Στο δεύτερο μέρος της παρουσίασης της συλλογής Γιαμαλάκη, που δόθηκε πρόσφατα στη Βικελαία Βιβλιοθήκη, από τον φιλίστορα γιατρό κ. Χαράλαμπο Γιαμαλάκη, θα δημοσιεύσομε πέντε επιστολές Τουρκοκρητικών προς τον πατέρα του δωρητή Στυλιανό, τον γιατρό, βουλευτή του βενιζελικού κόμματος στο Ηράκλειο, και πρόεδρο του δημοτικού συμβουλίου μετά την κατοχή.

Ο αείμνηστος Στυλιανός Γιαμαλάκης, μια από τις πιο ισχυρές προσωπικότητες της πόλης από το μεσοπόλεμο μέχρι και το 1962, όταν και πέθανε σε ηλικία 63 ετών, ήταν δωρητής στο αρχαιολογικό μουσείο Ηρακλείου, όπου υπάρχει και συλλογή με το όνομά του. Είχε φοιτήσει στο Λύκειον ο Κοραής, στο Ηράκλειο. Συμμαθητές του, στα χρόνια ακόμη της Κρητικής Πολιτείας και τα πρώτα της ένωσης της Κρήτης με την Ελλάδα, ήταν και παιδιά οθωμανών, οι ονομαζόμενοι Τουρκοκρήτες. Προφανώς μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών, που ακολούθησε τη Μικρασιατική καταστροφή, τα Τουρκοκρητικόπουλα έφυγαν για την Τουρκία μαζί με τις οικογένειές τους. Διατήρησαν όμως επαφές με τη γενέτειρά τους και τους παλιούς φίλους και συμμαθητές.

Από τη συλλογή του κ. Χαράλαμπου Γιαμαλάκη, ο οποίος ζει στην Αθήνα, όπου άσκησε με επιτυχία το λειτούργημα του γιατρού, όπως βέβαια ο πατέρας και ο αγωνιστής της περιόδου της Τουρκοκρατίας παππούς του Χαράλαμπος (δικές του επιστολές της περιόδου της επανάστασης του 1878 παρουσιάσαμε χθες, μαζί με αυτές του προπάππου του παπά Γιώργη Γιαμαλάκη), παρουσιάζομε σήμερα πέντε επιστολές των παλιών συμμαθητών του Στυλιανού, που είχαν εγκατασταθεί στο Αϊβαλί. Πρόκειται για μέρος της αλληλογραφίας που είχαν με τον αείμνηστο βουλευτή την περίοδο 1958-1960. Πιθανότατα οι δύο επιστολογράφοι είναι αδέλφια και από το ύφος και το περιεχόμενο των κειμένων φαίνεται ότι είχαν στενή σχέση όλοι μεταξύ τους από μικρά παιδιά. Χειρίζονται άριστα την ελληνική γλώσσα, κάνουν ελάχιστα λάθη ( στη μεταγραφή των κειμένων διατηρούνται αναλλοίωτα τα κείμενα, όπως και η διαφορετική γραφή του ονόματος του βουλευτή, Στέλιος και Στέλοιος), ενώ χρησιμοποιούν εκφράσεις που υπάρχουν στην Κρήτη. Για παράδειγμα, καλώντας τον Στυλιανό Γιαμαλάκη να μεταβεί στο Αϊβαλί με την οικογένειά του και θέλοντας να του πουν ότι θα περάσουν ωραία το χρόνο τους, κάνουν χρήση της φράσης «να κλέψωμε μια του χάρου» ή «να κλέψωμε μια γεροντική του χάρου». Ή ακόμη, για να δείξουν τη σχέση μεταξύ τους χρησιμοποιούν μια άλλη φράση του κρητικού ιδιώματος: «Οι γονείς τρώνε τα όξυνα και τα παιδιά μουδιούνε», δηλαδή μουδιάζουν.

Σε μια από τις επιστολές ο επιστολογράφος χρησιμοποιεί τη λέξη «ξελολαμένος», δηλαδή ξετρελαμένος, που επίσης παραπέμπει στην κρητική γλωσσική ιδιομορφία.

Οι Τουρκοκρήτες, άλλωστε, συμμαθητές και φίλοι του Στυλιανού Γιαμαλάκη δεν κρύβουν ότι θεωρούν την Κρήτη πατρίδα τους, και θεωρούν κακή εξέλιξη ότι έφυγαν από το νησί και αποχωρίστηκαν από τους ανθρώπους τους. «Δεν έπρεπε βρε αδελφέ να χωρισθούμε αλλά τι να κάμωμεν προ της καταδίκης αυτής της ειμαρμένης», σημειώνεται χαρακτηριστικά σε μια από τις επιστολές.

Αναφερόμενοι μάλιστα στους Κρήτες τους αποκαλούν «πατριώτες μας». Σημειώνεται ακόμη ότι οι Τουρκοκρήτες φίλοι του γιατρού και βουλευτή διατηρούσαν σχέσεις και με άλλους Ηρακλειώτες, όπως φαίνεται από τις επιστολές, ανάμεσα στους οποίους ήταν ο Στυλιανός και η Ελεονόρα Κατεχάκη.

Στη συνέχεια δημοσιεύομε τις πέντε επιστολές που έχουν γραφεί από τους Τζαμήν και Νουρή Ερμέν, αλλά φωτογραφίες του Στυλιανού Γιαμαλάκη, που υπάρχουν στη συλλογή που προσφέρθηκε στη Βικελαία από το γιό του.