Του Νίκου Γιγουρτάκη, φιλολόγου - αρχαιολόγου
«Η ιστορία ψυχορραγούσε, τώρα πεθαίνει».
Μ΄αυτή τη φράση με ειδοποιούσε σήμερα (χθες) το πρωί η καλή μου φίλη Μαρία, για το προχτεσινό θλιβερό περιστατικό στο λόφο «Ρόκα», όπου βρίσκεται το βυζαντινό κάστρο του Τεμένους.
Ήδη, μετά τον χτεσινοβραδινό εμπρησμό (τρεις εστίες έναρξης της φωτιάς, ενώ ήδη είχε προηγηθεί μια ίδια απόπειρα -χωρίς «επιτυχία»- μερικές μέρες πριν), άρχισαν ανακρίσεις από την πυροσβεστική, η νομάρχης και η αρμόδια αρχαιολόγος της 13ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων επισκέφτηκαν εσπευσμένα τον χώρο μαζί με τη δημοτική αρχή του Τεμένους.
Λίγη σημασία έχει αν και ποιοι θα βρεθούν ένοχοι γι αυτή την ανόσια πράξη.
Εκείνο που μας προκαλεί εντύπωση είναι η επιλογή του στόχου, οι συγκυρίες που αφορούν στη διατήρηση και ανάδειξη του μοναδικού αυτού μνημείου αλλά και μια διάσταση που μας ξάφνιασε θετικά, η αντίδραση των κατοίκων του Προφήτη Ηλία στην προσπάθειά τους να σώσουν τον ιστορικό αυτό χώρο.
Το κάστρο του Τεμένους, για όσους δεν γνωρίζουν λεπτομέρειες, έχει οικοδομηθεί από το Νικηφόρο Φωκά στα 961 αμέσως μετά την ανακατάληψη της Κρήτης ύστερα από 138 περίπου χρόνια αραβοκρατίας. Η οχυρή θέση του λόφου και η στρατηγική του γειτνίαση με τους αρχαιότατους οδικούς άξονες επικοινωνίας της ενδοχώρας του Ηρακλείου, οδήγησαν το Νικηφόρο Φωκά να οικοδομήσει οχυρό μεγάλης σπουδαιότητας.
Η σύγχρονη ζωή πήρε το δρόμο της, το μνημείο έμεινε σχεδόν ξεχασμένο από τις αρμόδιες αρχές (αλλά όχι και από τους περιοίκους). Από το 1997 κι εξής σοβαρές προσπάθειες έγιναν από την τότε δημοτική αρχή να ενσωματωθεί στον πολιτισμικό ιστό της περιοχής, προσπάθειες που βρήκαν ανταπόκριση αλλά δεν είχαν -δυστυχώς- συνέχεια. Πολύς κόσμος γνώρισε από τότε κι αγάπησε το Τέμενος, για την υπέροχη θέα που προσφέρει στη γύρω περιοχή, για τις συγκινητικές ιστορικές μνήμες και για τη μοναδική συμβολική του παρουσία μιας διαχρονικής πολιτισμικής παρουσίας που ακόμα εξακολουθεί να εντυπωσιάζει.
-Ποιοι να θέλουν να καταστρέψουν ένα τέτοιο χώρο;
-Ποιοι να πασκίζουν να βεβηλώσουν αυτές τις μνήμες και όσα αυτό το μοναδικό μνημείο συμβολίζει;
Θυμάμαι, (από τις παιδικές μου μνήμες) τις γιαγιάδες νʼ ανηφορίζουν στο ζεστό καλοκαιρινό σούρουπο μέχρι τις εκκλησίες της Ρόκας για να θυμιάσουν τα εικονίσματα, τους νεαρούς να ανεβαίνουν και να στήνουν περήφανο χορό στη «χορεύτρα», (την πλατεία κυλινδρικού βυζαντινού οχυρωματικού πύργου πάνω από το χωριό), το χωριό ολόκληρο να ανεβαίνει κάθε 6 Αυγούστου τη μέρα του «Αφέντη Χριστού» για να ευλογήσει ο παπάς τα πρώτα σταφύλια (το χρυσό εισόδημα του Προφήτη Ηλία).
Ένα πράγμα είναι σίγουρο. Οι εκατό περίπου νεαροί που έτρεξαν αμέσως και με τα πουκάμισά τους στην κυριολεξία «έπνιξαν» τις αδηφάγες φλόγες για να μην επεκταθούν στα λιγοστά δέντρα και στις εκκλησιές του κάστρου, την Αγία Παρασκευή και τον Αφέντη Χριστό έπραξαν αυτό που έλεγε η καρδιά τους για το «δικό τους» μνημείο.
Οι «άλλοι», οι εμπρηστές ποιον και ποια συμφέροντα υπηρετούν; Είναι βέβαια, ξένο σώμα και σαν νοοτροπία και σαν πρακτική στην κοινωνία της περιοχής του δήμου Τεμένους.
Σαν κατακλείδα να πούμε, πως τώρα, άμεσα, είναι καιρός για γενναίες αποφάσεις των αρμοδίων, που θα αφορούν στην προστασία και στη φύλαξη του μνημείου.
Η ιστορία αυτού του τόπου δεν είναι «αναλώσιμο» προϊόν ούτε υπακούει στη λογική όποιας σκοπιμότητας. Η διαφύλαξη του ιστορικού αρχαιολογικού πλούτου όπως είναι το κάστρο του Τεμένους αποτελεί ανάγκη κι όχι πολυτέλεια.
Το χρωστάμε στις επόμενες γενιές. Εκείνες θα ξέρουν καλύτερα από μας πώς να διαχειριστούν τον πολιτισμικό τους πλούτο.
Αρκεί να τους τον παραδώσουμε, τουλάχιστον, όπως τον βρήκαμε.

