
Τα μηνύματα από την εξαμηνιαία έκθεση της διεύθυνσης Υδάτων της Περιφέρειας με βάση των στοιχεία των σταθμών μέτρησης δεν είναι απαισιόδοξα, αλλά οι επιστήμονες κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για άμεσα μέτρα κι έπείγοντα έργα που πρέπει να γίνουν. Επίσης τονίζεται ως μείζον πρόβλημα η υπεράντληση των υδροφορέων, η οποία γίνεται ιδιαίτερα εμφανής στους προσχωματικούς υδροφορείς, οι οποίοι εμφανίζουν υπερεκμετάλλευση με συνεχή και σημαντική πτώση στάθμης κατά τις καλοκαιρινές περιόδους των τελευταίων υδρολογικών ετών. Αντίθετα, οι υδροφορείς των καρστικών συστημάτων εμφανίζουν καλή αναπλήρωση λόγω των βροχών που δέχονται. Μάλιστα επισημαίνουν ότι ήρθε η ώρα επιτέλους να αξιοποιηθούν οι 3 βασικές υφάλμυρες πηγές της Κρήτης.
Πιο συγκεκριμένα ζητούν:
- Την άμεση εκπόνηση του διαχειριστικού σχεδίου Κρήτης.
- Τη συμπλήρωση του δικτύου παρακολούθησης των υπόγειων και επιφανειακών υδάτων της Κρήτης.
- Τη συνέχιση ερευνών για τον εντοπισμό αξιοποιήσιμου νερού στους εκτεταμένους καρστικούς υδροφορείς του νησιού.
- Τη συνέχιση των ερευνών για την αξιοποίηση των υφάλμυρων πηγών, με ιδιαίτερη έμφαση στις πηγές Αλμυρού Ηρακλείου, Αλμυρού Γεωργιούπολης και Αλμυρού Αγ. Νικολάου.
- Την ολοκλήρωση έργων υποδομής και των προτεινόμενων από διάφορους φορείς έργων αποταμίευσης των χειμερινών επιφανειακών απορροών (φράγματα Αποσελέμη, Πλακιώτισσας, Αρχανών, Βαρσαμιώτη, καθώς και τη δρομολόγηση νέων όπως, τα φράγματα Αμιρών-Αγ. Βασιλείου, Καλαμίου, Ασιτών-Πρινιά κ.α., η κατασκευή των δικτύων του φράγματος Φανερωμένης, η αξιοποίηση των απορροών του Πλατύ ποταμού, η κατασκευή φράγματος εκτροπής για τον εμπλουτισμό των υδατικών αποθεμάτων της περιοχής της Ιεράπετρας από τη γειτονική υδρολογική λεκάνη του Μύρτου, η κατασκευή λιμνοδεξαμενών στις περιοχές Παλαιόχωρας-Κουντούρας, Ομαλού, Έλους κ.α., ο εμπλουτισμός των υδροφορέων της Μεσαράς, της Εμπάρου, της Βιάννου, του Μακρύ Γιαλού κ.α.).
- Τον έλεγχο των δικτύων ύδρευσης εντός των πόλεων για τον έλεγχο των απωλειών.
- Τη λήψη μέτρων προστασίας για την αποφυγή της διάβρωσης από τη δράση των χειμάρρων, με κατάλληλα έργα ορεινής υδρονομίας. Τα έργα αυτά αναμένεται ότι θα συμβάλουν και στον εμπλουτισμό των υπόγειων υδροφορέων.
- Τη δρομολόγηση έργων αξιοποίησης των επεξεργασμένων εκροών των βιολογικών καθαρισμών, ειδικά στις μεγάλες πόλεις (π.χ. Ηρακλείου, Χανίων, Ιεράπετρας, Αγ. Νικολάου κ.α.) μετά από κατάλληλους ελέγχους και προϋποθέσεις.
- Τον έλεγχο των σημειακών και διάχυτων πηγών ρύπανσης των επιφανειακών και υπόγειων νερών (π.χ. ανεξέλεγκτοι χώροι διάθεσης απορριμάτων, απόβλητα ελαιουργείων, αστικά λύματα, κ.α.).
- Την εφαρμογή των κωδίκων ορθής γεωργικής πρακτικής.
- Τη διαφύλαξη πάση θυσία της ποσότητας και της ποιότητας του νερού ύδρευσης.
- Την εφαρμογή κατάλληλης τιμολογιακής πολιτικής για την αποτροπή της σπατάλης του νερού.
