Ένα μοναδικό ντοκουμέντο από το πρώτο διάστημα της απελευθέρωσης του Ηρακλείου από τους Γερμανούς παρουσιάζει σήμερα η «Π». Πρόκειται για μια ιδιόχειρη εισήγηση του Στρατή Περγαλίδη, προέδρου τότε του Εργατικού Κέντρου Ηρακλείου προς την οργάνωση του ΚΚΕ, του οποίου ήταν στέλεχος, προκειμένου να αναδιοργανωθούν τα 40 εργατικά σωματεία που υπήρχαν τότε στο Ηράκλειο. Το ιστορικό αυτό κείμενο μας είχε παραδώσει ο γνωστός αντιστασιακός Γιώργος Τρουλινός, στέλεχος ο ίδιος του ΚΚΕ, που είχε ζήσει τα γεγονότα εκείνης της εποχής και την ταραγμένη περίοδο που ακολούθησε με τον εμφύλιο πόλεμο.
Ο Περγαλίδης ήταν από τα πιο γνωστά θύματα του εμφυλιακού καθεστώτος, καθώς στις 14 Ιουνίου 1947 δολοφονήθηκε μέσα στην ασφάλεια Ηρακλείου. Δύο μέρες νωρίτερα είχε συλληφθεί με την κατηγορία ότι ως πρόεδρος του ΕΚΗ περιφρούρησε μια μεγάλη απεργία των εργατών του Ηρακλείου και εμπόδιζε απεργοσπάστες να εργαστούν… Για δύο μερόνυχτα βασανίστηκε απάνθρωπα και μαρτύρησε στα μπουντρούμια της ασφάλεια, που τότε βρισκόταν στην οδό Ρούσσου Χούρδου. Στις διαδηλώσεις εκείνων των ημερών δολοφονήθηκαν δύο ακόμη εργάτες, οι αδελφοί Χατζηγεωργίου.
Το ντοκουμέντο που παρουσιάζομε φέρει ημερομηνία 25 Οκτωβρίου 1944 και ο Περγαλίδης το συνέταξε λίγο μετά την εκλογή του ως προέδρου του Εργατικού Κέντρου. Παρουσιάζει την πρόταση του για το πώς το συνδικαλιστικό κίνημα της εποχής θα μπορέσει και πάλι να σταθεί στα πόδια του και να μην πέσει, όπως αναφέρει ο μαρτυρικός συνδικαλιστής, σε χέρια που θα το βλάψουν.
Ο Περγαλίδης υποστηρίζει την οργάνωση σε κάθε επαγγελματικό χώρο, με βάση τη συνεργατική, επαγγελματικές δηλαδή οργανώσεις στις οποίες θα συνεργάζονταν οι εργάτες μαζί με τους μικρούς επαγγελματίες. «Έτσι μόνο - έγραφε- θα κτυπηθή ο μικροεπαγγελματισμός, το θεμέλιο αυτό της αστικής Κοινωνίας. Αγκαλιάζοντας μέσα στις συνεργατικές τους μικροεπαγγελματίες θα μπορούσαμαι να σπάσουμε το μικροαστικό συμφεροντολογισμό τους και να τους δίξουμαι έμπρακτα, ότι ο μοναδικός τους εχθρός είνε το μεγάλο καιφάλεο που με τη μορφή του τραστ ή της βιομηχανοποιημένης βιοτεχνίας κτηπά το μηκρό επαγγελματία και τον κάνη να μαραζώνη και να χρεωκοπεί». «Χωρίς τη υγιή επαγγελματική Συνεργατική δεν θα μπορέσουμαι να τραβήξουμαι προστά, δεν θα μπορέσουμαι να σταθεροποιήσουμαι τη δημοκρατία και να δημιουργήσουμαι στο Σοσιαλισμό», έγραφε ακόμη.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ο κατάλογος των 40 σωματείων που καταγράφει ο τότε πρόεδρος του ΕΚΗ. Μας δίνει την εικόνα όχι μόνο για το πώς ήταν οργανωμένοι οι εργάτες του Ηρακλείου εκείνη την εποχή, αλλά παράλληλα μας παρουσιάζει τα επαγγέλματα της περιόδου, πολλά από τα οποία έχουν πλέον σβήσει.
