζονται, ότι υπάρχουν κι άλλες ευκαιρίες για ευτυχία, ότι ο έρωτας δε μετατρέπεται αναγκαστικά σε αιώνια αγάπη, ενώ τον αναγκάζει επίσης να επικεντρωθεί στον εαυτό του και στο όνειρό του για μια αρχιτεκτονική καριέρα.

Το πρωθύστερο ξετύλιγμα της πλοκής, η αρίθμηση των ημερών, τα σκίτσα, οι κεφάτοι χαρακτήρες με το ιδιόμορφο γούστο (τα γιλέκα με τις γραβάτες είναι η μόνιμη ʽστολήʼ του Τομ που μετασχηματίζεται στο κοστούμι των συνεντεύξεων), τα χιουμοριστικά εμβόλιμα (π.χ. το πρωινό αμέσως μετά το πρώτο σεξ) ζωηρεύουν την ιστορία και την κάνουν μια ευχάριστη προσθήκη στο είδος.