Της Κατερίνας Μυλωνά

Φως στο ρόλο που ο κάθε ιστός παίζει στο ανθρώπινο σώμα και το πώς επηρεάζει τις επιπτώσεις από τις ασθένειες επιχειρεί να ρίξει μία μελέτη ερευνητικής ομάδας από τη Γενεύη και τη Μ. Βρετανία, στην οποία συμμετέχει ο Ηρακλειώτης επιστήμονας, δρ. Μανώλης Δερμιτζάκης. Η μελέτη, που δημοσιεύεται στο επιστημονικό περιοδικό Science, εστιάζει στην πολυπλοκότητα του DNA, το πώς ελέγχεται η λειτουργία των κυττάρων και προσπαθεί να εξηγήσει το ρόλο που παίζει ο κάθε ιστός στις επιπτώσεις που έχει ο άνθρωπος από ορισμένες ασθένειες, οι οποίες δεν είναι προφανές ποιο σημείο του σώματος επηρεάζουν. Ουσιαστικά, εκείνο που καταδεικνύει είναι ότι οι ερευνητές πρέπει να μελετούν συγκεκριμένο ιστό προκειμένου να αναγνωρίζουν το πού «χτυπά» η κάθε ασθένεια τον ανθρώπινο οργανισμό. Αν μελετηθεί λάθος ιστός, τότε δε θα υπάρξει και η σωστή αντιμετώπιση της ασθένειας.

Βασικό ερώτημα στη βιοιατρική έρευνα είναι η ανακάλυψη της λειτουργίας του ανθρώπινου γονιδιώματος. Οι γενετικές διαφορές στο DNA μπορεί να αλλάξουν τον τρόπο έκφρασης των κυττάρων και να οδηγήσουν σε διαφορετική λειτουργία. Αυτές οι διαφορές έχουν άμεση σχέση με τις επιπτώσεις των ασθενειών στον άνθρωπο.

Οι καθηγητές, Στυλιανός Αντωναράκης και Εμμανουήλ Δερμιτζάκης, συμμετείχαν στην παραπάνω έρευνα. Ο δρ. Δερμιτζάκης εξηγεί στην «Π» πως στον οργανισμό του ανθρώπου και οποιουδήποτε άλλου οργανισμού υπάρχουν γονίδια που παράγουν πρωτεΐνες, οι οποίες λειτουργούν στο κύτταρο. Αυτό που καθορίζει το πώς ακριβώς το κάθε κύτταρο λειτουργεί στον ίδιο ή σε διαφορετικούς οργανισμούς είναι η ποσότητα της πρωτεΐνης που παράγεται από κάθε γονίδιο, ποια χρονική στιγμή παράγεται, σε ποιο σημείο του σώματος και όλα αυτά καθορίζονται από κάποιες αλληλουχίες στο DNA. Όταν είναι ίδιες σε όλους τους ιστούς δημιουργούν τα ίδια πρότυπα, όταν υπάρχουν μεταλλαγές αλλάζουν τη ρύθμιση των γονιδίων. Αυτές οι διαφορές στην έκφραση των γονιδίων έχουν διαφορές στους ανθρώπους και στις επιδράσεις των ασθενειών.

Εκείνο που βρήκαν οι επιστήμονες, οι οποίοι μελέτησαν όλα τα γονίδια, είναι ότι ο κάθε ιστός στον ανθρώπινο οργανισμό συμπεριφέρεται διαφορετικά και οι ερευνητές πρέπει να αναγνωρίζουν ποιο ιστό «χτυπάει» η κάθε ασθένεια για να την καταπολεμήσουν.

«Αν φανταστούμε μια οποιαδήποτε ασθένεια, δεν έχει επίπτωση σε όλα τα κύτταρά μας αλλά σε συγκεκριμένα κι αυτό γίνεται διότι κάποιες μεταλλαγές που προκαλούν αυτές τις επιπτώσεις είναι ενεργές μόνο σε αυτούς τους ιστούς. Με αυτή τη μελέτη ποσοτικοποιήσαμε τις διαφορές στην ενεργητικότητα των μεταλλαγών σε διαφορετικούς ιστούς και δείξαμε ότι οι περισσότερες μεταλλαγές που συμβαίνουν στον άνθρωπο και επηρεάζουν την έκφραση των γονιδίων δεν είναι ίδιες μεταξύ των κυττάρων αλλά διαφέρουν πάρα πολύ, αυτό σημαίνει ότι μπορούμε να καταλάβουμε περισσότερο πώς λειτουργεί η βιολογία του ανθρώπινου σώματος», εξηγεί ο καθηγητής. Τονίζει, ακόμα, πως «υπάρχει τόση βιολογική πολυπλοκότητα που για να μελετήσουμε τις επιπτώσεις των μεταλλαγών θα πρέπει να βρούμε σε ποιο ιστό γίνεται, σε άλλο ιστό δε θα βρούμε τίποτα ή θα βρούμε λάθος απάντηση. Είναι μια ένδειξη του ποιος είναι ο τρόπος για να προσεγγίσει κάποιος το θέμα. Παλιότερα θεωρούσαμε πως αν βρούμε τις μεταλλαγές έχουμε βρει την απάντηση, όμως, θα πρέπει να βρούμε ποιες είναι οι επιπτώσεις και σε ποια κύτταρα».

Από το Ηράκλειο στη Γενεύη

Ο δρ. Μανώλης Δερμιτζάκης γεννήθηκε στην Κρήτη το 1972. Τις προπτυχιακές και μεταπτυχιακές του σπουδές τις πραγματοποίησε στο τμήμα Βιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης. Στη συνέχεια, έκανε διδακτορικό στις ΗΠΑ. Επί πέντε χρόνια εργάστηκε και πραγματοποίησε έρευνες στη Μεγάλη Βρετανία ενώ τους τελευταίους μήνες έχει θέση καθηγητή και ζει μόνιμα στη Γενεύη.