Ρεπορτάζ Κατερίνα Μυλωνά
Τον … ήλιο στα μάτια κοιτούν οι επιστήμονες, οι οποίοι προσπαθούν να μιμηθούν τον τρόπο που παράγει την ενέργεια του.
Στο πλαίσιο της αναζήτησης μιας μορφής ενέργειας οικονομικής και φιλικής προς το περιβάλλον, 11 χώρες της Ευρώπης με 25 ερευνητικά κέντρα συμμετέχουν στο πρόγραμμα HiPER (Ηigh Power Experimental Research Facility – www.hiper-laser.org) που αποτελεί μια από τις βασικότερες ερευνητικές υποδομές του οδικού χάρτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα της ενέργειας. Αντιπροσωπεύει την προσπάθεια της Ευρώπης να πρωτοπορήσει στην έρευνα για την παραγωγή καθαρής ενέργειας από ελεγχόμενη σύντηξη υδρογόνου, μέθοδος αντίστοιχη με την επιλογή της φύσης για την παραγωγή ενέργειας στον ήλιο.
Στο πρόγραμμα λαμβάνει ενεργά μέρος το ΤΕΙ Κρήτης που έχει τον συντονισμό στο πακέτο εργασίας της “Βασικής Επιστήμης”. Η δυναμική συμμετοχή Ελλήνων Επιστημόνων από τα αρχικά στάδια του HiPER έχει ήδη οδηγήσει στην ανάπτυξη ερευνητικής υποδομής στην Ελλάδα (Ρέθυμνο) με την κατασκευή ειδικών προδιαγραφών νεόδμητου κτιρίου με σύγχρονο επιστημονικό εξοπλισμό που αναμένεται να παίξει το ρόλο της δορυφορικής ελληνικής εγκατάστασης για τις ανάγκες του HiPER.
Στη νέα αυτή ερευνητική εγκατάσταση του ΤΕΙ Κρήτης, στο Κέντρο Φυσικής Πλάσματος και Laser, θα διεξαχθεί μέρος της έρευνας για το HiPER.
«Στο κέντρο κυρίως θα διεξάγεται έρευνα κλίμακας σε σχέση με τη μέθοδο της γρήγορης ανάφλεξης συμπιεσμένου πλάσματος για παραγωγή ενέργειας από σύντηξη πυρήνων υδρογόνου στο πλαίσιο του προγράμματος», εξηγεί στην «Π» ο καθηγητής του Τμήματος Ηλεκτρονικής του ΤΕΙ Κρήτης, κ. Μιχάλης Ταταράκης και επιστημονικός υπεύθυνος στο πακέτο εργασίας της ʽΒασικής Επιστήμηςʼ.
Ο λόγος που οι επιστήμονες έχουν στρέψει την προσοχή τους σε αυτή τη μορφή ενέργειας είναι γιατί πρόκειται για την «πιο καθαρή και παραγωγική μορφή ενέργειας που μπορεί να υπάρξει στον πλανήτη διότι δεν υπάρχουν ραδιενεργά απόβλητα και δεν υπάρχει κίνδυνος ατυχήματος. Εξάλλου, αυτή είναι η επιλογή της φύσης για την παραγωγή ενέργειας στο εσωτερικό των άστρων» τονίζει ο Καθηγητής Ταταράκης.
«Πρώτη ύλη» για τους επιστήμονες αποτελεί το θαλασσινό νερό καθώς ένα τετραγωνικό χιλιόμετρο θαλασσινού νερού περικλείει ενέργεια σύντηξης ίση με όλα τα ενεργειακά αποθέματα πετρελαίου που είναι γνωστά στον πλανήτη.
«Ψάχνουμε μια μορφή ενέργειας χωρίς απόβλητα για να καλύψει τις ανάγκες μας. Η ενέργεια που η φύση παράγει είναι άφθονη, όμως, ακόμα δε μας έχει δώσει το μυστικό της, χρειάζεται συντονισμένη δουλειά πολλών ερευνητών και Ευρωπαϊκών εργαστηρίων» αναφέρει ο Καθηγητής του ΤΕΙ Κρήτης και Διευθυντής του Παραρτήματος Ρεθύμνου, Νεκτάριος Παπαδογιάννης, που συμμετέχει ερευνητικά στο HiPER.