- Την ανάπτυξη και εφαρμογή ενός μηχανισμού ελέγχου της χρήσης του νερού και της λειτουργίας των υφιστάμενων νόμιμων γεωτρήσεων, αλλά και την αντιμετώπιση του προβλήματος των πολυάριθμων παράνομων γεωτρήσεων.
Στην έκθεση της Διεύθυνσης Υδάτων γίνεται αναλυτική παρουσίαση της κατάστασης των υδρογεωλογικών λεκανών της Κρήτης.
ΛΕΚΑΝΕΣ ΜΑΛΙΩΝ - ΣΙΣΙΟΥ
Το καρστικό αυτό υδρογεωλογικό σύστημα εκτείνεται στους νομούς Ηρακλείου και Λασιθίου, αξιοποιείται δε εντατικά από αριθμό γεωτρήσεων κύρια κατά τη θερινή περίοδο, λόγω της μεγάλης ζήτησης από τον τουρισμό (ξενοδοχειακά συγκροτήματα βόρειου άξονα από Σίσι μέχρι Ηράκλειο), και τη γεωργία. Το νερό του επίσης χρησιμοποιείται καθ΄ όλη τη διάρκεια του έτους για την υδροδότηση των δήμων του βόρειου τμήματος του νομού Ηρακλείου (κοινότητα Βραχασίου, Μάλια, Χερσόνησος, Γούβες, Ν. Αλικαρνασσός και Ηράκλειο). Αποτέλεσμα είναι, το παράκτιο τμήμα του να υφαλμυρώνεται με την είσοδο της θάλασσας, κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, λόγω των υπεραντλήσεων.
Η πτώση στάθμης κατά την καλοκαιρινή περίοδο του υδρολογικού έτους 2008-09 είναι αντίστοιχη των προηγούμενων υδρολογικών ετών. Χαρακτηριστικό του υδροφορέα είναι η περιοδικότητα στην κατάσταση της ποιότητας του νερού, η οποία υποβαθμίζεται λόγω υφαλμύρωσης, όμως αποκαθίσταται κατά τη διάρκεια του εμπλουτισμού από τις βροχοπτώσεις.
ΛΕΚΑΝΕΣ ΜΥΘΩΝ-ΜΥΡΤΟΥ
Η λεκάνη Μύθων εκτείνεται στις νοτιοανατολικές απολήξεις της Δίκτης και διοικητικά η περιοχή υπάγεται στο Ν. Λασιθίου (Δήμο Ιεράπετρας) και στο Ν. Ηρακλείου (Δήμο Βιάννου). Πρόκειται για σημαντικό καρστικό υδροφορέα των ασβεστολίθων της Τρίπολης με νερό καλής ποιότητας. Σήμερα αξιοποιείται από αριθμό βαθέων γεωτρήσεων (300-400 μέτρων) των δήμων Ιεράπετρας και Βιάννου. Το νερό του χρησιμοποιείται για την ύδρευση των οικισμών και την άρδευση των ομώνυμων δήμων. Ο υδροφορέας δεν αντιμετωπίζει πρόβλημα υφαλμύρινσης λόγω της αποστάσεως από τη θάλασσα, της υψηλής απόλυτης στάθμης και της παρουσίας αδιαπέραστων σχηματισμών μεταξύ υδροφορέα και θάλασσας.
Στο παράκτιο μέτωπο της περιοχής, η Ν.Α. Λασιθίου έχει εγκαταστήσει από τις αρχές του 2008 ένα σταθμό παρακολούθησης στη μέση περίπου των προσχώσεων που συνιστούν τον υδροφορέα.Όταν η στάθμη πλησιάσει ξανά το μέγιστο, το υφάλμυρο μέτωπο απωθείται προς τη θάλασσα. Για την αντιμετώπιση του φαινομένου προτείνεται η κατασκευή υπόγειου διαφράγματος.
