Της Κατερίνας Μυλωνά

Η γλώσσα και η κουλτούρα μας έχουν τη ρίζα στην Ελλάδα

Βοηθήστε μας να σώσουμε τα γκρεκάνικα, λένε οι εκπρόσωποι των Ελληνόφωνων χωριών της Κάτω Ιταλίας


Ενα πολύτιμο θησαυρό που δημιουργήθηκε πριν 2.700 χρόνια, τη γλώσσα των προγόνων τους, τα γκρεκάνικα, προσπαθούν να διασώσουν και να μεταδώσουν 13 πολιτιστικοί σύλλογοι από τα ελληνόφωνα χωριά της Καλαβρίας στην ΚάτωΙταλία.

Για την ενίσχυση της προσπάθειάς τους ζητούν τη συμβολή της ελληνικής και ιταλικής κυβέρνησης αλλά και τη συνεργασία Ανώτατων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων, φορέων της τοπικής αυτοδιοίκησης και άλλων συλλόγων από την Ελλάδα και την Ιταλία.

Το προεδρείο των πολιτιστικών συλλόγων Apodiafazzi και «Οδυσσέας» αλλά και το συγκρότημα «Μεγάλη Ελλάδα» βρέθηκαν τις προηγούμενες ημέρες στην Κρήτη και ήρθαν σε επαφή με φορείς και κατοίκους του νησιού.

Ζεστή φιλοξενία

Μια σειρά συναυλιών με τραγούδια και χορούς από τα Ελληνόφωνα χωριά της Καλαβρίας παρουσίασαν την περασμένη βδομάδα σε διάφορους δήμους της Κρήτης, μεταξύ των οποίων και το Ηράκλειο. Μέσα από τη μουσική θεωρούν ότι μπορούν να βρεθούν γέφυρες που θα ενώσουν την Ελλάδα με τη Ν. Ιταλία, εξάλλου η μουσική είναι μια παγκόσμια γλώσσα που δε γνωρίζει σύνορα.

«Αυτές οι συναυλίες έχουν για μένα μεγάλη σημασία. Λυπάμαι που αφήνω πίσω μου αυτόν τον τόπο που με φιλοξένησε με μοναδικό τρόπο και πάντα οι άνθρωποι με αντιμετώπισαν με καλή διάθεση», λέει στην «Π» ο πρόεδρος του συλλόγου «Οδυσσέας» και του συγκροτήματος «Μ. Ελλάδα», Filippo Violi. Τονίζει, ακόμα, πως το τραγούδι αποτελεί μοναδικό τρόπο διάδοσης των γκρεκάνικων. Εκτός από την Κρήτη, έχει εμφανιστεί και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας, πουθενά, όμως, οι άνθρωποι δεν του επεφύλαξαν μια τόσο ζεστή υποδοχή. «Στην Κρήτη νιώσαμε σαν το σπίτι μας, το ταξίδι εδώ αισθάνομαι ότι με έκανε πιο πλούσιο», λέει χαρακτηριστικά.

Μάχη διατήρησης της γλώσσας

Ο κ. Filippo Violi αναφέρει πως 13 πολιτιστικοί σύλλογοι από την περιοχή της Καλαβρίας, μεταξύ των οποίων και ο «Οδυσσέας», δίνουν μάχη για να διατηρήσουν τη γλώσσα τους και τις επόμενες γενιές.

Εξάλλου, πρόκειται για μια γλώσσα που έχει κρατήσει εδώ και 2.700 χρόνια και θα ήταν μεγάλη απώλεια για όλο τον κόσμο αν χανόταν. «Παλεύουμε από το 1968 για αυτό το σκοπό, πρώτα από όλα μέσα από την οικογένεια και τα σχολεία ενώ θεωρούμε πως πρέπει να γίνει μια ολόκληρη μελέτη πάνω στη γλώσσα.

Είναι κρίμα να χαθεί αυτός ο θησαυρός», αναφέρει. Μέχρι σήμερα, εκτός από τις επαφές και τις εκδηλώσεις που πραγματοποιούν, έχουν εκδώσει λεξικά, γραμματική και συντακτικό των γκρεκάνικων, εκδόσεις που αποτελούν πολύτιμο εργαλείο και για τους πανεπιστημιακούς.

Ιστορία μιας γλώσσας

«Σήμερα η γλώσσα είναι προφορική, τώρα, όμως, υπάρχουν βιβλία οπότε μπορεί να μελετηθεί σε σχολεία και Πανεπιστήμια», τονίζει ο πρόεδρος του πολιτιστικού συλλόγου Apodiafazzi, κ. Carmello G. Nucera.

Όπως αναφέρει, το τελευταίο γραπτό κείμενο με ελληνικούς χαρακτήρες βρέθηκε στην Πόβα το 1573. Εκείνη, όμως, τη χρονιά, η Καθολική Εκκλησία απαγορεύει οτιδήποτε ορθόδοξο, καθολικοποιεί, ουσιαστικά τους κατοίκους της περιοχής, οι οποίοι σιγά- σιγά θεωρούν τη γλώσσα τους ταμπού.