Σε επιστημονικό οργασμό
Tο HiPER περιλαμβάνεται στον κατάλογο 35 συνολικά έργων που είναι γνωστός ως Oδικός Xάρτης για την ανάπτυξη Ευρωπαϊκών Yποδομών Έρευνας. Ο οδικός χάρτης (roadmap) εκπονήθηκε από ειδική επιτροπή της Ε.Ε (ESFRI) μετά από μελέτη δύο ετών και τη συμμετοχή 1000 περίπου επιστημόνων και εμπειρογνωμόνων όλων των ειδικοτήτων. Αν το επιστημονικό δυναμικό που εργάζεται για την επίτευξη αυτού του φιλόδοξου στόχου ολοκληρώσει με επιτυχία το έργο του, η Ευρώπη θα κατακτήσει την παγκόσμια πρωτοπορία σε δύο σημαντικότατους τομείς, την ενέργεια και την προστασία του περιβάλλοντος.
Παράλληλα, οι ερευνητικές υποδομές σε laser υψηλής ισχύος θα δώσουν ώθηση σε πολύ ενδιαφέροντες επιστημονικούς τομείς αιχμής, από την αστροφυσική ως την τεχνολογία υλικών.
Το ΤΕΙ Κρήτης διαθέτει το απαραίτητο ερευνητικό δυναμικό και τον απαιτούμενο εξοπλισμό για ουσιαστική συμμετοχή σε ένα έργο που συνενώνει και αξιοποιεί μεγάλο αριθμό εργαστηρίων και επιστημόνων από την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα.
Σημειώνεται πως η πυρηνική σύντηξη (fusion) είναι μηχανισμός παραγωγής ενέργειας με τη συνένωση (σύντηξη) πυρήνων υδρογόνου, συγκεκριμένα των ισοτόπων δευτέριο και τρίτιο. Είναι ο τρόπος που παράγεται η ενέργεια στον ήλιο και για να επιτευχθεί η αντίδραση πρέπει να επιτευχθούν συνθήκες παρόμοιες με αυτές που επικρατούν στην καρδιά του ήλιου. Δηλαδή θερμοκρασία εκατομμυρίων βαθμών Kelvin και πίεση εκατομμυρίων ατμοσφαιρών. Η κλασική μέθοδος που μελετάται από τη δεκαετία του ʽ50 είναι η χρήση μαγνητικών πεδίων για τη συμπίεση και την ανάφλεξη του καυσίμου, αλλά και για τον περιορισμό του από τα τοιχώματα. Τη δεκαετία του ʽ80 αποδείχτηκε η δυνατότητα σύντηξης με λέιζερ για τη συμπίεση και την αυτανάφλεξη του υδρογόνου. Το 1994 προτάθηκε η μέθοδος της ταχείας ανάφλεξης. Σήμερα χρησιμοποιούνται δύο διαφορετικοί τύποι laser, ένας για τη συμπίεση και ένας για την ταχεία ανάφλεξη του υδρογόνου. Κάτι ανάλογο με τις μηχανές εσωτερικής καύσης. Η συστοιχία των laser που χρησιμοποιούνται συνολικά έχουν ισχύ 10 000 φορές μεγαλύτερη από τη συνολική ισχύ του ηλεκτρικού δικτύου της Μεγάλης Βρετανίας. Η ισχύς εστιάζει σε ένα μέγεθος καυσίμου μικρότερο από ένα κυβικό χιλιοστό για ένα ελάχιστο κλάσμα του δευτερολέπτου. Απαιτείται δυνατότητα επανάληψης του παλμού πέντε φορές το δευτερόλεπτο, όταν τα σημερινά λέιζερ υψηλής ισχύος χρειάζονται μερικά λεπτά για να επαναφορτιστούν.