ΛΕΚΑΝΗ ΝΙΠΙΔΙΤΟΥ
Η λεκάνη Νιπιδιτού εκτείνεται στις νοτιο - δυτικές απολήξεις της Δίκτης. Πρόκειται για σημαντικό καρστικό υδροφορέα των πλακωδών ασβεστολίθων με νερό πολύ καλής ποιότητας. Σήμερα αξιοποιείται από αριθμό βαθέων γεωτρήσεων (400- 500 μέτρων) ιδιοκτησίας δήμων ή ιδιωτικών ομάδων. Το νερό του χρησιμοποιείται για την ύδρευση των οικισμών των δήμων Καστελίου, Αρκαλοχωρίου και Βιάννου (Έμπαρος) καθώς και για άρδευση των καλλιεργειών των ομώνυμων δήμων. Η υφιστάμενη εκμετάλλευσή του δεν δημιουργεί πρόβλημα στο ισοζύγιό του, ούτε στα υφιστάμενα έργα των γεωτρήσεων της περιοχής.
Παρατηρείται ότι σε υγρά υδρολογικά έτη (2003-2004) η αναπλήρωση της λεκάνης είναι υψηλή με την υδροστατική στάθμη να εμφανίζει άνοδο της τάξης των 30-40 μέτρων, ενώ τα υδρολογικά έτη με μειωμένες βροχοπτώσεις (2005-2006) η αναπλήρωση εμφανίζεται σαφώς μειωμένη (της τάξης των 10 μέτρων).
ΛΕΚΑΝΗ ΛΑΚΩΝΙΩΝ
Η λεκάνη Λακωνίων εκτείνεται στις ανατολικές απολήξεις της Δίκτης και διοικητικά η περιοχή υπάγεται στο δήμο Αγίου Νικολάου. Οι πηγές Αλμυρού Αγ. Νικολάου, από τις οποίες απορρέει υφάλμυρο νερό μέσου ετήσιου όγκου 83 x106 m3, αποτελούν μια από τις σημαντικότερες εκφορτίσεις του συστήματος. Η εκμετάλλευση του υδροφορέα αυτού πραγματοποιείται με αριθμό βαθέων γεωτρήσεων (βάθους 300 – 400 μέτρων) που βρίσκονται ανάντι της υφάλμυρης πηγής, η πλειονότητα των οποίων ανήκει στον ΤΟΕΒ Λακωνίων. Το υφάλμυρο νερό σήμερα χρησιμοποιείται κυρίως για την άρδευση ελαιοδέντρων. Το καρστικό σύστημα της περιοχής των Λακωνίων διακρίνεται στο ΒΑ σύστημα που χαρακτηρίζεται από νερό καλύτερης ποιότητας και πέτρωμα με μικρές περατότητες και στο κεντρικό σύστημα που χαρακτηρίζεται από μεγάλες περατότητες και νερό περισσότερο υφάλμυρο. Η Ν.Α. Λασιθίου έχει εγκαταστήσει από τις αρχές του 2008 ένα σταθμό παρακολούθησης στο καρστικό σύστημα της περιοχής.
Οι επιστήμονες διέκριναν συνεχή και σταδιακή πτώση της στάθμης του υδροφορέα καθώς και την επιβάρυνσή του λόγω υφαλμύρωσης. Απαιτείται η συστηματική παρακολούθηση του υδροφορέα.
ΛΕΚΑΝΗ ΠΥΡΓΟΥ
Η λεκάνη του Πύργου βρίσκεται στην οροσειρά των Αστερουσίων, στην εδαφική περιφέρεια του δήμου Αστερουσίων. Χαρακτηριστικό των καρστικών συστημάτων των Αστερουσίων είναι οι «μεμονωμένες» λεκάνες. Το νερό αυτών των σχηματισμών, με βάση τα μέτρα προστασίας του υδατικού δυναμικού (ΦΕΚ 1333/Β΄/3-7-2009), χρησιμοποιείται κύρια για την κάλυψη των υδρευτικών αναγκών λόγω της καλής ποιότητάς του. Ο σταθμός έχει εγκατασταθεί σε ασβεστολίθους ΝΑ του οικισμού του Πύργου.
Παρατηρείται ότι η πτώση στάθμης κατά την καλοκαιρινή περίοδο του υδρολογικού έτους 2008-09 κυμαίνεται στα ίδια επίπεδα με αυτήν του υδρολογικού έτους 2007-08.
ΛΕΚΑΝΗ ΑΓ. ΜΥΡΩΝΑ
Το καρστικό σύστημα του Ψηλορείτη ανάντι της πηγής του Αλμυρού εκμεταλλεύεται από σύστημα γεωτρήσεων στις περιοχές Κέρη, Τύλισσος, Κρουσώνας, Αγ. Μύρωνας και Δαφνές. Το νερό που αντλείται από τα πεδία των γεωτρήσεων Κρουσώνα, Αγ. Μύρωνα και Δαφνών είναι πολύ καλής ποιότητας, ενώ στα πεδία Τυλίσσου και Κέρης, λόγω υπεράντλησης και τοπικών γεωλογικών συνθηκών, έχει υποστεί υφαλμύριση.