Το κείμενο μας παραπέμπει σε μια άλλη πραγματικά ηρωική, για το συνδικαλισμό εποχή, τότε που οι εκπρόσωποι των εργαζομένων διακινδύνευαν ή έχαναν τη ζωή τους για να υποστηρίξουν τα συμφέροντα των συναδέλφων τους. Σε αντίθεση με τη σημερινή πραγματικότητα των «ιμιτασιόν» συνδικαλιστών, που δρουν μπροστά στις τηλεοπτικές κάμερες, για την προβολή και την ανέλιξή τους. Η προσωπική ιστορία του Στρατή Περγαλίδη θα μπορούσε να είναι ένα μάθημα για πολλούς, ακόμη και στη σημερινή, εντελώς διαφορετικών συνθηκών, εποχή.
Ο Στρατής Περγαλίδης είχε γεννηθεί το 1908 στην Προύσα της Μικράς Ασίας. Ήλθε με την οικογένεια του στην Κρήτη πρόσφυγας της Μικρασιατικής Καταστροφής. Αντιστάθηκε στο μεταξικό καθεστώς της 4ης Αυγούστου, οργανωμένος ήδη στην ΟΚΝΕ, τη νεολαία του ΚΚΕ. Συμμετείχε στη Μάχη της Κρήτης, στο Ηράκλειο, και μετά την κατάληψη του νησιού από τους Γερμανούς κατέφυγε στη Νεάπολη. Με την απελευθέρωση επέστρεψε στο Ηράκλειο και ανέλαβε την αναδιοργάνωση του συνδικαλιστικού κινήματος. Εκλέχτηκε πρόεδρος του Εργατικού Κέντρου και μέλος της διοίκησης της ΓΣΕΕ. Σημειώνεται ότι σε εκείνη την πρώτη διοίκηση μετά την κατοχή διοίκηση συμμετείχε και η πρώτη γυναίκα συνδικαλίστρια του Ηρακλείου, η Ευαγγελία Μαρκοπούλου, αδελφή του γνωστού Ηρακλειώτη Δευκαλίωνα Μαρκόπουλου, στην οποία στο παρελθόν είχαμε αναφερθεί αναλυτικά.
Όπως ήδη σημειώσαμε, ο Περγαλίδης δολοφονήθηκε, μετά από απάνθρωπα βασανιστήρια, στην ασφάλεια στις 14 Ιουνίου 1947.
Δημοσιεύομε στη συνέχεια την ιστορική εισήγησή του, καθώς και τον κατάλογο των εργατικών σωματείων του Ηρακλείου. Στη μεταγραφή του κειμένου διατηρήσαμε την μορφή και την ορθογραφία του.
“Ο Συνδικαλισμός στη πόλι μας παρουσιάζει από οργανωτικής πλευράς πολύ ευχάριστη όψι, ο κόσμος γενικά θέλει να οργανωθεί και να τραβήξει προστά, υπάρχουν ακόμα και μερικοί καθηστερημένοι για τους οποίους η διαφώτησι είνε απαρέτητη, αλλά αυτοί είνε ελάχιστοι. Από της 8-10-44 που πείρα υπεύθηνα το πόστο της Συν. Καθοδίγησις και αναδιωργάνωσις με ευχαρίστησι διεπήστωσα την όρεξι που υπάρχη παρʼ όλο που το Εργ. Κήνιμα στη πόλι μας κτηπίθεικε απʼ τον καιρό της μεταξικής Δικτατορίας και απογημνόθηκε απʼ τα στελέχη του, με μια πρόχειρη πρόσκλησι στης 12 του μηνός απʼ τα 40 σωματεία πρσήλθανε των 25 τα στελέχοι, εγκρίνανε και εκλέξανε την εκτελεστική του κέντρου, κι αμέσως άρχισε η αναδιωργάνωσι πάνω στην παρακάτω βάση.
Οι αντιπρώσοποι που βρεθήκανε στην α΄ συνέλευσι του Ε.Κ. καλούνε γενικές συνελεύσις του κλάδου κι απʼ αυτές βγένουν προσορινές Διοικιτικές Επιτροπές με σκοπό να αναδιωργανόσουνε το κλάδο, να συντάξουνε καταστατικά, να αγκαλιάσουνε όλους τους συναδέλφους τους και να τραβίξουνε για αρχαιρεσίες όταν οι παραπάνω προϋποθέσεις συντελεστούν. Ο λόγος της προσορινότητας είνε δυτός. Πρώτα για να μπορέσουμαι να αγκαλιάσουμαι όλους τους εργάτες κι ύστερα το σύνολο πια να βγάλη εκείνους που πρέπει να βγάλη και δεύτερο διμιουργώντας την απαρέτητη κοματική παράταξι τόσο στο Κέντρο όσο και στα Σωματεία να μπορούμαι να ελέξομαι τα πρόσωπα που θα αναδιχθούν, που και τη θέλησι του συνόλου να εκπρωσοπούνε διμοκρατικά και μεις να ξέρουμαι σε τι χέρια πεύτη ο κάθε κλάδος ώστε το Εργ. Κήνιμα να μη πέση σε χέρια που θα το βλάψουνε.