Περνάει μια περίοδος που η γλώσσα είναι υπό διωγμό, όπως συνήθως γίνεται με τις μειονότητες, ενώ κατά τη διάρκεια του φασισμού απαγορευόταν να μιληθεί η γλώσσα.

Με το πέρασμα των χρόνων, οι άνθρωποι ξέχασαν να χρησιμοποιούν το ελληνικό αλφάβητο και έγραφαν με λατινικούς χαρακτήρες.

Η νέα προσπάθεια αναβίωσης της γλώσσας ξεκίνησε το 1950 και έγινε με λατινικούς χαρακτήρες γιατί οι ελληνικοί ήταν εντελώς ξένοι για τους Γκρεκάνους.

Παράλληλα, υπάρχουν κοινωνικοί λόγοι για τους οποίους η γλώσσα φτωχαίνει και απομονώνεται καθώς οι πλούσιοι άρχισαν να τη θεωρούν ταμπού και να μην την εξελίσσουν.

Μένει, λοιπόν, στις κατώτερες τάξεις, τους αγρότες και τους κτηνοτρόφους και παύει η γλωσσική εξέλιξη, παγώνει και αρχίζει να φτωχαίνει και παραμένει ως σήμερα με αυτή τη μορφή. Όμως, το γεγονός ότι η περιοχή της Καλαβρίας ήταν απομονωμένη έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση της γλώσσας. Τώρα, όμως, η απομόνωση αυτή δε βοηθάει την προσπάθεια των συλλόγων για τη διάδοσή της.

Σήμερα είναι χαρακτηριστικό ότι οι κάτοικοι της περιοχής όταν μιλάνε με άλλους μιλάνε στα ιταλοκαλαβρέζικα, το ιδίωμα της περιοχής, μεταξύ τους μιλάνε στα γκρεκάνικα ενώ οι ταμπέλες τους είναι σε τρεις γλώσσες, τα ιταλικά, ελληνικά και γκρεκάνικα.

Τρόποι «σωτηρίας»

Οι παραπάνω σύλλογοι και αρκετοί άνθρωποι των γραμμάτων και των τεχνών που παλεύουν για να σωθεί η γλώσσα των προγόνων τους ζητούν τη στήριξη της ελληνικής και της ιταλικής κυβέρνησης προκειμένου να γίνει μια συντονισμένη προσπάθεια που θα έχει αποτέλεσμα.

Σε αυτή την κατεύθυνση, προτείνουν μια σειρά από δράσεις που θα μπορούσαν να υλοποιηθούν. Κατ αρχάς, καθοριστική θα ήταν η συμβολή των Πανεπιστημίων, όπως της Κρήτης, που θα μπορούσαν να προωθήσουν την προσπάθεια αυτή μέσα από προγράμματα ανταλλαγών ή κάποια μεταπτυχιακά σχετικά με τα γκρεκάνικα.

«Ένα εργαλείο κλειδί για αυτή την προσπάθεια θα ήταν η μετάφραση στα ιταλικά ενός μνημειώδους έργο του γλωσσολόγου, Αναστάσιου Καραναστάση, που υπάρχει έχει εκδοθεί από την ακαδημία Αθηνών», εξηγεί ο κ. Carmello G. Nucera.

«Είναι ζήτημα πολιτισμού να μην πεθάνει μια γλώσσα που και σήμερα είναι ζωντανή μετά από 2.700 χρόνια», τονίζει. Αναφέρει, επίσης, πως είναι σημαντικό να δημιουργηθεί κάτι σταθερό καθώς «τα λόγια φεύγουν με τον άνεμο». Για αυτό πρέπει να υπάρχει μια συνεργασία μεταξύ Ν. Ιταλίας και Ελλάδας σε επίπεδο και εμπορικό, να δημιουργηθούν ναυτικοί δίαυλοι επικοινωνίας.

«Είμαστε Έλληνες στον πολιτισμό»

«Η ιστορία μας δεν ξεκίνησε χθες αλλά πριν 2.700 χρόνια. Στην ψυχή και την καρδιά νιώθουμε Έλληνες αλλά στην πράξη είμαστε Ιταλοί. Είμαστε όμως Έλληνες στον πολιτισμό και την κουλτούρα», συμφωνούν και οι δύο. Εξάλλου, το τελευταίο γραπτό, όπου οι κάτοικοι της Καλαβρίας δήλωναν ότι ήταν Έλληνες ήταν επίσημο έγγραφο του Κράτους από το 1921.

«Ο λαός της Ελλάδας δεν είχε ποτέ σύνορα αλλά πάντα ήταν λαός του κόσμου», αναφέρουν.

Τέλος, τονίζουν πως «ελπίζουμε με την παρουσία μας εδώ να έχουμε αφήσει κάποιους σπόρους ώστε αυτές οι σχέσεις να ανθίσουν» και προτείνουν να γίνουν αδελφοποιήσεις μεταξύ δήμων ή πολιτιστικών συλλόγων ώστε να υπάρξει συνέχεια σε αυτή την προσπάθεια επικοινωνίας της Ν. Ιταλίας με την Ελλάδα.