Η ποιότητα όμως του νερού χαρακτηρίζεται ως «πολύ καλή». Επιπλέον, η πτώση στάθμης κατά την καλοκαιρινή περίοδο του υδρολογικού έτους 2008-09, κυμάνθηκε σε καλύτερα επίπεδα από αυτή των δυο προηγούμενων υδρολογικών ετών 2007-08 και 2006-07.
ΛΕΚΑΝΗ ΑΝΩ ΒΙΑΝΝΟΥ
Πρόκειται για προσχωματική λεκάνη μικρής έκτασης και η διαχείρισή της γίνεται εξ ολοκλήρου από τον ΤΟΕΒ Βιάννου. Έχει εγκατασταθεί ένας σταθμός στο κέντρο της λεκάνης.
Από το διάγραμμα διακύμανσης της στάθμης προκύπτει ότι η κατανάλωση νερού, κατά την καλοκαιρινή περίοδο του υδρολογικού έτους 2008-09, ήταν η μισή περίπου της αναπλήρωσης του ίδιου έτους, ενώ οι φετινές βροχοπτώσεις που σημειώθηκαν στις αρχές Σεπτεμβρίου, βοήθησαν στην έναρξη της φετινής αναπλήρωσης του υδροφορέα, αποτρέποντας ταυτόχρονα την άντληση νερού για άρδευση.
Ο ΤΟΕΒ θα πρέπει να συνεχίσει τη διαχείριση του αρδευτικού νερού προς την ίδια κατεύθυνση.
ΛΕΚΑΝΗ ΕΜΠΑΡΟΥ
Πρόκειται για προσχωματική λεκάνη μικρής έκτασης αλλά σημαντική για την οικονομία της περιοχής. Η εκμετάλλευσή της γίνεται από πηγάδια και γεωτρήσεις μικρού βάθους και το νερό της χρησιμοποιείται για άρδευση (κυρίως ελιών και δίκταμου). Κατά την διάρκεια του χειμώνα πραγματοποιείται τεχνητός εμπλουτισμός. Η λεκάνη εκφορτίζεται κυρίως στις πηγές Εμπάρου οι οποίες λειτουργούν όταν πληρωθεί ο υδροφορέας. Έχει εγκατασταθεί ένας σταθμός στο κέντρο περίπου της λεκάνης.
Από το διάγραμμα διακύμανσης της στάθμης παρατηρείται συνεχής και σημαντική πτώση στάθμης του υδροφορέα κατά τις καλοκαιρινές περιόδους των τριών προηγούμενων υδρολογικών ετών. Φαίνεται επίσης ότι η κατανάλωση νερού, κατά την καλοκαιρινή περίοδο του υδρολογικού έτους 2008-09, ήταν η μισή περίπου της αναπλήρωσης του ίδιου έτους, ενώ οι φετινές βροχοπτώσεις που σημειώθηκαν στις αρχές Σεπτεμβρίου, βοήθησαν στην έναρξη της φετινής αναπλήρωσης του υδροφορέα, αποτρέποντας ταυτόχρονα την άντληση νερού για άρδευση.
ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΑΡΑ
Η προσχωματική αυτή λεκάνη δομείται γεωλογικά αποκλειστικά από αλλουβιακές αποθέσεις. Καταλαμβάνει μια έκταση περίπου 60 km2, δέχεται ένα μέσο ετήσιο ύψος βροχής 656 mm, με όγκο κατακρημνισμάτων 39x106 m3/έτος, από τον οποίο περίπου 8x106 m3/έτος κατεισδύουν. Η εκμετάλλευση της λεκάνης γίνεται αποκλειστικά από γεωτρήσεις.
Έχει εγκατασταθεί ένας σταθμός στο κέντρο περίπου της λεκάνης.
ΛΕΚΑΝΗ ΠΡΑΙΤΩΡΙΩΝ
Ο σταθμός Πραιτωρίων έχει εγκατασταθεί στο κέντρο περίπου της προσχωματικής λεκάνης.