Εν το μεταξύ από τα 40 Σωματεία τα 32 οργανωθείκανε με γενικές σηνελεύσεις μέχρι σήμερα δηλ. σε διάστημα 12 μερώ, τα 3 πήραν εντολή αναδιωργάνωσης για την τρέχουσα βδομάδα και για τα υπόλοιπα γείνεται προσπάθεια να βρεθούνε τα κατάληλα πρόσωπα να τα αναδιωργανώσουν. (Σε συνημένο σημίωμα γράφω ποια οργανωθείκανε κι από αυτό φαίνεται ότι τα σημαντικότερα και μαζικώτερα σωματεία έχουνε οργανωθεί. Η δουλειά η ωργανωτική παρουσιάζει και το παρακάτω ευχάριστο, ο κόσμος που οργανώνεται θέλει να τραβήξει για συνεργατική δουλειά. Η Ιδέα της συνεργατικής με βρήσκη αρκετά προετιμασμένο μια που είμαι από τους φανατικούς οπαδούς της, χωρίς τη υγιή επαγγελματική Συνεργατική δεν θα μπορέσουμαι να τραβήξουμαι προστά, δεν θα μπορέσουμαι να σταθεροποιήσουμαι τη δημοκρατία και να δημιουργήσουμαι στο Σοσιαλισμό. Έτσι μόνο θα κτυπηθή ο μικροεπαγγελματισμός, το θεμέλιο αυτό της αστικής Κοινωνίας. Αγκαλιάζοντας μέσα στις συνεργατικές τους μικροεπαγγελματίες θα μπορούσαμαι να σπάσουμε το μικροαστικό συμφεροντολογισμό τους και να τους δίξουμαι έμπρακτα, ότι ο μοναδικός τους εχθρός είνε το μεγάλο καιφάλεο που με τη μορφή του τραστ ή της βιομηχανοποιημένης βιοτεχνίας κτηπά το μηκρό επαγγελματία και τον κάνη να μαραζώνη και να χρεωκοπεί. Για να πετύχη όμως αυτή η προσπάθεια χρειάζεται ανάλογη διαφωτιστική δουλειά μέσα στους βιοτέχνες και επαγγελματίες, για να νιόσουνε ότι η θέσι τους είνε δύπλα στον εργάτηκαι όχι να αποτελούνε το έρισμα που στερεώνη τη καπιταλιστική κοινωνία. Παράληλα όταν οργανωθούν ι συνεργατικές (που θα αγκαλιάζουν απαρέτητα όλλους τους εργάτες μιας βιοτεχνίας και τους μικροεπαγγελματίες) θα απετήσουν όπως τα μέχρι σήμερα εμπορικά δάνεια που εξηπηρετούσανε μεμονομένα άτομα και να μεταβληθούνε σε κρατικά η και τραπεζικά μακροπρόθεσμα δάνεια με ελάχιστο ή και καθόλου τόκο που να μπορέσουν οι συνεργατικές να αναπτηχθούνε και να πάρουνε στα χέργια τους και την εκμετάλεψι των πρότων υλών που χριάζωνται και έτσι να απαλαγούνε με το χρόνο απʼ την εκμετάλεψη του μεγαλοησαγωγέα.
Παράλληλα το Κέντρο που το τίτλο του έχει Ερηατοϋπαλληλικό φροντίζει σʼ όσα επαγγέλματα μπορή να τα συνενόση σʼ ένα συνδικάτο φτάνη να μη εμποδίζεται στη δουλειά αυτή από κλαδικά ταμεία ασφαλιστικά.