Σε αντίθεση με την σχάση, η σύντηξη έχει σημαντικά πλεονεκτήματα:
• Ανεξάντλητα καύσιμα, άρα ανεξάντλητα αποθέματα ενέργειας γιατί χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη το υδρογόνο (ισότοπα δευτέριο και τρίτιο) το οποίο βρίσκεται στο θαλασσινό νερό!
• Δεν έχει ως παραπροϊόντα μακρόβια ραδιενεργά απόβλητα.
•Δεν επιβαρύνει την ατμόσφαιρα με προϊόντα καύσης όπως το διοξείδιο του άνθρακα, και συνεπώς είναι η λύση για το φαινόμενο του θερμοκηπίου και τις απειλούμενες κλιματικές αλλαγές.
• Δεν υπάρχει κίνδυνος πυρηνικού ατυχήματος γιατί η αντίδραση είναι ασταθής και σταματά αν παρουσιαστεί πρόβλημα. Επίσης χρησιμοποιείται πολύ μικρή ποσότητα καυσίμου σε δεδομένη χρονική στιγμή.
Ο Δρ. Μ. Ταταράκης δηλώνει αισιόδοξος για τα αποτελέσματα του προγράμματος ενώ αναφέρει πως παράλληλα με τους Ευρωπαίους ερευνητές, για τον ίδιο σκοπό εργάζονται και Αμερικανοί επιστήμονες. «Σε λίγα χρόνια θα ξέρουμε αν η αρχή θα επαληθευτεί», αναφέρει.
Το κέντρο
Την άνοιξη του 2010 αναμένεται να λειτουργήσει στο Ρέθυμνο το ερευνητικό κέντρο του ΤΕΙ Κρήτης. Το κτίριο, που βρίσκεται στην περιοχή Τρία Μοναστήρια, είναι ήδη υπό ανέγερση σε οικοπεδική έκταση πέντε στρεμμάτων της Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών Ρεθύμνου. Πρόκειται για μία σύγχρονη κατασκευή ευρωπαϊκών προδιαγραφών που θα καλύψει συνολική επιφάνεια μεγαλύτερη των 2.000 τετραγωνικών μέτρων.
Εθνική σημασία
Η ενεργή συμμετοχή της Ελλάδας στο πρόγραμμα, η οποία ισχυροποιείται με τη δημιουργία του ερευνητικού κέντρου του ΤΕΙ Κρήτης δίνει το δικαίωμα στη χώρα μας να έχει προνομιακή χρήση στα αποτελέσματα του προγράμματος (ενέργεια, τεχνογνωσία, επιστημονική γνώση).
Ελληνικοί οργανισμοί παραγωγής και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας θα μπορούν να παρακολουθούν τις εξελίξεις με στόχο την προετοιμασία της χώρας για την αξιοποίηση της παραγωγής της άφθονης και καθαρής ενέργειας που θα προκύψει από την σύντηξη υδρογόνου. Δεν είναι τυχαίο που το ινστιτούτο εργασίας των ΗΠΑ στην περυσινή πρόβλεψη του για τα καλύτερα επαγγέλματα του μέλλοντος έχει τοποθετήσει δεύτερο αυτό του «Μηχανικού Πυρηνικής Σύντηξης».
Η διοίκηση του ΤΕΙ Κρήτης, τόσο η προηγούμενη υπό την Προεδρία της Καθηγήτριας, Χαράς Αθανασάκη, αλλά και η σημερινή υπό την Προεδρία του Καθηγητή, Βαγγέλη Καπετανάκη, επενδύοντας στη δημιουργία του ερευνητικού αυτού κέντρου αξιοποιούν σε μέγιστο βαθμό την επιστημονική ποιότητα του έμψυχου δυναμικού που διαθέτει το ίδρυμα, προάγοντας την έρευνα σε ένα θέμα με διεθνή εμβέλεια και με προφανή εθνική σημασία.