Από το διάγραμμα διακύμανσης της στάθμης (Εικόνα 3-3) παρατηρείται συνεχής και σημαντική πτώση στάθμης κατά την καλοκαιρινή περίοδο των τεσσάρων τελευταίων υδρολογικών ετών. Έτσι, η πτώση της στάθμης κατά την καλοκαιρινή περίοδο του υδρολογικού έτους 2008-09 είναι κατά 2,5 περίπου μέτρα μεγαλύτερη από αυτήν του υδρολογικού έτους 2007-08 και κατά 10 μ. μεγαλύτερη από αυτήν του υδρολογικού έτους 2006-07 και 22 μ. μεγαλύτερη από αυτήν του υδρολογικού έτους 2005-06.
ΛΕΚΑΝΕΣ: ΑΣΗΜΙΟΥ–ΜΟΙΡΩΝ–ΠΟΜΠΙΑΣ
Η πεδιάδα της δυτικής Μεσσαράς (υδρολογική λεκάνη Γεροπόταμου), η οποία εκτείνεται από το Ασήμι μέχρι τη Φαιστό, αποτελεί τη σημαντικότερη αγροτική περιοχή της Κρήτης. Όλη η αγροτική οικονομία σήμερα της περιοχής στηρίζεται στα υπόγεια νερά της. Ο αλουβιακός – πλειστοκαινικός υδροφορέας καταλαμβάνει το κεντρικό τμήμα της λεκάνης, έχει έκταση περίπου 100 Km2 και δέχεται μέσο ύψος βροχής 650 mm. Ο υπόγειος υδροφορέας άρχισε να αξιοποιείται από το 1970 με την ανόρυξη των πρώτων γεωτρήσεων στα πλαίσια του προγράμματος FAO. Η εκμετάλλευσή του άρχισε βαθμιαία να αυξάνει και μετά το 1981 άρχισε η υπερεκμετάλλευσή του και η πτώση του υδροφόρου ορίζοντα. Ο υδροφορέας αυτός διακρίνεται σε μικρότερες λεκάνες, οι οποίες όμως επικοινωνούν υδραυλικά μεταξύ τους. Λόγω της σπουδαιότητας του υδροφορέα έχουν εγκατασταθεί τρεις σταθμοί στις θέσεις Ασήμι, Μοίρες και Πόμπια.
Παρατηρείται η συνεχής πτώση της στάθμης του υδροφορέα (της τάξης των 15 περίπου μέτρων από το 2005 έως το 2008). Εξαιτίας προβλημάτων στη λειτουργία του σταθμού, κατά το υδρολογικό έτος 2008-2009, δεν παρουσιάζονται τα αντίστοιχα δεδομένα.
ΛΕΚΑΝΗ ΤΥΜΠΑΚΙΟΥ
Η πεδιάδα του Τυμπακίου αποτελεί μια από τις σημαντικότερες αγροτικές περιοχές της Κρήτης με την καλλιέργεια πρώιμων κηπευτικών σε θερμοκήπια καθώς και ελαιοδέντρων. Η αρδευόμενη έκταση είναι 40.000 στρέμματα και το σύνολο του αρδευτικού νερού που χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα προέρχεται από το υπόγειο δυναμικό. Ο αλουβιακός - πλειστοκαινικός υδροφορέας καταλαμβάνει το παράκτιο - κεντρικό τμήμα της λεκάνης, έχει έκταση περίπου 50 Km2 και δέχεται μέσο ύψος βροχής λιγότερο από 500 mm. Λόγω της γειτνίασής του με τη θάλασσα ο υδροφορέας στο ΝΔ παράκτιο τμήμα του (περιοχή Κόκκινου Πύργου) έχει υποστεί υφαλμύρινση. Λόγω της σπουδαιότητας του υδροφορέα έχουν εγκατασταθεί τρεις σταθμοί, δύο κοντά στην ακτή (Αεροδρόμιο - Γεροπόταμος και Κόκκινος Πύργος) και ένας στο κέντρο περίπου της λεκάνης (γεώτρηση Α3).
Από τα διαγράμματα διακύμανσης της στάθμης φαίνεται ότι η κατανάλωση νερού, κατά την καλοκαιρινή περίοδο του υδρολογικού έτους 2008-09, ήταν η μισή περίπου της αναπλήρωσης του ίδιου έτους, ενώ οι φετινές βροχοπτώσεις που σημειώθηκαν στις αρχές Σεπτεμβρίου, βοήθησαν στην έναρξη της φετινής αναπλήρωσης του υδροφορέα, αποτρέποντας ταυτόχρονα την άντληση νερού για άρδευση.