Για Συνδικάτο εργατών επισιτισμού δεν μιλώ γιατί σʼ αυτό το κλάδο υπάρχουν δύο κλαδικά ταμεία με παράληλα κατωχειρωμένα επαγγέλματα, Αρτεργάτες-Μηλεργάτες, Μακαρονοποιοί κι από την άλλη οι σερβιτόροι, Ζαχαροπλάσταις κλπ. ελεύθερα επαγγέλματα ασφαλισμένα στο Ι.Κ.Α.
Για τους υπαλλήλους τραπεζικούς κλπ γίνεται προσπάθεια οργανωνόμενοι να τους πάρουμαι στο Ε.Κ. Για τους ιδιωτικούς το Σωματείο Εμποροϋπαλήλων αγκαλιάζει όλους τους σε σʼ όλες τους της ιδιότητες και γι αυτό σʼ αυτή την κατεύθησι καταβάλωνται όλες οι προσπάθειες. Γίνεται παράληλα προπαρασκευαστική δουλειά για τη σύνταξι καταστατικούς τόσο του Κέντρου όσο και των Σωματείων που θάνε γενικό για όλα τα σωματεία μόνο με ελάχιστες τροποιήσεις ιδικές για κάθε κλάδο και ανάλογα με της οδηγείες της καθοδήγησις της περιοχής.
Από σήμερα άρχισε δουλειά οργάνωσις κοματικής ή εαμικής παράταξις μιας σε κάθε κλάδο και οι υπεύθυνοι θα συνενόνονται σε ένα γραφείο συνδικαλιστικής καθοδίγησις. Αυτή είνε η κατάστασις στο τομέα της συνδικαλιστικής αναδιωργάνωσις.
Ηράκλειο 25-10-44
Στρατής”
Ο κατάλογος
των σωματείων
Ο Στρατής Περγαλίδης, όπως ανέφερε και στην εισήγησή του, παρουσίαζε συνημμένο κατάλογο για το ποια σωματεία είχαν ήδη οργανωθεί ή άλλα που οργανώνονταν.
Ο κατάλογος έχει ως εξής:
Σωματεία που οργανωθείκανε
1) Εμποροϋπάλληλοι
2) Πρακτηκοί Μηχανικοί
3) Λυμενεργάται
4) Λεμβούχοι
5) Κομισταί Τελωνείου
6) Φορ/ταί Κάρρων
7) Αρτεργάτες
8) Μηλεργάτες
9) Χειράμαξαις
10) Κτίσται
11) Εργ. Καρφοτοκοιβοτοποιοί
12) Υπαλ. Καφφεζ/ων
13) Τεχνίται Ζαχαροπλάσται
14) Εργάται Μετάλου
15) Υποδηματεργάται
16) Αμπελοκαραγωγείς
17) Σταφιδεργάτες
18) Πλανώδιοι Μικροπωληταί
19) Τεχνίτες Κουρείς
20) Τυπογράφοι
21) Ηλεκτρολόγοι
22) Λατόμοι – Σκυροθράπται
23) Εργάται Γης
24) Σφάκται – Εκδορής
25) Εργάται Ελαιουργείας
26) Οδηγοί αυτοκινήτων
27) Ραπτεργάται
28) Σαπωνωποιοί
29) Ελαιοχρωματισταί
30) Ξυλουργοί
31) Υδραβλικοί
32) Βυρσοδέψαι
Σωματεία που οργανώνονται
1) Φοροτεχνικοί
2) Εφημεριδοπόλαι
3) Σταφυλοσισκευασταί
Ανωργάνωτα Σωματεία
1) Ακτοπλοοικοί
2) Πακρήτιος Μους. Σηλογος
3) Εργάται Δήμου
4) Τεχνίται Καρεκλοποιίας
5) Εισπρακ. Λεωφορείων
6) Βοηθοί Αυτοκινήτων
7) Μαρμαρογλίπται-Λιθοξόοι
Παρατηρήσεις
Τα Σωματεία Εργ. Μετάλου και πρακ. Μηχανικοί Συνχονεύονται.
Στο Συνδικάτο Ξύλου γείνεται προσπάθεια να τραβήξουν για συνεργατική και να αγκαλιάσουν όλες της κατηγορίες των Εργ. Ξύλου και τους μικροεπαγ.
Εργάται Δήμου και Τεχνίται Καρεκλοποιίας Δεν θα οργανωθούν στο Συν. Ξύλου.
Εισπρακ. Λεωφορείων και Βοηθοί Αυτοκινήτων, θα φροντίσουμε να οργανωθούν σε ένα Συνδικάτο.

